II SA/Gd 77/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym na wniosku G. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: odmówić wnioskodawczyni G. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych.

Wnioskiem z 14 września 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni G. W. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z jej wynagrodzenia za pracę w wysokości 2828,78 zł netto miesięcznie. Wydatki na swoje utrzymanie wnioskodawczyni określiła na kwotę 2829 zł miesięcznie. Z jej oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że jest ona właścicielką mieszkania o powierzchni 90 m2 w miejscowości L. Obecnie przebywa na urlopie zdrowotnym i mieszka w G w mieszkaniu, które wynajmuje. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem referendarza sądowego z 19 września 2017 r. wezwano ją do przedłożenia - w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania - szeregu dokumentów i oświadczeń (w tym zwłaszcza: wyciągów z kont bankowych oraz kopii dokumentów obrazujących ponoszone wydatki), których celem było doprecyzowanie oświadczeń wnioskodawczyni, zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. W odpowiedzi pełnomocnik wnioskodawczyni pismem z 9 października 2017 r. oświadczył, że wszelkie dokumenty niezbędne do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy znajdują się już w aktach, gdzie zostały złożone w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy w zakresie wniosku o zwolnienie od opłaty od skargi. Starszy referendarz sądowy rozpoznając wniosek zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Co przy tym istotne, podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Nadmienić jeszcze należy, że w niniejszej sprawie skarżąca już ubiegała się o przyznanie prawa pomocy i prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 29 marca 2017 r. odmówiono jest przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Obecnie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie. Oznacza to, że obecny wniosek należy potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 p.p.s.a.. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. I nie ma racji skarżąca wskazując, że już złożyła dokumenty obrazujące jej sytuację materialną i wszelkie niezbędne dane w tym zakresie znajdują się w aktach sprawy. Po pierwsze z tego względu, że każdy wniosek podlega odrębnemu rozpoznaniu, a po drugie istotna jest aktualna sytuacja wnioskodawczyni, a nie ta udokumentowana jakiś czas wcześniej. Skarżąca nie wykazując aktywności celem zobrazowania swojej sytuacji majątkowej w każdym postępowaniu działa na własną niekorzyść uznając, że ta sytuacja już wynika z akt. W każdej sytuacji, gdy wniosek złożony na formularzu nie obrazuje w sposób jednoznaczny aktualnej sytuacji wnioskodawczyni kierowane jest do strony wnioskującej wezwanie o dodatkowe aktualne dokumenty i oświadczenia. W rozpoznawanej sprawie referendarz mógłby zmienić postanowienie o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy, gdyby skarżąca wykazała, że jej sytuacja majątkowa pogorszyła się w relacji z sytuacją poprzednio ocenianą. Jednak skarżąca nie realizując wezwania referendarza o dodatkowe dokumenty i oświadczenia nie dała szansy orzekającemu na weryfikacje jej sytuacji materialnej i ewentualna zmianę postanowienia z 29 marca 2017 r. W obecnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca nie przywołała okoliczności pozwalających stwierdzić, że jej sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości skarżącej w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wydanego wyroku. W tej sytuacji, brak jest podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z 29 marca 2017 r., odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że strona występując o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy sama winna wskazać wszelkie okoliczności uzasadniające tę zmianę. Sąd, czy też rozpoznający wniosek referendarz, nie mają obowiązku poszukiwania przesłanek, uzasadniających taką zmianę. Ciężar wykazania przemawiających za tym zdarzeń spoczywa bowiem w całości na wnioskodawcy, który wywodzi z nich korzystne dla siebie skutki prawne. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art.165 i art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji.