II SA/Gd 471/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Wojciech Wycichowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi "C." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na czynność Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku oddala skargę.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wyrokiem z 27 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 284/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku"), po rozpoznaniu skargi C. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (dalej: "Spółka", "Skarżąca") na czynność Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku (dalej: "PWKZ", "Organ") w przedmiocie ujęcia w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (dalej: "WEZ") karty adresowej zabytku nieruchomego - budynku poczty przy [...] w G. (dalej: "Obiekt"), stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. W uzasadnieniu WSA w Gdańsku wskazał m.in., że w wyroku z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 (OTK-A 2023/46) Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") orzekł, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1292) - dalej: "u.o.z.", w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. WSA w Gdańsku przyznał, że ww. wyrok TK nie dotyczy WEZ, niemniej wskazaną przez TK niezgodność z Konstytucją RP procedury wpisu do GEZ można odpowiednio odnieść do wpisu do WEZ (art. 22 ust. 2 u.o.z.), ponieważ regulacje prawne w tym zakresie są podobne, w tym do co istotnego ograniczenia praw właścicielskich, w szczególności w zakresie korzystania z prawa własności (ius utendi). WSA w Gdańsku podniósł, że skoro wyrok TK z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, to zarówno sądy, jak i organy administracji publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni powyższego przepisu. Mając powyższe na względzie WSA w Gdańsku stanął na stanowisku, że nie jest dopuszczalne stosowanie art. 22 ust. 5 pkt 3 (odpowiednio art. 22 ust. 2) u.o.z. bez zapewnienia właścicielom obiektów umieszczanych w GEZ (WEZ) gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Podkreślono, że należy zapewnić takiemu właścicielowi choćby minimalne uprawnienia w procesie umieszczania obiektu w ewidencji. W przeciwnym wypadku właściciel nie ma możliwości wypowiedzenia się co do tej kwestii, a nawet może być zupełnie zaskoczony faktem takiego wpisania jego własności do tego typu ewidencji. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że dokonując zaskarżonej czynności Organ zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła czynny udział Skarżącej we włączeniu obiektu do WEZ. W wyniku zastosowanej procedury, sprzecznej z Konstytucją RP, Skarżąca jako właścicielka Obiektu nie mogła zakwestionować przyjętych przez Organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed ograniczeniem jej prawa własności. WSA w Gdańsku przyznał, że Organ może zdecydować o ujęciu, bądź nie ujęciu wskazanych obiektów w WEZ, jednak obowiązkiem Organu jest zapewnienie Skarżącej gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ewentualnego wpisu do ewidencji. Podkreślono, że rzetelna, udokumentowana i wiarygodna ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana przez Organ w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w WEZ z poszanowaniem uprawnień właściciela, z uwzględnieniem przedstawianej przez niego dokumentacji podważającej kwalifikację dokonaną przez Organ oraz z poszanowaniem zasady praworządności i państwa prawa. Pismem z 29 października 2025 r. PWKZ, na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z. oraz § 15 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu obiektów skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r., poz. 56) - dalej: "Rozporządzenie", zawiadomił m.in. Spółkę o zamiarze włączenia Obiektu do WEZ oraz o jego oględzinach zaplanowanych na 17 listopada 2025 r. W dniu 17 listopada 2025 r. pracownik Organu, w obecności przedstawicieli Spółki, przeprowadził oględziny Obiektu. W piśmie z 12 stycznia 2026 r. Spółka podniosła, że brak jest podstaw do włączenia Obiektu do WEZ i objęcia go ochroną prawną, gdyż nie spełnia on przesłanek określonych w art. 3 pkt 1 u.o.z., które pozwalałyby go uznać za zabytek. W celu szerszego uzasadnienia i uargumentowania swojego stanowiska Spółka załączyła opinię prawną sporządzoną przez prof. dra hab. nauk prawnych K.Z. z 30 grudnia 2025 r., wnosząc o jej dopuszczenie w sprawie. Pismem z 11 marca 2026 r. PWKZ, na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z. oraz § 15 Rozporządzenia, zawiadomił m.in. Spółkę o włączeniu Obiektu do WEZ, przesyłając kartę ewidencyjną Obiektu. W uzasadnieniu Organ podał, że