II SA/Gl 140/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska(spr.), Sędzia WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2026 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 grudnia 2025 r. nr 010070/680/4399096/2025; [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 27 maja 2025 r. odmówił przyznania skarżącemu A.T. prawa do świadczenia wychowawczego na córkę N. T. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]sygn. akt [...], każdorazowe miejsce zamieszkania dziecka znajduje się przy matce, a ustalone kontakty nie wskazują na istnienie opieki naprzemiennej. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 grudnia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej również organem), w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 2025 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na wymienione dziecko, na okres świadczeniowy 2025/2026 złożyli oboje rodzice. Wniosek matki dziecka wpłynął do ZUS w dniu 15 lutego 2025r. i po jego rozpatrzeniu, informacją z dnia 27 maja 2025 r. została powiadomiona o przyznaniu prawa do tego świadczenia na cały okres świadczeniowy, w pełnej wysokości. Natomiast skarżący złożył analogiczny wniosek w dniu 30 kwietnia 2025 r. Organ podniósł, że w aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] prawomocny z dniem 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt [...], według którego wykonanie władzy rodzicielskiej nad wymienionym dzieckiem zostało powierzone obojgu rodzicom z ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka w każdorazowym miejscu zamieszkania matki. W wyroku tym nie uregulowano kontaktów z dzieckiem. Następnie organ stwierdził, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje skarżącemu na okres świadczeniowy 2025/2026, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a oraz art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż zgodnie z wyrokiem sądowym dziecko ma zamieszkiwać z matką. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz z pominięciem rzeczywistego stanu faktycznego dotyczącego sprawowania opieki nad dzieckiem. Wskazał, że zgodnie z porozumieniem rodzicielskim, które stanowi integralną część orzeczenia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] (sygn. akt [...]), opieka nad córką N. T. sprawowana jest przez oboje rodziców w równym wymiarze czasu. Miejsce zamieszkania córki zostało ustalone przy matce wyłącznie z uwagi na to, że dziecko może mieć tylko jeden adres zamieszkania, a także z powodu bliskości szkoły podstawowej. Skarżący podkreślił, że w praktyce córka przebywa przez 50% czasu w jego miejscu zamieszkania oraz, że ponosi stałe opłaty związane z jej utrzymaniem. Podkreślił, że opieka naprzemienna nad dzieckiem może wynikać z porozumienia rodzicielskiego, które należy traktować jako integralną część orzeczenia w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości 50 % na okres 2025/2026 oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Sprawa - na wniosek organu - została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wydaną w niniejszej sprawie decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na wyżej wymienione dziecko – na cały okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. Powodem wydania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na okres wskazany w decyzji było stwierdzenie przez organ, że na podstawie wyroku sądowego, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad wymienionym dzieckiem zostało powierzone obojgu rodzicom z jednoczesnym ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka w każdorazowym miejscu zamieszkania matki. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1576), świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Natomiast według art. 5 ust 2a cytowanej ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie Prezes ZUS, rozpoznając odwołanie, w najmniejszym nawet stopniu nie odniósł się do zawartych w nim zarzutów i twierdzeń. Podkreślenia zaś wymagało, że w odwołaniu skarżący przede wszystkim podniósł stwierdzenia sprowadzające się do tego, iż sprawuje opiekę naprzemienną nad córką na podstawie porozumienia rodzicielskiego, usankcjonowanego prawomocnym wyrokiem sądowym w sprawie o sygn. akt [...]. Dodał, że porozumienie to stanowi integralną część wymienionego wyroku sądowego. Do odwołania skarżący dołączył kopię wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...] oraz kopię "porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dziećmi przed i po rozwodzie" z dnia [...]., które zostało podpisane przez skarżącego i matkę wymienionego dziecka. Pomimo tego, że ocena zasadności podniesionych w odwołaniu argumentów miała kluczowe znaczenie w sprawie, nie zostały dokonane ustalenia w powyższym zakresie. Podkreślenia zaś wymagało, że jednocześnie w zaskarżonej decyzji organ podniósł, iż kwestie dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem mogą być stwierdzone w planie wychowawczym, który stanowi część wyroku rozwodowego lub orzekającego separację. Organ zobligowany był zatem do ustalenia, na czym opierają się twierdzenia zawarte w odwołaniu, według których częścią orzeczenia sądu w zakresie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej jest dołączone do odwołania "porozumienie rodzicielskie". Według bowiem treści wymienionego "porozumienia", opieka nad wymienionym dzieckiem miała być sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach. Jak zaś podkreśla się w orzecznictwie, porozumienie rodziców w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej, zaakceptowane w wyroku rozwodowym, może być podstawą do stwierdzenia opieki naprzemiennej i przyznania części świadczenia wychowawczego. W związku z tym, organ zobowiązany był do ustosunkowania się do twierdzeń skarżącego sprowadzających się do tego, że sprawuje opiekę naprzemienną nad córką na podstawie porozumienia rodzicielskiego, usankcjonowanego prawomocnym wyrokiem sądowym w sprawie o sygn. akt [...]