II SA/Gd 87/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 listopada 2016 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej postanawia odmówić R. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

R. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z renty żony wnioskodawcy w kwocie 477,95 zł oraz jego dochodu z działalności gospodarczej w kwocie 2146 zł miesięcznie netto. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca jest właścicielem: domu o powierzchni 250 m2 o wartości 550 000 zł, działek gruntowych: w P. o powierzchni 6800 m2 o wartości 68 000 z; w L., gmina B. o powierzchni 9000 m2 o wartości 11 000 zł oraz w K. o powierzchni 7000 m2 o wartości 30 000 zł. Ponadto, wnioskodawca jest właścicielem pensjonatu w J. o powierzchni 901 m2 o wartości około 2 300 000 zł. Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował na kwotę 2 482 zł miesięcznie, w tym: żywność – 800 zł, woda – 150 zł, prąd – 250 zł, gaz – 600 zł, leki – 300 zł, ubezpieczenie domu – 42 zł, podatek od nieruchomości – 340 zł. Wskazał również, że ma wierzytelność na kwotę 60 000 zł z tytułu niezapłaconych faktur. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, w szczególności – zawierało ono niepełne dane co do wysokości dochodów wnioskodawcy oraz posiadanych oszczędności (rubryki formularza 7.3 i 8 w ogóle nie wypełnione), zarządzeniem referendarza sądowego z 17 marca 2017 r. wezwano go do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym np.: wyciągów z kont bankowych osobistych i dla prowadzonej działalności gospodarczej oraz lokat, oświadczenia o przysługujących dopłatach bezpośrednich, dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków wskazanych we wniosku), których celem było doprecyzowanie oświadczeń zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył pismo wraz z załącznikami, w którym oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego dla działalności gospodarczej, nie posiada również wraz z żoną żadnych pojazdów mechanicznych ani maszyn rolniczych, nie ma również środków zgromadzonych na lokatach. Z nadesłanych decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowych wynika, że wnioskodawca otrzymuje rocznie z tego tytułu kwotę 1 882,30 zł. Wnioskodawca przedłożył historię rachunku z Banku [..] za okres od 1 stycznia 2017 do 31 marca 2017 r., z której wynika, że nie dokonywał żadnych transakcji za pośrednictwem tego konta. Taka sama sytuacja jest w odniesieniu do rachunku wnioskodawcy w Banku [..]. Na osobistym koncie bankowym żony wnioskodawcy obroty miesięczne zamykają się w kwocie jej dochodu, tj. kwoty około 500 zł. Ponadto, wnioskodawca przedłożył obliczenie dochodu za okres od stycznia do marca 2017 r., z którego wynika, że jego przychód w tym czasie wyniósł 56 880, 73 zł (tj. 18 960,24 zł miesięcznie), zaś koszty uzyskania przychodu w tym okresie (w tym w większości stanowiące pozycję "wartość spisu z natury na początek okresu") wyniosły 72 106,10 zł, a także kserokopie rachunków za prąd, wodę. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Mając na względzie fakt, że strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek zawarty w rubryce 4 formularza PPF), należało rozważyć, czy wnioskodawca spełnia wyżej wymienione przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 963 zł tytułem wpisu od skargi. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, nie tylko przez pryzmat uzyskiwanych co miesiąc dochodów, ale także przez pryzmat posiadanego majątku. Jak wskazano powyżej, wnioskodawca i jego żona posiadają stałe źródła dochodów w postaci renty i dochodów z działalności gospodarczej związanej z prowadzeniem pensjonatu w J. W ocenie referendarza, wbrew twierdzeniom skarżącego, dochody z tej działalności gospodarczej nie kształtują się miesięcznie w kwocie 2 146 zł, co obrazuje częściowo przedłożony przez niego dokument stanowiący obliczenie dochodu w okresie od stycznia do marca 2017 r. Udokumentowany przychód w okresie zimowym, a więc w zasadzie w martwym z punktu widzenia turystyki czasie, na poziome ponad 18 000 zł miesięcznie, nawet przy uwzględnieniu kosztów prowadzenia tej działalności, skłania do wniosku, że oświadczenie wnioskodawcy o wysokości jego dochodów, zawarte na formularzu PPF jest niewiarygodne. Podobnie, wątpliwości dotyczących tego oświadczenia nie może rozwiać okoliczność, że dla tej działalności wnioskodawca nie posiada rachunku bankowego, a zatem wszystkie rozliczenia, jak należy z tego domniemywać, odbywają się w formie gotówkowej. Co więcej, równie istotnym elementem oceny sytuacji wnioskodawcy z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, jak wskazano powyżej, jest jego majątek, który składa się z kilku nieruchomości budynkowych i gruntowych i znacznie przekracza kwotę 2 500 000 zł. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje zaś, że może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – w szczególności z posiadanego majątku. Składniki te, w szczególności np.: nieruchomości gruntowe, można spieniężyć lub też uczynić zabezpieczeniem pożyczki. W takiej zaś sytuacji, brak jest podstaw ku temu, by uwzględnić wniosek skarżącego, zwalniając go z kosztów niniejszego postępowania, tym bardziej w sytuacji, gdy znajdują one pokrycie w jego majątku. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.