zlokalizowany na [...] w G. budynek dawnego kompleksu urzędów pocztowych powstał wg projektu opracowanego przez inż. arch. B.B. i H.J. z B., zaakceptowanego w 1962 r. Jako lokalizację budynku zespołu urzędów pocztowych wybrano teren bezpośrednio sąsiadujący od północnego zachodu z budynkiem dworca kolejowego [...] oraz z biegnącymi w kierunku północno-zachodnim torami kolejowymi. Obiekt oddano do użytku w 1965 r. PWKZ wyjaśnił, że kompleks pocztowy pierwotnie stanowił siedziby dwóch urzędów pocztowych: urzędu dworcowego ([...]) oraz urzędu morskiego ([...]). Cały zespół zaprojektowano i wzniesiono jako obiekt dedykowany i całkowicie dostosowany do potrzeb międzynarodowej wymiany poczty zamorskiej i kolejowej. Przy opracowaniu projektu i wyborze lokalizacji kompleksu pocztowego wykorzystano bezpośrednie sąsiedztwo dworca kolejowego [...] i istniejących wówczas połączeń kolejowych z [...] portem. W kompleksie poczty, według pierwotnych założeń, mieściły się m.in. sale: clenia, magazynów, zlokalizowane w pierwszej kondygnacji, pomieszczenia socjalne, a także przylegająca prostopadle do kompleksu sortownia pocztowa. Część obiektu zaplanowano jako zadaszoną halę postojową dla wagonów - ambulansów do przewozu poczty, połączoną z peronem i bocznicą kolejową. Organ wskazał, że budynek kompleksu pocztowego to obiekt zbudowany w stylu powojennego modernizmu i funkcjonalizmu, wzniesiony w żelbetowej konstrukcji szkieletowej, ze ścianami wykonanymi z cegły oraz gazobetonu. W jego skład wchodzą połączone ze sobą cztery segmenty rozmieszczone na planie zbliżonym do litery "L" z linią zabudowy rozmieszczoną wzdłuż dwóch osi: pierwszej, biegnącej wzdłuż północno-zachodniego skraju [...] oraz drugiej, przebiegającej równolegle do układu torowego równi stacyjnej stacji [...]. W skład obiektu wchodzą: ulokowany we wschodniej części kompleksu i zarazem stanowiący jego dominantę segment biurowca, ulokowany w centralnej części budynku segment sortowni pocztowej oraz segmenty tworzące zachodnie skrzydło budynku kompleksu poczty, tj. części przeładunkowej oraz hali postojowej ambulansów pocztowych. Zdaniem PWKZ Obiekt stanowi materialne świadectwo historyczne miejskiego budownictwa użyteczności publicznej, wznoszonego na obszarze Ś. w drugiej połowie XX w. Zwrócono uwagę, że budynek zachował pierwotną formę architektoniczną, bezsprzecznie zaświadczająca o cechach typowych wielkomiejskiej architektury, dobrze wpisującej w otaczający historyczną zabudowę miasta. Organ wskazał również, że budynek dawnego zespołu urzędów pocztowych, wzniesiony w bezpośrednim sąsiedztwie dworca kolejowego [...], wytycza kształt i zasięg [...], stanowiącego zamknięcie perspektywiczne ulic [...], [...] i [...], tworzących osie komunikacyjne obszaru Ś. o przebiegu wschód-zachód. Domknięcie osi wspomnianych arterii podkreśla dominanta urbanistyczna ośmiokondygnacyjnej bryły biurowca budynku poczty. PWKZ podkreślił, że w raporcie zatwierdzonym 12 marca 2025 r. Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych (ICOMOS), zajmując stanowisko w sprawie wytyczenia granic historycznego zespołu Ś., nominowanego do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, w celu zapewnienia spójności, systematyczności i uwzględnienia dodatkowych atrybutów wskazanego obszaru, zarekomendowała m.in. włączenie do niego przedmiotowego budynku dawnego zespołu poczty dworcowej i zamorskiej. Organ wskazał następnie, że wartości artystyczne Obiektu wyrażone są zarówno poprzez jego segmentowaną formę, zróżnicowaną pod względem wysokości i układu poszczególnych segmentów, jaki i dostosowaną do lokalizacji kompozycję jego bryły w kontekście wytyczenia [...] jako domknięcia przebiegu osi arterii wschód-zachód Ś. Podniesiono, że obiekt stanowi dokument historycznych zmian zachodzących w architekturze, stanowiąc świadectwo procesów związanych z wprowadzaniem w okresie powojennym nowej zabudowy w zachodniej części śródmieścia miasta i zamknięciem przestrzeni w otoczeniu dworca [...]