II SA/Gl 1072/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu poniesionej zastępczo opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia [...] r., nr [...],

Decyzją z dnia [...] r. podjętą z up. Burmistrza C. zobowiązano skarżącego P.S. do zwrotu kwoty 776,42 zł tytułem poniesionych zastępczo wydatków za jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej za okres od 3 września do 30 listopada 2018 r. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że odpłatność za pobyt w placówce wynosi 1.402,11 zł miesięcznie (decyzja z dnia [...] r.). Jednakże skarżący w powyższym okresie wnosił opłatę w niższej wysokości, niż ustalona w decyzji. W związku z tym opłata została wniesiona zastępczo przez Gminę zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508). Wobec powyższego z mocy art. 61 ust. 3 oraz art. 104 ust. 1 i 3 tej ustawy, gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W decyzji określono też termin zwrotu ustalonej kwoty. W odwołaniu od decyzji skarżący reprezentowany przez opiekuna prawnego jako całkowicie ubezwłasnowolniony, zarzucił naruszenie art. 64 i art. 104 ust. 4 ustawy, a także art. 8 i 9 kpa. Wbrew obowiązkowi, organ I instancji nie pouczył bowiem opiekuna prawnego o możliwości złożenia wniosku o zwolnienie z ponoszenia części opłat oraz wnioskowania o odstąpienie od żądania zwrotu kosztów poniesionych zastępczo przez gminę. Ustalona kwota przekracza zaś możliwość skarżącego, gdyż po potrąceniach z emerytury pozostaje zaledwie kwota 403,40 zł, która również jest zaliczana na poczet odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej. Stąd też skarżący wniósł o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków, bądź rozłożenie ich na raty. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Kolegium przywołało uchwałę NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17, z której wynika obowiązek uprzedniego wydania decyzji w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w placówce – przed wydaniem decyzji o zwrocie wydatków poniesionych na ten cel zastępczo przez gminę. Powyższy tryb został w niniejszej sprawie zachowany. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium uznało je za bezzasadne. Wniosek o rozłożenie należności na raty, zawarty w odwołaniu, winien być rozstrzygnięty przez organ I instancji odrębną decyzją. W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji, ponawiając dotychczasowe zarzuty i argumentację. Ponadto, skarżący zarzucił, że Kolegium nie odniosło się do podniesionych w odwołaniu okoliczności. Dodał, że jest zadłużony na kwotę ok. 446.964, 91 zł i będzie ubiegał się o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga musiała odnieść skutek. W niniejszej sprawie spełnione zostały co prawda przesłanki do wydania decyzji o zwrocie poniesionych zastępczo przez gminę kosztów pobytu skarżącego w domu pomocy społecznej i nie jest sporna wysokość tych wydatków, jednakże zasadnie zarzucił skarżący, że organ I instancji przed wydaniem decyzji z art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, wyżej powołanej (obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 1507), nie pouczył opiekuna prawnego o możliwości skorzystania z ulg, przewidzianych w ust. 4 tego przepisu, a przede wszystkim prawa złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu ustalonej należności. Brak pouczenia strony stanowi uchybienie powinnościom z art. 8, 9 i 11 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując odwołanie skarżącego Kolegium jedynie ogólnikowo podało, że zarzuty odwołania są bezzasadne i nie odniosło się precyzyjnie do powyższego uchybienia organu I instancji, wskazując że wniosek skarżącego o rozłożenie należności na raty winien być rozstrzygnięty odrębną decyzją. Tymczasem wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy, obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 ustawy ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności o odstąpienia od żądania ich zwrotu, jest bowiem jednym postępowaniem. Zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 9 października 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 471/19, LEX nr 2734260 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 386/19, LEX nr 2712434). Skład orzekający w pełni podzielił prezentowane w powyższym orzecznictwie stanowisko o konieczności pouczenia zobowiązanego o przysługujących mu ulgach, a w razie złożenia stosownego wniosku – nawet pośrednio, obowiązku zebrania materiału dowodowego i zawarcia w decyzji rozstrzygnięcia w zakresie stosowania art. 104 ust. 4 ustawy. Mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji w tym zakresie, winna ona być precyzyjnie i wnikliwie uzasadniona. Tymczasem w niniejszej sprawie z braku stosownego pouczenia o przysługujących mu uprawnieniach, wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, skarżący złożył dopiero w odwołaniu od decyzji. Skoro sprawa w tym zakresie nie była przedmiotem postępowania przed organem I instancji, Kolegium winno orzec o uchyleniu decyzji tego organu celem oceny przesłanek do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy – stosownie do treści art. 138 § 2 kpa. Z tych względów uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien zatem zebrać materiał dowodowy i rozważyć, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. ec