II SA/Gl 1363/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R. K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 lipca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/649/2023/13469 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Pismem z dnia 13 kwietnia 2023 r. R. K. wystąpiła do Prezydenta Miasta J. o pomoc w postaci zasiłku celowego w celu uregulowania opłat za energie elektryczną w wysokości 707,00 zł oraz wnioskiem z dnia 24.04.2023r. na opłatę za energię elektryczną w miesiącu maju 2023 r. W sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy. W jego trakcie ustalono, że wnioskodawczyni mieszka sama. Jest bezrobotna bez prawa do zasiłku. Strona mieszka w domu rodzinnym o powierzchni 80 m2 (stan do remontu) ogrzewanym piecem węglowym centralnym na ekogroszek, ponadto strona jest właścicielką mieszkania o metrażu 30 m2 (stan do remontu). Od marca 2023 r. zalega z opłatami za czynsz. Podała, że nadal jest zawieszona w prawie wykonywania zawodu lekarza, jednakże jest osobą zdolną do pracy. W trakcie postępowania ustalono, że łączny dochód wnioskodawczyni za miesiąc marzec 2023r. wyniósł 388,00 zł. Źródło dochodu stanowił zasiłek okresowy przyznany na trzy miesiące od stycznia do marca. Obecnie przyznano zasiłek okresowy w wysokości 388,00 zł od kwietnia do września 2023r., a zatem uznać należy, że dochód otrzymany w marcu 2023r. nie jest dochodem utraconym. W tracie postępowania ustalono, że strona obecnie objęta jest również pomocą w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 280.00 zł przyznanego od miesiąca kwietnia do września 2023r. Ponadto 31 marca 2023r. przyznano pomoc w formie zasiłku celowego na: - dofinansowanie do zakupu leków w wysokości 300,00 zł, - zakup biletu autobusowego rocznego w wysokości 240,00 zł, - zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego (zakup papieru i tuszu do drukarki, usługi fryzjerskie i na opłaty listów poleconych) w wysokości 110,00 zł. Łączna pomoc w formie zasiłku celowego wyniosła 1 318,00 zł, jednakże łączna pomoc stronie od stycznia do marca 2023 r. wyniosła 7 176,00 zł. W konsekwencji powyższych ustaleń organ decyzją nr [...] z dnia 30 maja 2023 r. odmówił przyznania żądanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał na cele pomocy społeczne oraz ograniczone środki finansowe. Odnosząc się do wniosku strony podkreślił, że wnioskodawczyni pomoc taką miała przyznaną już dwukrotnie, tj.: decyzją Nr [...] z dnia 27 stycznia 2023r. w wysokości 350 zł (maksymalna wysokość w 2023 roku) oraz decyzją [...] z dnia 13 marca 2023r. w wysokości 350,00 zł. Zasiłek celowy lub celowy specjalny może być przyznany poza ustaleniami z Tabeli Limitów ż Polityki Świadczeń, w sytuacji szczególnego zagrożenia codziennego funkcjonowania osoby, co miało miejsce i przyznano pomoc w zakresie tej puli decyzją [...] w wysokości 240,00 zł i decyzją nr [...] w wysokości 110,00 zł. Jeśli strona dysponuje ogrzewaniem zasilanym energią elektryczną należności mogą być też kwalifikowane z puli przeznaczonej na dofinansowanie do ogrzewania. Decyzją Nr [...] z dnia 27 stycznia 2023r - przyznano stronie zasiłek celowy na zakup opału w wysokości 2000,00 zł (zgodnie z Lokalną Polityką Świadczeń obowiązującą od 01.01.2023 roku). Pomoc finansowa na ten cel jest przyznawana jeden raz w roku kalendarzowym. Wnioskodawczyni pomoc taką otrzymała decyzją Nr [...] w dniu 18 stycznia 2022r. w wysokości 850 zł (maksymalna wysokość w 2022 roku). W 2022 roku Strona korzystała też z pomocy państwa uzyskując środki w formie dodatku osłonowego w wysokości 500,00 zł (wypłacone w dniu listopada 2022 r.). Organ podkreślił, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna nie ma służyć pełnemu zaspokojeniu zgłaszanych przez obywateli potrzeb nawet tych najbardziej uzasadnionych. Świadczenia z pomocy społecznej są przyznawane w sytuacjach gdy jednostka nie jest w stanie samodzielnie wyjść z ciężkiej sytuacji. W niniejszej sprawie taka okoliczność nie występowała. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazała, że "nie jest mi udzielana żadna pomoc , w tym opiekuńcza , jestem schorowana , nie udzielono mi zasiłku na naprawę pieca , całą zimę marzłam i chorowałam , trochę dogrzewałam farelką , ą teraz nie chce mi się pokryć prądu na ogrzewanie,, jestem osobą nieporadną, jestem od 3 lat w szoku psychicznym. Proszę o pomoc , ponieważ grozi mi odcięcie prądu . Ja jestem lekarzem, jak ja się umyję, jak zrobię herbatę . W urzędzie miejskim poinformowano mnie ,że nie mogę dostać dodatku na energię elektryczną , bo mam piec na ekogroszek i tym powinnam ogrzewać dom". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W pełni zaakceptowało ustalenia Prezydenta Miasta J. i wywiedzione z nich skutki prawne. Podkreśliło, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wyznacznikami ustalenia wysokości tego zasiłku są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i ceł, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem oraz przyjętą doktryną, organ administracji ma możliwość - prawo - a nie obowiązek przyznania zasiłku celowego osobom, które zwróciły się ze stosownym wnioskiem. Zwróciło stronie uwagę, iż winna mieć świadomość tego, że nawet w przypadku ubiegania się o zaspokojenie potrzeby zgodnej z celami pomocy społecznej i spełniania wymogów określonych w tych przepisach, potrzeba ta nie musi być przez ośrodek pomocy społecznej zaspokojona w części lub całości, ponieważ świadczenie w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego jak również celowego zwrotnego nie posiada charakteru publicznego prawa podmiotowego, czyli bezwzględnie należnego, a pomoc społeczna nie jest bezwzględnie zobowiązana do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie do tych, które są niezbędne i odpowiadają możliwościom finansowym pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium stwierdziło, że rozumie trudną sytuację strony jednakże nie może podjąć rozstrzygnięcia wbrew obowiązującemu prawu, a decyzja organu pierwszej instancji mieści się w jego granicach. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Zarzuciła organom administracji błąd, gdyż wnosiła nie o zasiłek celowy czy też celowy specjalny, "tylko o zwiększenie zasiłku okresowego z uwagi na otrzymanie faktury rozliczeniowej z T. za prąd . Opłaty za energię elektryczną i czynsz są przyznawane zasiłkiem okresowym , do którego nie wliczono mi kosztów energii elektrycznej ani czynszu. Do zasiłku okresowego miałam wliczane przez MOPS wszelkie opłaty w tym za energię elektryczną, jednak MOPS w marcu 23 r. w dniu wydawania decyzji uwzględnił w zasiłku okresowym jednak tylko prognozy T. , a nie rzeczywiste opłaty za prąd . W momencie otrzymania faktury rozliczeniowej z T. za prąd MOPS nie chciał już skorygować ustalonego wcześniej zasiłku okresowego w związku z faktycznie poniesionymi kosztami energii elektrycznej . W związku z powyższym wnoszę do WSA po prostu o korektę zasiłku okresowego , z uwzględnieniem opłat za prąd jakie widnieją na fakturach. MOPS nie wprowadził również żadnego limitu na zużycie energii elektrycznej, a w okresie zimowym pozbawił mnie możliwości ogrzewania domu, z uwagi na brak pomocy finansowej przy naprawie pieca na ekogroszek". Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Na początku Sąd stwierdza, że wbrew zarzutowi skargi zapadłe rozstrzygnięcie nastąpiło po wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku celowego na opłaty za energię elektryczną. Taki wniosek płynie wprost z treści akt administracyjnych, ale również złożonego w sprawie odwołania. Wskazała tam, że "Odwołuję się od decyzji nieprzyznającej mi zasiłku na energię elektryczną , czynsz , na leki -dostałam tylko na 1 lek , przy czym na decyzję czekałam 1, 5 miesiąca , a recepta mi już przepadła i inne" . Kwestia ewentualnego powiększenia kwoty zasiłku okresowego może być rozpatrywana po ewentualnym wniosku strony w tym zakresie. Problematyka będąca przedmiotem kontrolowanego rozstrzygnięcia jest regulowana przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 – dalej "u.p.s."). Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest uwarunkowane spełnieniem dwojakiego rodzaju przesłanek: po pierwsze, przesłanek natury ogólnej, odnoszących się do każdej formy wsparcia w ramach pomocy społecznej. Do tej grupy należą w szczególności przesłanki wynikające z celów pomocy społecznej (art. 2-4, art. 7 u.p.s.), przesłanki podmiotowe, wskazujące krąg podmiotów, które mogą być potencjalnie objęte formami wsparcia z pomocy społecznej (art. 5-5a u.p.s.) oraz przesłanka kryterium dochodowego, z której wynika, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej jest uwarunkowane uzyskiwaniem dochodu nie przekraczającego określonych przez prawodawcę progów (art. 8 u.p.s.). Druga grupa przesłanek ma charakter szczegółowy i odnosi się do poszczególnych rodzajów świadczeń z pomocy społecznej. Co istotne w rozpoznawanej sprawie, ustawowe przesłanki różnią się stopniem precyzyjności - niektóre bazują na kryteriach ścisłych (kryterium dochodowe, przesłanki podmiotowe), inne mają charakter zwrotów niedookreślonych, którym konkretną treść można nadać dopiero w uwarunkowaniach konkretnej sprawy (większość przesłanek nawiązujących do celów pomocy). Oparcie przesłanek na zwrotach niedookreślonych tworzy po stronie organów pewien luz decyzyjny, którego zakres zwiększa się znacząco w przypadkach, gdy ustawodawca wprowadza uznanie administracyjne w orzekaniu o przyznaniu poszczególnych świadczeń. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku zasiłku celowego. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Treść powyższej regulacji wskazuje na dwojaki poziom luzu decyzyjnego organu - z jednej strony pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" ma charakter niedookreślony, co oznacza konieczność ustalenia w konkretnych uwarunkowaniach danej sprawy, czy żądane przez wnioskodawcę środki mają służyć zaspokojeniu takiej potrzeby, którą można uznać za niezbędną. Z drugiej strony, organ podejmując decyzję w przedmiocie przyznania zasiłku (a także w przedmiocie jego wysokości), działa w granicach luzu decyzyjnego, co wynika z użycia w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania: "może być przyznany". Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji skarżącej należy uznać, że pomimo nie uzyskiwania przez nią dochodu zasadna była odmowa przyznania mu zasiłku celowego. Organy prawidłowo ustaliły, co wynika również z twierdzeń samej skarżącej, że jest on osobą samotnie gospodarującą, nie posiadającą nikogo na utrzymaniu, samotną. A właśnie do sytuacji osobistej skarżącej Sąd się odniesie. Jest ona osobą bezrobotną. Została pozbawiona prawa wykonywania zawodu medycznego, jednakże nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia. To jest główna przyczyna jej trudnej sytuacji życiowej. Warto także wskazać, że dysponuje ona dwiema nieruchomościami (w tym jedną lokalową). Trudno uznać za racjonalny taki stan w sytuacji, gdy osoba taka nie posiada własnych dochodów. I nie sposób powyższego stanu uzasadniać nieporadnością życiową. Pomoc społeczna powinna być kierowana do osób w trudnej sytuacji życiowej. Ale nie można wymagać, by adresaci tej pomocy czuli się zwolnieni z obowiązku dbałości o własne życie. Mimo wyżej wskazanych okoliczności Prezydent Miasta J. stara się pomóc skarżącej i jak wynika z wyliczeń organów administracji pomoc ta jest niebagatelna. Jednakże w przypadku żądania przez skarżącą zasiłku na opłacenie opłat za energię elektryczną sytuacja jest, w ocenie składu orzekającego, szczególna. Skarżąca, jak wyżej wskazano, dysponuje dwiema nieruchomościami. Jedna, to dom po rodzicach. Druga to mieszkanie. Jak wynika z akt administracyjnych przebywała ona zimą w domu, w którym nastąpiła awaria pieca centralnego ogrzewania. Warto tu zaznaczyć, że uzyskała ona jednak środki na zakup opału w wysokości dwóch tysięcy złotych. Jednakże ze względu na niską temperaturę korzystała ona z grzejnika elektrycznego (tzw. "farelki"), najdroższej formy ogrzewania co wygenerowało znaczące koszty w zakresie opłat za energię elektryczną. Reasumując, skarżąca bez wątpienia znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Nie podejmuje jednak działań by ten stan zmienić. Korzysta jednocześnie w znacznym zakresie z pomocy społecznej. Jednakże w odniesieniu do wniosku w wyniku którego zapadła niniejsza decyzja organ odmówił świadczenia. W ocenie Sądu uczynił to prawidłowo uzasadniając swą decyzję. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.