. Zróżnicowana forma przedmiotowego budynku poczty, jak i zastosowanie przy jego budowie technologii i materiałów typowych dla epoki umożliwia badania i analizę dawnych technik budowlanych, co stanowi o wartości naukowej zabytku. Podsumowując PWKZ podniósł, że wobec prezentowanych wartości historycznych, artystycznych i naukowych zasadne jest objęcie ww. zabytku ochroną konserwatorską poprzez umieszczenie włączenie karty ewidencyjnej zabytku do WEZ. Poinformowano, że włączenie karty zabytku Obiektu do WEZ skutkuje koniecznością ujęcia go w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Miasta G. oraz uwzględnienia tego zabytku w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dla tej gminy. Pismem z 10 kwietnia 2026 r. Spółka wniosła skargę na czynność PWKZ w przedmiocie włączenia Obiektu do WEZ. Zaskarżonej czynności zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) - dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 9 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 11 k.p.a. oraz art. 75 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia przez Organ wszystkich okoliczności sprawy koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu Skarżącej, w szczególności poprzez błędne zgromadzenie, a następnie błędną ocenę materiału zgromadzonego w sprawie, tj. w szczególności z pominięciem stanowiska Skarżącej oraz całkowitym pominięciem opinii prawnej przedłożonej przez Skarżącą w toku sprawy, bez jakiegokolwiek odniesienia się Organu do stanowiska i argumentów podnoszonych w tej opinii, co potwierdza uzasadnienie do zaskarżonej czynności; 2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 u.o.z., poprzez błędną wykładnię pojęcia zabytku polegającą na rozszerzającej wykładni wartości zabytkowych, tj. wartości artystycznej, historycznej i naukowej Obiektu oraz świadectwa minionej epoki, podczas gdy Obiekt ww. przymiotów nie posiada, a co za tym idzie brak przesłanek do uznania go za zabytek; 3. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 u.o.z., przez całkowite pominięcie interesu społecznego jako przesłanki uznania spornego obiektu za zabytek i ujęcia go w WEZ; które to naruszenia doprowadziły w konsekwencji do naruszenia art. 22 ust. 2 u.o.z. w zw. z § 10 ust. 1 i § 14 ust. 1 Rozporządzenia poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na włączeniu Obiektu do WEZ na podstawie karty ewidencyjnej, która nie spełnia wymogów stawianych przez Rozporządzenie. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności PWKZ w przedmiocie włączenia Obiektu do WEZ i zasądzenie na rzecz Skarżącej od Organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego niezbędnych do celowego dochodzenia praw według norm przepisanych w postępowaniu przed WSA w Gdańsku. Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", wniesiono o przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów: 1) zawiadomienia PWKZ z 11 marca 2026 r. o włączeniu Obiektu do WEZ wraz z potwierdzeniem wpływu (w celu wykazania okoliczności momentu powzięcia przez Spółkę wiedzy o włączeniu karty ewidencyjnej Obiektu do WEZ, braku odniesienia się Organu do stanowiska Skarżącej, w tym opinii prawnej przedłożonej przez Skarżącą w toku sprawy, 2) opinii prawnej sporządzonej przez prof. dra hab. K.Z. z 30 grudnia 2025 r. (w aktach sprawy) - w celu uzupełnienia argumentacji zawartej w skardze. W uzasadnieniu skargi zarzucono m.in., że rozstrzygając sprawę PWKZ dokonał oceny zgromadzonego materiału całkowicie ignorując stanowisko Skarżącej i przedłożoną przez nią w toku sprawy opinię prawną, z której jednoznacznie wynika, że w przypadku Obiektu nie zostały spełnione przesłanki z definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 1 u.o.z. i brak jest podstaw do jego włączenia do WEZ. Podkreślono, że Organ nie odniósł się w żaden sposób do stanowiska i argumentów podnoszonych w tej opinii i nie wyjaśnił należycie i kompletnie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności tego, czy Obiekt jest w istocie zabytkiem, do czego Organ był zobowiązany. Zdaniem strony skarżące działanie tego rodzaju narusza zasadę prawdy obiektywnej, godzi w zasadę pogłębiania zaufania oraz stoi w sprzeczności z zasadą zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie i zasadą przekonywania. Naruszenia te stanowią o wadliwości zaskarżonej czynności i stanowią podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W dalszej kolejności zarzucono, że PWKZ błędnie uznał, iż Obiekt spełnia definicję zabytku w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z., a w konsekwencji, że należy go objąć ochroną konserwatorską poprzez jego włączenie do WEZ. W tym zakresie argumentowano m.in., że o wartości nieruchomości nie decyduje jej położenie, lecz indywidualne cechy i wartości. Podniesiono również, że tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z. może zostać ujęty w ewidencji. Posiadanie takich walorów nie może być jednak z góry zakładane, lecz winno być poprzedzone stosowną ekspertyza czy badaniami. Jako że wpisy określonych obiektów do ewidencji zabytków prowadzą do ograniczenia uprawnień właścicielskich, nie może być dowolności w ich dokonywaniu. Strona skarżąca zwróciła uwagę, że definicja zabytku została zbudowana przy użyciu pojęć niedookreślonych i klauzul generalnych, co powoduje szczególną trudność przy ustaleniu jej zakresu. Odwołując