II SA/Gl 1209/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2025 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 28 czerwca 2024 r. nr SKO.4106.222.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 28 czerwca 2024 r. nr SKO.4106.222.2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) – dalej "k.p.a." w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz.390 ze zm.) – dalej "u.ś.r." oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) – dalej "u.ś.w.", po rozpatrzeniu odwołania K. S. (dalej "strona" lub "skarżący"), reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. (dalej "organ I instancji), nr [...] z dnia 24 stycznia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. S. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem złożonym w dniu 22 grudnia 2023 r. strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W trakcie postępowania organ I instancji ustalił, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. W oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 4 stycznia 2024 r. przez pracownika socjalnego organ I instancji ustalił, że matka strony jest po rozwodzie, mieszka sama, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, porusza się za pomocą chodzika lub laski. Z domu wychodzi sporadycznie. Sama przygotowuje posiłki i samodzielnie je spożywa oraz sama się myje, jednak musi być doprowadzona do łazienki. Strona mieszka w K. w odległości ok. 4 km od miejsca zamieszkania matki. Pomoc na rzecz niepełnosprawnej matki zajmuje stronie ok. 3 godzin na dobę. Z ustaleń organu I instancji wynika, że strona pracowała zawodowo do września 2022 r. z uwagi na wypadek jakiemu uległa i do czerwca 2023 r. przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym. Wywiad środowiskowy potwierdził, że strona przyjeżdża do matki ok. 9.00 rano, przywozi zakupy, pomaga mamie wstać z łóżka, ubrać się i sprowadzić mamę na parter domu. Ponownie strona przyjeżdża do matki ok. 18.00 z obiadem. W ocenie pracownika socjalnego sprawowana opieka nie ma cechy stałości i długotrwałości. Powołując się na treść art. 17 ust. 1 pkt 1b u.ś.r. (przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r.) oraz fakt, iż matka strony posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, jednak nie da się ustalić od kiedy powstała niepełnosprawność, organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony Kolegium decyzją z dnia 28 czerwca 2024 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło przebieg postępowania, ustalony stan faktyczny i zacytowało przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Odnosząc się do przesłanki odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium stwierdziło, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z konstytucją i dlatego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na tej części przepisu art. 17 u.ś.r. Stanowisko takie potwierdza jednoznacznie orzecznictwo sądów administracyjnych. W ocenie Kolegium okres powstania niepełnosprawności po stronie osoby wymagającej opieki nie ma żadnego znaczenia przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dokonując jednak pełnej analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego organ odwoławczy uznał, że czynności wykonywane przez stronę w związku z opieką nad matką nie wykraczają poza podstawowe czynności domowe i opiekuńcze, a ich charakter i rozmiar nie jest w aż tak wysokim stopniu absorbujący, aby uniemożliwić stronie podjęcie pracy, nawet niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Kolegium czynności te nie mają charakteru nadzwyczajnego i stanowią codzienną rutynę osób, które pracują zawodowo. Organ odwoławczy zaakcentował, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W konkluzji swoich rozważań Kolegium stwierdziło, że nie zachodzi ścisły związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Zakres tej opieki nie wyczerpuje znamion opieki stałej lub długotrwałej. Skargę na powyższą decyzję Kolegium wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika i zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W konsekwencji podniesionego zarzutu skarżący wniósł o: 1. uchylenie decyzji Kolegium z dnia 28 czerwca 2024 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z dnia 24 stycznia 2024 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. 3. skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty uzasadniające w jego ocenie podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane to, że matka skarżącego jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczonym okresowo i że wymaga stałej i długotrwałej opieki osoby trzeciej. Poza sporem jest również to, że skarżący należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ jest synem E. S. na którym – zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. W zaskarżonej decyzji stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi bezpośredni zawiązek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym matką. Sąd zauważa przy tym, że organ I instancji nie powinien był badać przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. powołując się w tym zakresie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie o sygn. akt. K 38/13. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), powoływanej dalej jako "Konstytucja". W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16). W świetle powyższego uznać należy za błędny pogląd organu I instancji w powołanej kwestii, a prawidłowe stanowisko skarżącego prezentowanie na etapie postępowania odwoławczego. Zdaniem Sądu wskazane naruszenie prawa materialnego (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) nie miało jednak wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a "p.p.s.a.". Nawet przy prawidłowym zastosowaniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. organy - zdaniem Sądu - byłyby zobligowane do wydania decyzji odmownej z uwagi na brak spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki określonej w 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (kwestia omówiona w dalszej części uzasadnienia). W ocenie Sądu za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium w kwestii braku bezpośredniego zawiązku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawna matką. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne opieka sprawowana przez uprawnioną do tego osobę winna mieć charakter faktyczny, osobisty, wyłączny, bezpośredni, stały i długotrwały, tj. taki aby eliminowała możliwość podejmowania przez osobę sprawującą opiekę własnej pracy zarobkowej. Nie musi to być opieka o charakterze wzmożonym i specjalistycznym (np. intensywna opieka medyczna). Opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać jednak na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna, które z założenia sprawowane są razem z innymi osobami. Z materiału dowodowego sprawy wynika bezspornie, że matka skarżącego prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe porusza się za pomocą chodzika lub laski. Sama przygotowuje posiłki i samodzielnie je spożywa oraz sama się myje, jednak musi być doprowadzona do łazienki. Skarżący mieszka ok. 4 km. od miejsca zamieszkania matki, a świadczona pomoc na rzecz matki zajmuje mu ok. trzech godzin na dobę. Przyjeżdża do matki rano ok. godz. 9 przywozi jej zakupy, pomaga mamie wstać z łóżka, ubrać się i sprowadzają na parter domu. Następnie przyjeżdża do matki z obiadem ok. godz. 18. Sąd zgadza się z oceną stanu faktycznego sprawy dokonaną przez organ odwoławczy, że czynności skarżącego związane z opieką nad matką nie wykraczają poza podstawowe czynności domowe i opiekuńcze, a ich charakter i rozmiar nie jest w aż tak wysokim stopniu absorbujący, aby uniemożliwić skarżącemu podjęcie pracy, nawet niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym w ocenie Sądu Kolegium prawidłowo uznało, że skarżący, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, nie spełniał przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dotyczącej rezygnacji, czy niepodejmowania pracy niepełnosprawna matką. Z tych względów Sąd uznał, że zarzut skargi dotyczący błędnej wykładni art. 17 ust.1 u.ś.r. nie jest uzasadniony, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł innych naruszeń przepisów prawa materialnego lub procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło stosownie do art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.