. Z uwagi na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażającą się dwukrotnym rozpatrzeniem i rozstrzygnięciem sprawy, organ odwoławczy zobligowany był do wydania decyzji w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania merytorycznego. W ramach tego postępowania miał obowiązek ponownie ocenić dowody i przeanalizować wszystkie istotne okoliczności sprawy, a także odnieść się do zarzutów i twierdzeń zawartych w odwołaniu. Natomiast w zaskarżonej decyzji, organ - poza przytoczeniem przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i cytatów z orzeczeń sądowoadministracyjnych - stwierdził tylko, że w sprawie jest wyrok sądowy, w którym sąd określił zasady sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym ustalił, że dziecko ma zamieszkiwać z matką, a wobec tego ZUS jako organ administracji jest zobowiązany do uwzględnienia prawomocnych orzeczeń sądu. Tymczasem w treści omawianego wyroku rozwodowego Sąd orzekł jedynie o tym, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi pozostawia obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania małoletnich w każdorazowym miejscu zamieszkania ich matki. Co do tej ostatniej kwestii organ w odpowiedzi na skargę podniósł, że "gdy postanowieniem sądu ustalono miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, uznaje się, że to ten z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, o której mowa w art. 22 ww. ustawy". Organ w ramach cytowanej argumentacji, błędnie utożsamia zatem orzeczenie dotyczące ustalenia miejsca zamieszkania dziecka - ze sprawowaniem faktycznej opieki nad dzieckiem, co świadczy o niezrozumieniu tego, że często występują sytuacje, w których istnieje rozbieżność pomiędzy stanem faktycznie zaistniałym, a treścią orzeczenia ustalającego miejsce zamieszkania dziecka. Poza tym, przysługiwanie matce albo ojcu dziecka świadczenia wychowawczego – cytowany wyżej art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. - wiąże ze wspólnym zamieszkiwaniem z dzieckiem, a nie z treścią orzeczenia o miejscu zamieszkania dziecka. Przede wszystkim jednak – powracając do problematyki niniejszej sprawy - wskazać należało, że – jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym – orzeczenie o ustaleniu miejsca zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców "nie niweczy skutków zawartego porozumienia, bowiem zgodnie z art. 28 kodeksu cywilnego, w tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Rozstrzygnięcie to jest zatem konsekwencją powyższego unormowania i nie ma żadnego wpływu w zakresie sprawowania opieki przez oboje rodziców. Zatem dopiero analiza treści porozumienia rodziców pozwala na stwierdzenie, czy skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad córką, co uprawnia go do połowy świadczenia wychowawczego" (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1358/19, dostępny w CBOSA). Zgodnie zaś z orzecznictwem NSA, "forma opieki naprzemiennej jest możliwa do ustalenia także w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem (por. wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt I OSK 4362/18). Natomiast organ odwoławczy całkowicie pominął przeprowadzenie co do tej kwestii postępowania merytorycznego - zarówno ponowną ocenę dowodów jak i analizę istotnych okoliczności sprawy, a także w najmniejszym nawet stopniu nie odniósł się do zarzutów odwołania. W związku z tym ograniczył się jedynie do oceny sprowadzającej się do tego, iż postępowanie organu I instancji zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. W ramach kontroli zgodności z prawem wymienionego rozstrzygnięcia wskazać zatem należało, że – jak podkreśla się w orzecznictwie – "istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 K.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym" (por. wyrok NSA z 24.04.2020 r., I OSK 3400/19, dostępny w CBOSA). W konsekwencji przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić zatem należało, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia art. 15 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. i wymienione naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczyły bowiem uchybień w zakresie ustalenia kwestii o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tego powodu skargę należało uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi postępowanie zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z powyższych rozważań, dokona analizy istotnych okoliczności w określonym wyżej zakresie, a następnie wyda decyzję spełniającą wszystkie warunki określone w art. 107 K.p.a. W sprawie niniejszej skarżący nie poniósł kosztów postępowania określonych w art. 205 § 1 P.p.s.a., a zatem brak było podstaw do orzeczenia w tym przedmiocie, zgodnie z art. 200 P.p.s.a.