się do orzecznictwa TK podniesiono, że użycie przez prawodawcę tego rodzaju pojęć nie jest równoznaczne z przyznaniem interpretatorowi absolutnej i pozostającej poza wszelką kontrolą swobody w zakresie wykładni tego rodzaju zwrotów, a wręcz przeciwnie - zobowiązuje organ stosujący prawo do szczególnej staranności, a zwłaszcza do wszechstronnej i szczegółowej oceny konkretnych okoliczności w danej sprawie. Z tego też względu materiał dowodowy zgromadzony przez organ musi jednoznacznie wskazywać, że dany obiekt spełnia wszystkie elementy składające się na definicję zabytku. Objęcie określonej nieruchomości ochroną przez wpisanie jej do ewidencji zabytków wymaga jednoznacznego wykazania, że jej zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W ocenie strony skarżącej treść zawiadomienia z 11 marca 2026 r. o włączeniu Obiektu do WEŻ nie świadczy w żadnym wypadku o wyjątkowości czy unikalności Obiektu, a wręcz przeciwnie - świadczy o jego zwyczajnym charakterze jak na czas powstania. Odwołując się do judykatury zaakcentowano, że nie należy uznawać wszystkich, czy choćby większość materialnych wytworów przeszłości za "świadectwo minionej epoki". Podkreślono, że "świadectwa" mają o czymś zaświadczać, mieć jakąś ważną - z punktu widzenia ochrony zabytków - treść, nie zaś być dowolnym przedmiotem pochodzącym z przeszłości. Chodzi bowiem o utrwalenie i przekazanie pamięci o ludziach, procesach, wydarzeniach czy wyobrażeniach przez te obiekty reprezentowanych. W tym rozumieniu "świadectwa minionej epoki" nie sposób uznać, że Obiekt stanowi świadectwo tego rodzaju - Obiekt nie świadczy bowiem o niczym i nie ma żadnego znaczenia z punktu widzenia dochodzenia prawd minionej epoki. Zarzucono również, że Organ nie wykazał interesu społecznego, który uzasadniałby włączenie Obiektu do WEZ. Końcowo podniesiono, że PWKZ dokonał włączenia Obiektu do WEZ na podstawie karty ewidencyjnej, która nie spełnia wymogów stawianych przez Rozporządzenie (nie zawiera elementów wymienionych w § 10 ust. 10 i 11), co dodatkowo świadczy o wadliwości zaskarżonej czynności. W odpowiedzi na skargę PWKZ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu Organ odwołał się do przepisów Konstytucji RP, przepisów u.o.z., wypowiedzi doktryny oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, w których akcentuje się znaczenie zabytków jako materialnego świadectwa historii, współtworzących dziedzictwo kulturowe. W ocenie PWKZ Obiekt spełnia ustawowe przesłanki definicji zabytku, co zostało precyzyjnie omówione w zawiadomieniu z 11 marca 2026 r. o włączeniu do WEZ karty ewidencyjnej Obiektu. Odwołując się do treści tego zawiadomienia Organ podniósł, że Obiekt posiada istotne wartości historyczne, architektoniczne oraz naukowe, uzasadniające jego ujęcie w WEZ. Włączenie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do tej ewidencji stanowi zatem działanie zasadne i znajdujące oparcie w przesłankach wynikających z przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Organ wskazał również, że budynek wyróżnia silnie rozczłonkowana, asymetryczna bryła, której ekspresję podkreślają otwory okienne o zróżnicowanej formie i wielkości. Taka forma wystroju architektonicznego wpisuje się w nurt powojennego modernizmu. Zarówno warstwa materialna (materiały budowlane i wykończeniowe), jak i niematerialna związana z kontekstem powstania Obiektu, dają podstawę do waloryzacji budynku pod kątem wartości artystycznych, historycznych, naukowych. Modernistyczna forma Obiektu jest wyrazem wartości artystycznych. Wartości historyczne przejawiają się w autentycznej substancji zabytkowej Obiektu zawartej w jego strukturze, jak i formie dostosowanej do pierwotnego przeznaczenia Obiektu. Wskazano, że umniejszenie tej wartości nastąpiło w niewielkim stopniu (wymiana częściowa stolarki okiennej na PVC, wymiana stolarki drzwiowej wejść do budynku). Zastosowana technologia budownictwa odzwierciedla niektóre tendencje budowlane okresu, w którym powstał Obiekt, co należy uznać za wyraz wartości historycznej. Autentyzm dotyczy również utrzymanej pierwotnej kompozycji architektonicznej Obiektu. Zdaniem PWKZ za nośnik wartości historycznych należy również uznać formę i estetykę wolnostojącego Obiektu w formie wielobryłowego kompleksu zaprojektowanej w duchu powojennego modernizmu, gdyż zastosowanie takich, a nie innych rozwiązań formalno-stylistycznych wynika z jednej strony z historii architektury, a z drugiej z historii rozwoju urbanistyczno-krajobrazowego Ś. W ocenie Organu Obiekt wpisuje się w tradycję [...] modernizmu. PWKZ wskazał, że architektura powojennego modernizmu w G. nie doczekała się jak dotąd obszernej monografii