II SA/Gl 1097/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. i C. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia w kwestii wniosku skarżących o wyłączenie sędziów WSA Piotra Brody i Rafała Wolnika od rozpoznania niniejszej sprawy postanawia: oddalić wniosek.

Decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...] określone zostały "A" Sp. Jawna w S. środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia pn.: "Budowa ubojni drobiu" w D. przy ul. [...] (dz.nr [...] k.m. [...], obręb S.). Pismem z dnia 4 sierpnia 2010 r. pełnomocnik M. Z. i C. Z. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Prawomocnym wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 511/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie trzech sędziów WSA: Iwony Boguckiej, Piotra Brody oraz Rafała Wolnika, po rozpoznaniu skarg "A" Sp. Jawna w S. oraz M. Z. i C. Z., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności wskazanej na wstępie decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] r. Ponownie rozpatrując wniosek M. Z. i C. Z. o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wydało decyzję z dnia [...] r., nr [...]. Pismem z dnia 6 października 2016 r. pełnomocnik M. Z. i C. Z. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ze skargą na tę ostatnią decyzję Kolegium. W toku postępowania pełnomocnik ten zwrócił się do Sądu z wnioskiem o wyłączenie od rozpoznania sprawy wyznaczonego sędziego sprawozdawcy w osobie sędziego Piotra Brody. Jako podstawę prawną tego wniosku pełnomocnik wskazał na art. 18 §1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). W uzasadnieniu wniosku zwrócił uwagę, że wskazany sędzia brał udział w wydaniu opisanego na wstępie wyroku z dnia 22 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 511/13. Pełnomocnik wyjaśnił, że regulacja art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. odnosi się do sytuacji, gdy sędzia brał udział w postępowaniu przed niższą i wyższą instancją w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, czy też gdy sędzia brał udział w wydaniu orzeczenia, a później bierze udział w wydaniu orzeczenia w sprawie ze skargi na kolejny akt mogący, w określonych warunkach, prowadzić do nadzwyczajnego postępowania w sprawie i do wzruszenia decyzji, której dotyczyło pierwsze orzeczenie (tak w wyroku NSA z dnia 19 kwietnia 2005 r. sygn. akt I OSK 1491/04). Zdaniem pełnomocnika sędzia Piotr Broda nie może brać udziału w rozpoznaniu niniejszej skargi wniesionej na decyzję stanowiącą wynik ponownego rozpoznania sprawy przez Kolegium, na skutek uchylenia wcześniejszych decyzji tego organu wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 511/13. Pełnomocnik zaakcentował, że zaskarżona w sprawie decyzja jest niejako powtórzeniem wywodu zawartego w tym orzeczeniu. Z ostrożności procesowej pełnomocnik wniósł o niewyznaczanie do składu orzekającego również sędziów Iwony Boguckiej i Rafała Wolnika, gdyż brali oni udziału w wydaniu powyższego wyroku. W dniach 4 i 5 stycznia 2017 r. sędziowie kolejno Rafał Wolnik i Piotr Broda złożyli wyjaśnienia, o których mowa w art. 22 § 2 P.p.s.a., wskazując, że w odniesieniu do nich nie zachodzą żadne wymienione w art. 18 i 19 P.p.s.a. okoliczności dające podstawę do wyłączenia w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego uznać należy za niezasadny. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno na wniosek, jak i z mocy prawa, jest gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą. Istota przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Zgodnie z treścią art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Przepis art. 19 P.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżących wnosi o wyłączenie od orzekania sędziego Piotra Brody i Rafała Wolnika, gdyż brali oni udział w wydaniu wyroku z dnia 22 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 511/13. Zdaniem pełnomocnika, okoliczność ta będzie mogła rzutować na treść orzeczenia wydanego przez tych sędziów w przedmiotowej sprawie. Analizując zasadność argumentów podniesionych przez pełnomocnika skarżących, w tym przywołane orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2005 r. sygn. akt OSK 1491/04, niezbędnym jest dokonanie rysu historycznego nowelizacji art. 18 § 1 Ppsa i zmieniającego się orzecznictwa sądów administracyjnych wydanego na gruncie tego przepisu. W istocie, w powołanym przez pełnomocnika skarżących wyroku NSA, przyjęto, że przepis art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. należy rozumieć nie tylko jako odnoszący się do sytuacji, gdy sędzia brał udział w postępowaniu przed niższą i wyższą instancją w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, ale i do sytuacji, gdy sędzia wcześniej brał udział w kontroli decyzji i wydaniu wyroku, a następnie bierze udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na akt w przedmiocie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, w którego następstwie zaskarżona i wcześniej poddana kontroli sądowej decyzja może zostać wzruszona. W późniejszym czasie w orzecznictwie dominował jednak pogląd odmienny. W wyroku z dnia 4 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 239/07, wskazano, że art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. nie może stanowić podstawy do wyłączenia z mocy samej ustawy sędziego, który poprzednio orzekał w tej samej instancji w sprawach sądowoadministracyjnych pomiędzy tymi samymi stronami, wszczynanych odrębnymi skargami na ostateczne decyzje administracyjne, wydawane w granicach danej sprawy administracyjnej. Następnie, w wyroku z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07 NSA zajął stanowisko, że przepis art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. nie dotyczy sytuacji, w których ten sam sędzia orzeka ponownie w sprawie, w której uprzednio zapadł wyrok w pierwszej instancji uchylający decyzję, i została