II SA/Gl 111/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska(spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2026r. sprawy ze skargi U.J. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 grudnia 2025 r. nr 010070/680/6113815/2022; [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w sprawie udzielenia świadczenia "Dobry start" uchyla zaskarżone postanowienie.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS"), decyzją z dnia 14 listopada 2024 r., znak sprawy 010070/680/6113815/2022, nr postępowania [...], w wyniku rozpatrzenia odwołania U. J. (dalej: "Skarżąca") z dnia 14 czerwca 2023 r. (k. 27 akt administracyjnych, potwierdza datę jego sporządzenia), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2023 r. o uchyleniu prawa do świadczenia dobry start na małoletnie dziecko – K. G. (ur. [...] 2008 r.), w kwocie 300, zł., przyznanego informacją z dnia 12 lipca 2022 r., na okres 2022/2023. Skarżąca w dniu 1 grudnia 2025 r. złożyła odwołanie na formularzu DS-ODW (dedykowanym do złożenia odwołania do Prezesa ZUS od decyzji w sprawie), w którym wyszczególniła, iż odwołuje się od decyzji Prezesa ZUS z dnia 14 listopada 2024 r. oraz prosi o przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Prezes ZUS postanowieniem z dnia 23 grudnia 2025 r., znak sprawy 010070/680/6113815/2022, nr postępowania [...], działając na podstawie art. 127 § 1 i 2 w związku z art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej w skrócie: "k.p.a.") i art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49), po zapoznaniu się z treścią pisma Skarżącej z dnia 1 grudnia 2025 r., stwierdził niedopuszczalność wniesienia przez nią odwołania. Zaznaczył, że Skarżąca po rozpatrzeniu jej wniosku z dnia 1 lipca 2022 r. otrzymała informację z dnia 12 lipca 2022 r. o przyznaniu na okres 2022/2023 świadczenia dobry start w kwocie 300, zł. W dalszej kolejności decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2023 r. orzeczono o uchyleniu jej tego prawa, z uwagi na brak należenia do kręgu osób uprawnionych, oraz zobowiązano do zwrotu 300, -zł. na rachunek bankowy, z którego była dokonana wypłata. W skardze z dnia 5 stycznia 2026 r., od powyższego postanowienia, Skarżąca domagała się wypłaty świadczenia dobry start za rok 2022 i dalsze lata. Podała, że przez nierzetelność pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz ich opieszałość została wprowadzona w błąd. Nie ma bowiem jasnych procedur, które wskazałyby drogę postępowania w takim przypadku, jaki zaistniał w jej sprawie. Powołała się na treść wyroku tut. Sądu z dnia 20 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 585/25, z którego wynika, że przysługuje jej publiczne prawo podmiotowe na wnuczkę, które nikomu nie zostało przyznane. Argumentowała, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosła odwołanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w którym prosiła o zmianę bieżących decyzji oraz wydanie zarządzeń na kolejne okresy świadczeniowe (str. 2 uzasadnienia skargi). Zdaniem Skarżącej, gdyby pracownicy ZUS najpierw swoimi decyzjami nie wprowadzili jej w błąd i poinformowali o ścieżce jaką powinna obrać, chcąc uzyskać świadczenie, to wszystkie odwołania byłyby złożone w terminie. Wielokrotnie kontaktowała się z pracownikami ZUS w sprawie odwołań od decyzji, chcąc pozyskać informację, kiedy odwołanie trafi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Dodatkowo, nikt nie umiał jej odpowiedzieć, gdzie przez blisko dwa lata, znajdują się jej dokumenty. Czekała również na kolejny wyrok, myśląc, że będzie wiążący we wszystkich okresach rozliczeniowych, tak aby zostało jej przyznanie i wypłacone należne świadczenia. Z tego powodu, nie składała kolejnych odwołań, aby nie powielać ich treści. Stąd też, po części nie ze swojej winy, zwlekała ze złożeniem odwołania. Zaznaczyła, że samo przekazanie dokumentów trwało 2 lata, tak samo długo czekała na odpowiedź Prezesa ZUS, na jej odwołanie przesłane w dniu 14 czerwca 2023 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują inne środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Niewątpliwie w judykaturze uznaje się, że zasada "niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi" kształtuje zarówno granice rozpoznania skargi przez sąd, jak i - pośrednio - granice jego orzekania. Niniejsza sprawa, na mocy art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a., została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Przedmiotem dokonywanej przez Sąd kontroli jest postanowienie Prezesa ZUS z dnia 23 grudnia 2025 r., znak sprawy 010070/680/6113815/2022, nr postępowania [...], wydane na podstawie między innymi art. 134 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do jego wniesienia. Podkreślić należy, że postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania zapada we wstępnym postępowaniu organu odwoławczego, w którym organ podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne, oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Takie postanowienie ma charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. W konsekwencji, również kognicja Sądu ogranicza się wyłącznie do oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia w przedmiocie niedopuszczalności odwołania, tj. oceny, czy w konkretnej sprawie faktycznie zaistniały przyczyny formalne do takiego stwierdzenia. Skarżąca przekazując do Prezesa ZUS pismo z dnia 1 grudnia 2025 r., złożone na formularzu DS-ODW, oznaczyła je jako "odwołanie" od decyzji, jednak w jego treści domagała się między innymi wydania "stosownego wyroku", który będzie obligował Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wypłaty świadczenia dobry start. Wyszczególniła, iż odwołuje się od decyzji Prezesa ZUS z dnia 14 listopada 2024 r. i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2023 r., oraz prosi o przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Treść tego pisma, jak również wyjaśnienia Skarżącej zawarte w skardze pokazują, że w związku z wydaniem niekorzystnych dla niej decyzji administracyjnych, dotyczących różnych świadczeń i okresów świadczeniowych, była zdezorientowana, co do tego, co jest źródłem regulacji jej obowiązków i co powinno być przedmiotem zaskarżenia. Nie wątpliwie wniesione przez Skarżącą pismo z dnia 1 grudnia 2025 r., dotyczyło decyzji Prezesa ZUS z dnia 14 listopada 2024 r., która zapadła w wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2023 r. o uchyleniu jej prawa do świadczenia dobry start. Jednakże organ odwoławczy, jakim jest Prezes ZUS w sposób dowolny i nie uprawniony uznał, że wniesione przez Skarżącą pismo z dnia 1 grudnia 2025 r. stanowi odwołanie, a nie skargę od jego decyzji z dnia 14 listopada 2024 r. Zdaniem składu orzekającego, Skarżąca już wcześniej złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2023 r., zatem mogła jedynie złożyć skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na co wskazuje jej prośba zawarta w piśmie z dnia 1 grudnia 2025 r. o wydanie "stosownego wyroku", który będzie obligował ZUS do wypłaty świadczenia z okres 2023/2024 (str. 3 druku SW-ODW). Z tego powodu, pismo z dnia 1 grudnia 2025 r. powinno być przesłane do Sądu, tak jak domagała się Skarżąca, a nie zakwalifikowane jako odwołanie, które faktycznie już zostało merytorycznie rozpatrzone i w konsekwencji wydana została decyzja Prezesa ZUS z dnia 14 listopada 2024 r. Błędne sporządzenie i podpisanie przez Skarżącą skargi na druku SW-ODW, nie może stanowić podstawy do uznania go za odwołanie. Niedopuszczalne jest zatem takie działanie organu odwoławczego, które doprowadziło do samodzielnej kwalifikacji prośby Skarżącej, która szeroko opisała kontakty z pracownikami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz szczególną zawiłość jej sprawy, w tym przekroczenie terminów dopuszczalnych do wypłaty świadczenia dobry start. Do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego konieczne jest zachowanie 30-dniowego terminu liczonego od dnia doręczenia rozstrzygnięcia administracyjnego, zapadłego w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a., oraz wniesienie skargi za pośrednictwem właściwego organu administracji (por. art. 53 § 1 w związku z art. 54 p.p.s.a.). Z tego powodu, obowiązkiem Prezesa ZUS było przekazanie pisma Skarżącej z dnia 1 grudnia 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wraz z całością akt administracyjnych, w terminie trzydziestu dni od dnia jego otrzymania. Przy czym, skargę w formie dokumentu elektronicznego wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej organu administracji, a przepis art. 49a p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. W niniejszej sprawie błędna kwalifikacja tego pisma doprowadziła do braku wypowiedzenia się przez Sąd o terminowości złożenia skargi. Nie mniej jednak, gdyby Skarżąca została odpowiednio pouczona przez Prezesa ZUS o przysługujących jej uprawnieniach, to mogłaby wnieść wniosek do Sądu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, czego jej nie umożliwiono. Tylko bowiem Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie terminu do jej złożenia nastąpiło bez winy Skarżącej i rozpoznać skargę (por. art. 54 p.p.s.a.). Stąd też wydanie zaskarżonego postanowienia było przedwczesne i narusza prawo Skarżącej do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, bez nieuzasadnionej zwłoki, przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Zgodnie z zasadą praworządności, zawartą w art. 6 k.p.a. i zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej i organów państwa, wynikającą z art. 8 § 1 k.p.a., a także zasadą informowania, wyrażoną w art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny wszystkich aspektów sprawy, w szczególności niekorzystne rozstrzygnięcia powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. Komentarz. Kodeks postępowania administracyjnego pod. red. prof. dr hab. Barbara Adamiak, prof. dr hab. Janusz Borkowski, publ. Lex/el). W tych okolicznościach nie można odnieść się do zarzutów skargi, dotyczących przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w niniejszej sprawie, między innymi ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ZUS wypełni ciążący na nim z mocy art. 153 p.p.s.a. obowiązek, polegający na nadesłaniu do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę, pisma Skarżącej z dnia 1 grudnia 2025 r. Z powyższych względów Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, art. 8, art. 9 k.p.a., mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uwzględnił skargę, o czym orzeczono w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa.qov.pl.