analizującej to zjawisko na poziomie naukowym, dlatego zachowanie Obiektu jako świadectwa opisywanych powyżej trendów architektonicznych oraz zróżnicowania krajobrazu kulturowego miasta jest uzasadnione również ze względu na jego wartości naukowe, z których czerpać mogą badacze architektury nowoczesnej G. Organ podkreślił, że włączenie karty ewidencyjnej do WEZ nastąpiło w konsekwencji dokonanej oceny wartości zabytkowych Obiektu. Wyjaśniono, że tzw. wartościowanie Obiektu dotyczyło jego cech składających się na stan faktyczny udokumentowany zdjęciami wykonanymi podczas oględzin w dniu 17 listopada 2025 r. z uwzględnieniem informacji dotyczących stanu i historii Obiektu od czasu jego powstania, wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w toku prowadzonej sprawy. PWKZ wyjaśnił, że podstawę oceny wartości stanowi istniejąca forma architektoniczna, będąca nośnikiem analizowanych wartości artystycznych, historycznych i naukowych, dzięki którym Obiekt jest rozpatrywany jako dokument przeszłości. Podkreślono, że zachowanie zabytku o opisanych powyżej wartościach leży w interesie społecznym, rozumianym jako interes ogółu społeczeństwa, a nie suma często przeciwstawnych względem ochrony zabytków interesów indywidualnych. Mając powyższe na uwadze Organ uznał, że Obiekt posiada cechy zabytku oraz odpowiednie wartości historyczne, artystyczne i naukowe uzasadniające dopełnienie czynności materialno-technicznej poprzez włączenie jego karty ewidencyjnej do WEZ. Powtórzono, że Obiekt jest przykładem powojennej zabudowy użyteczności publicznej o cechach charakterystycznych dla modernizmu i stanowi kontynuację tradycji [...] architektury modernistycznej, jak również dokumentuje historię rozwoju architektoniczno-urbanistycznego miasta oraz Ś. PWKZ wskazał, że w kontekście oceny wartości artystycznych, historycznych oraz naukowych Obiektu uwzględnił również opinię Stowarzyszenia ICOMOS zawartą w raporcie na temat wpisania na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO układu modernistycznego Ś., przygotowanym podczas 47 zwyczajnej sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w lipcu 2025 r. W dokumencie tym wskazano, że integralność nominowanego obszaru opiera się na postrzeganiu Ś. jako spójnego zespołu urbanistycznego demonstrującego zaawansowane idee modernistycznej architektury i planowania miejskiego. Jednocześnie zwrócono uwagę, że granice historycznego obszaru G., jako nominowanego do ujęcia go na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, nie zostały wyznaczone w sposób konsekwentny względem historycznych granic i etapów rozwoju miasta, co doprowadziło do wyłączenia obiektów istotnych dla odczytania wartości urbanistycznych i funkcjonalnych założenia. Wśród obiektów wskazanych explicite przez ICOMOS znalazł się Budynek [...] zlokalizowany przy [...]. W ocenie PWKZ w zawiadomieniu z 11 marca 2026 r. o włączeniu do WEZ karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego, wskazano precyzyjnie na wartości zabytkowe Obiektu (artystyczne, historyczne i naukowe), zaś zarzuty Skarżącej kwestionujące te wartości są jedynie dowolną polemiką. Odnosząc się do przedstawionej przez Skarżącą opinii prawnej zwrócono uwagę, że została ona sporządzona przez autora niezwiązanego zawodowo z zagadnieniami z zakresu historii architektury, czy też szerzej historii sztuki. Ponadto Spółka nie powołała się w skardze na stanowisko żadnego z historyków architektury lub historyka sztuki, które poparłoby następujące tezy: "obiekt ten jest typowy dla czasów jego wzniesienia, ale nie posiada walorów architektonicznych, ani cech wyróżniających na tle pozostałej zabudowy w G. z tego okresu. Jego forma architektoniczna została zaprojektowana na bazie modnych wówczas i powtarzalnych wzorców, ale nie oznacza to, że jest reprezentatywnym przykładem architektury, świadomie zaplanowanym i wykonanym według zasad charakterystycznych dla powojennego modernizmu" (s. 12 skargi). Organ zwrócił uwagę, że arbitralne stwierdzenia Skarżącej w przedmiocie braku walorów architektonicznych Obiektu nie są poparte żadnymi argumentami, które można by identyfikować ze stanowiskiem eksperckim na polu historii architektury lub architektury. Do stanowiska Organu zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę Spółka odniosła się w piśmie procesowym z 2 czerwca 2025 r. podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. W piśmie tym wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., Sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (czynności), nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na przedmiot zaskarżenia i rozbieżności związane z określeniem działań organów