wniesiona do sądu skarga na nową decyzję, wydaną po wyroku sądu administracyjnego. W takiej sytuacji wyrok uchylający decyzję administracyjną nie jest "zaskarżonym orzeczeniem" w rozumieniu tego przepisu. W wyroku z dnia 14 października 2008 r., SK 6/07 (OTK-A z 2008 r. Nr 8, poz. 137) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zakresie, w jakim pomija jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowym toczącym się po wznowieniu postępowania administracyjnego jego wcześniejszy udział w orzekaniu w sprawie dotyczącej decyzji wydanej we wznawianym postępowaniu administracyjnym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W celu wykonania tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca znowelizował art. 18 i artykułem 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), obowiązującej od 8 stycznia 2010 r., do art. 18 § 1 dodał pkt 6a, który przewidywał kolejną przesłankę wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Zgodnie z tym unormowaniem sędzia podlegał wyłączeniu od orzekania w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Wejście w życie art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. oznaczało, że sędzia podlegał wyłączeniu z mocy ustawy od rozpoznania sprawy wszczętej na podstawie skargi na kolejną decyzję lub postanowienie, wydane w sprawie administracyjnej po wzruszeniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym wydanej poprzednio w tej sprawie decyzji lub postanowienia, ale także w sprawie ze skargi na decyzję lub postanowienie wydane w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym, o ile zasiadał w składzie orzekającym o legalności decyzji lub postanowienia wydanych poprzednio lub wydanych w trybie zwykłym. Następnie jednak, w związku z niejasnym brzmieniem art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. i ujawnionymi różnicami w jego wykładni, ustawodawca zmienił ten przepis nowelą kwietniową do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W znowelizowanym przepisie ustawodawca opowiedział się wyraźnie za węższym ujęciem podstawy wyłączenia sędziego w związku z jego udziałem w rozpoznawaniu skarg na decyzje dotyczące tego samego stosunku prawnego. Z dniem 15 sierpnia 2016 r. weszła w życie znowelizowana treść art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., z której wynika, że przewidziana w nim podstawa wyłączenia ma być rozważana wtedy, gdy przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest decyzja lub postanowienie wydane w którymś z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, a decyzja lub postanowienie, w odniesieniu do których zastosowano ten tryb, była uprzednio przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Wyłączeniu od rozpoznania skargi na decyzję lub postanowienie wydane w trybie nadzwyczajnym podlega sędzia, który zasiadał w składzie orzekającym w sprawie zainicjowanej skargą na decyzję lub postanowienie wydane w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie taka okoliczność nie zaistniała, bowiem zarówno decyzja kontrolowana w niniejszej sprawie, jak i decyzja, która była przedmiotem kontroli w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 511/13 została wydana w trybie nadzwyczajnym. Zatem nie można uznać aby udział sędziów Piotra Brody i Rafała Wolnika w rozpatrzeniu skargi miał wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Znowelizowany art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a nie wymaga natomiast wyłączenia od rozpoznania sprawy sędziego, który w postępowaniu sądowoadministracyjnym brał udział w rozpoznaniu skargi na decyzję lub postanowienie (wydane w trybie zwykłym bądź nadzwyczajnym), po czym, na skutek wydania orzeczenia kasatoryjnego przez sąd i zaskarżeniem decyzji lub postanowienia, zapadłych w następstwie ponownego rozpoznania sprawy, miałby zasiadać w składzie orzekającym w sprawie ze skargi na decyzję lub postanowienie, które organ administracji wydał w celu wykonania orzeczenia sądu. Wobec tych okoliczności stwierdzić należało, że w rozpoznawanej sprawie w stosunku do sędziego sędziów Piotra Brody i Rafała Wolnika brak jest podstaw do wyłączenia z mocy z art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. Sąd nie dopatrzył się również podstaw do wyłączenia wskazanych sędziów z mocy samej ustawy w oparciu o pozostałą regulację art. 18 P.p.s.a. Nadto, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie występują także okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tych sędziów, stosownie do art. 19 P.p.s.a. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W sprawie zarówno sędzia Piotr Broda, jak i Rafał Wolnik złożyli oświadczenia, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia ich od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. Jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego ( por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. I CZ 121/71, OSN z 1972 r., poz. 55). Wobec faktu, że Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie podstaw do wyłączenia wskazanych powyżej sędziów z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.), jak również z powodu innych okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności (art. 19 P.p.s.a.), to wniosek skarżących oddalił, działając na podstawie przywołanych przepisów i przy zastosowaniu art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a. Dodatkowo, wyjaśnić wymaga, że Sąd nie nadał biegu wnioskowi o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego Iwony Boguckiej, gdyż z dniem 1 lutego 2016 r., sędzia ten został przeniesiony do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W momencie składania wniosku o wyłączenie sędzia Iwona Bogucka nie orzekała już zatem w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Treść powołanych w uzasadnieniu orzeczeń sądów administracyjnych dostępna jest w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.