administracji publicznej związanych z włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela pogląd wyrażony w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"), że czynność włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowi czynność organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (zob. np. wyroki NSA: z 8 maja 2018 r. sygn. akt II OSK 1926/17, z 9 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 254/15, czy z 26 października 2016 r. sygn. akt II OSK 96/15, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Włączenie karty ewidencyjnej zabytku do WEZ rozstrzyga o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości pod obowiązki określone w u.o.z., jednak sama treść obowiązku jest określona w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Ponadto czynność ta ma charakter publicznoprawny i będąc skierowana do indywidualnego podmiotu dotyczy jego obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. również wyroki: z 19 grudnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1771/22 i z 21 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1573/22 oraz postanowienie z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21). W dalszej kolejności należy wskazać, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona po uprzednim stwierdzeniu przez WSA w Gdańsku (wyrokiem z 27 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 284/25) bezskuteczność czynności włączenia do WEZ karty adresowej zabytku nieruchomego - budynku poczty położonego w G. przy [...]. W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (zob. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268). Zwraca się także uwagę, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wyjaśnił, że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (zob. również wyroki NSA: z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13). Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z 27 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 284/25. Stwierdzając bezskuteczność czynności włączenia do WEZ karty adresowej Obiektu WSA w Gdańsku wskazał m.in., że w wyroku z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 (OTK-A 2023/46) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. WSA w Gdańsku przyznał, że ww. wyrok TK nie dotyczy WEZ, niemniej wskazaną przez TK niezgodność z Konstytucją RP procedury wpisu do GEZ można odpowiednio odnieść do wpisu do WEZ (art. 22 ust. 2 u.o.z.), ponieważ regulacje prawne w tym zakresie są podobne, w tym do co istotnego ograniczenia praw właścicielskich, w szczególności w zakresie korzystania z prawa własności (ius utendi). WSA w Gdańsku podniósł, że skoro wyrok TK z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, to zarówno sądy, jak i organy administracji publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni powyższego przepisu. Mając powyższe na względzie WSA w Gdańsku stanął na stanowisku, że nie jest dopuszczalne stosowanie art. 22 ust. 5 pkt 3 (odpowiednio art. 22 ust. 2) u.o.z. bez zapewnienia właścicielom obiektów umieszczanych w GEZ (WEZ) gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Podkreślono, że należy zapewnić takiemu właścicielowi choćby minimalne uprawnienia w procesie umieszczania obiektu w ewidencji. W przeciwnym wypadku właściciel nie ma możliwości wypowiedzenia się co do tej kwestii, a nawet może być zupełnie zaskoczony faktem takiego wpisania jego własności do tego typu ewidencji. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że dokonując zaskarżonej czynności Organ zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła czynny udział Skarżącej we włączeniu Obiektu do WEZ. W wyniku zastosowanej procedury, sprzecznej z Konstytucją RP, Skarżąca jako właścicielka Obiektu nie mogła zakwestionować przyjętych przez Organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed ograniczeniem jej prawa własności. WSA w Gdańsku przyznał, że Organ może zdecydować o ujęciu, bądź nie ujęciu wskazanych obiektów w WEZ, jednak obowiązkiem Organu jest zapewnienie Skarżącej gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ewentualnego wpisu do ewidencji. Podkreślono, że rzetelna, udokumentowana i wiarygodna ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana przez Organ w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w WEZ z poszanowaniem uprawnień właściciela, z uwzględnieniem przedstawianej przez niego dokumentacji podważającej kwalifikację dokonaną przez Organ oraz z poszanowaniem zasady praworządności i państwa prawa. Dokonując kontroli zaskarżonej czynności orzekający obecnie Sąd doszedł do przekonania, że rozpoznając ponownie sprawę Organ uwzględnił ocenę prawną wyrażoną w omówionym wyżej wyroku i zastosował się do wskazań w nim zawartych. Z przekazanych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że po zwrocie akt sprawy Organ, pismem z 29 października 2025 r., na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z. oraz § 15 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu obiektów skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r., poz. 56), zawiadomił m.in. Spółkę o zamiarze włączenia Obiektu do WEZ oraz o jego oględzinach zaplanowanych na 17 listopada 2025 r. W dniu 17 listopada 2025 r. pracownik Organu, w obecności przedstawicieli Spółki, przeprowadził oględziny Obiektu, z której to czynności sporządzono protokół. Skarżąca przedstawiła swoje stanowisko w piśmie z 12 stycznia 2026 r. podnosząc, że brak jest podstaw do włączenia Obiektu do WEZ i objęcia go ochroną prawną, gdyż nie spełnia on przesłanek określonych w art. 3 pkt 1 u.o.z., które pozwalałyby go uznać za zabytek. Do pisma załączono opinię prawną sporządzoną przez prof. dra hab. nauk prawnych K.Z. z 30 grudnia 2025 r. Z akt sprawy wynika również, że pismem z 11 marca 2026 r. PWKZ, na podstawie art. 22 ust. 2 u.o.z. oraz § 15 Rozporządzenia, zawiadomił m.in. Spółkę o włączeniu Obiektu do WEZ, przesyłając Skarżącej kartę ewidencyjną Obiektu. Z przedstawionej powyżej chronologii poszczególnych czynności wynika, że PWKZ zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania sformułowanych w wyroku WSA w Gdańsku z 27 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 284/25. Odnosząc się w tym miejscu do sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia przepisów art. 7 w zw. z art. 9 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 11 k.p.a. oraz art. 75 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691) poprzez brak wszechstronnego rozważenia przez Organ wszystkich okoliczności sprawy koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy należy podkreślić, że postępowanie w sprawie włączenia karty zabytku do WEZ nie jest postępowaniem uregulowanym przepisami k.p.a., w którym organ administracji podejmowałby akt po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Ustawodawca odstąpił bowiem od traktowania działań wojewódzkiego konserwatora zabytków jako działań jurysdykcyjnych, które jako zorganizowany ciąg czynności proceduralnych wymagają dla zapewnienia ich poprawności szczegółowego unormowania. Brak przepisów określających tryb postępowania w sprawie włączenia karty zabytku do WEZ skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu polega na badaniu zgodności tego działania z przepisami prawa materialnego (zob. wyroki NSA: z 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 2189/13, z 29 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 2225/18, z 5 lipca 2022 r. sygn. akt II OSK 249/22). Z przepisów u.o.z. należy wywieść normę, według której w przypadku zabytku nieruchomego organ ochrony zabytków nie jest niczym skrępowany przy dokonywaniu takiej czynności, działania podejmowane przez organ w tym zakresie stanowią bowiem środek wstępnej ochrony zabytków. Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ww. ustawy i nie prowadzi w tej sprawie postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu karty zabytku do WEZ, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia karty zabytku do ewidencji (zob. wyroki NSA: z 9 marca 2021 r. sygn. akt II OSK 931/20, z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 2116/19, z 8 maja 2018 r. sygn. akt II OSK 1926/17, z 26 października 2016 r. sygn. akt II OSK 21/15 i z 28 września 2016 r. sygn. akt II OSK 3174/14). Należy zaznaczyć, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, iż dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do WEZ musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go tą wstępną formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z. może zostać ujęty w ewidencji (zob. wyroki NSA: z 9 września 2016 r. sygn. akt II OSK 254/15, z 26 października 2016 r. sygn. akt II OSK 96/15 i z 20 listopada 2017 r. sygn. akt II OSK 2926/16). Przepis art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. definiuje "zabytek" jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 21 ust. 1 tej ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Z kolei przepis art. 22 ust. 2 stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Ze wskazanych wyżej przepisów wynika, że karta zabytku może być sporządzona i następnie dołączona do rejestru zabytków tylko w stosunku do takiej nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która stanowi zabytek. Rzecz nie staje się zabytkiem przez to, że została dla niej założona karta zabytku, lecz dlatego, że stanowi ona świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Włączenie danego obiektu do ewidencji zabytków nie jest formą ochrony zabytków. Niemniej jednak ewidencja zabytków może być traktowana jako swoisty środek wstępnej ochrony danego obiektu uznanego za zabytkowy, wiążący się z pewnymi ograniczeniami względem nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Szczegółowy sposób procedowania w przypadku włączania karty ewidencyjnej zabytku do WEZ określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r., poz. 56) Zgodnie z § 14 ust. 1 Rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Z § 10 ust. 1 Rozporządzenia wynika natomiast, że karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki: 1) nazwa, 2) czas powstania, 3) miejscowość, 4) adres, 5) przynależność administracyjna, 6) współrzędne geograficzne, 7) użytkowanie obecne, 8) stan zachowania, 9) materiały graficzne, 10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie, 11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach, 12) opracowanie karty ewidencyjnej. Z przywołanych regulacji wynika, że ocena poprzedzająca włączenie karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do WEZ nie oznacza w żadnej mierze dowolności organu ochrony zabytków. Oceniając legalność tej czynności sąd administracyjny jest zobowiązany zbadać, czy istniały przyczyny uzasadniające jej dokonanie i czy zostały w należyty sposób udokumentowane. Istotne dla tych kwestii jest to, czy organ zgromadził materiał dowodowy ujawniający podstawy nadania karcie ewidencyjnej opracowanej dla określonego obiektu nieruchomego treści w niej wyrażone, czy przyczyny przyznania temu obiektowi ochrony konserwatorskiej są zgodne z zakresem pojęciowym zabytku, określonym w u.o.z. oraz czy podjęta czynność w należyty sposób indywidualizuje przedmiot ochrony. W ocenie Sądu powyższym wymaganiom, w odniesieniu do podjętej czynności włączenia do WEZ karty ewidencyjnej przedmiotowego zabytku nieruchomego, Organ sprostał. Włączony Obiekt wykazuje bowiem cechy normatywne zabytku, a przyjęty za podstawę tej oceny ujawniony stan faktyczny nie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności i kompletności. Karta ewidencyjna zabytku odpowiada wymogom wynikającym z § 10 ust. 1 Rozporządzenia i - wbrew stanowisku strony skarżącej - zawiera wszystkie wymienione w tej regulacji elementy. Załącznikiem do karty ewidencyjnej jest dokumentacja fotograficzna (aktualna i historyczna) oraz archiwalny materiał kartograficzny i techniczny. Przedmiotowy zabytek to budynek dawnego kompleksu poczty. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 1 u.o.z. zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Należy wskazać, że w zawiadomieniu z 11 marca 2026 r. o włączeniu Obiektu do WEZ Organ podał m.in., że zlokalizowany na [...] w G. budynek dawnego kompleksu urzędów pocztowych powstał wg projektu sporządzonego przez inżynierów architektów, który został zaakceptowany w 1962 r., zaś Obiekt oddano do użytku w 1965 r. Kompleks pocztowy pierwotnie stanowił siedziby dwóch urzędów pocztowych: urzędu dworcowego ([...]) oraz urzędu morskiego ([...]). PWKZ wskazał również, że budynek kompleksu pocztowego zbudowano w stylu powojennego modernizmu i funkcjonalizmu, w jego skład wchodzą połączone ze sobą cztery segmenty rozmieszczone na planie zbliżonym do litery "L" z linią zabudowy rozmieszczoną wzdłuż dwóch osi: pierwszej, biegnącej wzdłuż północno-zachodniego skraju [...] oraz drugiej, przebiegającej równolegle do układu torowego równi stacyjnej stacji [...]. Organ zwrócił uwagę, że Obiekt zachował pierwotną formę architektoniczną świadcząca o cechach typowych wielkomiejskiej architektury, dobrze wpisującej w otaczający historyczną zabudowę miasta. PWKZ wskazał również, że budynek dawnego zespołu urzędów pocztowych, wzniesiony w bezpośrednim sąsiedztwie dworca kolejowego [...], wytycza kształt i zasięg [...], stanowiącego zamknięcie perspektywiczne ulic: [...], [...] i Dworcowej, tworzących osie komunikacyjne obszaru Ś. o przebiegu wschód-zachód. Domknięcie osi wspomnianych arterii podkreśla dominanta urbanistyczna ośmiokondygnacyjnej bryły biurowca budynku poczty. Należy również zwrócić uwagę na odnotowaną przez Organ okoliczność, że w raporcie zatwierdzonym 12 marca 2025 r. Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych (ICOMOS), zajmując stanowisko w sprawie wytyczenia granic historycznego zespołu Ś., nominowanego do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, w celu zapewnienia spójności, systematyczności i uwzględnienia dodatkowych atrybutów wskazanego obszaru, zarekomendowała m.in. włączenie do niego przedmiotowego budynku dawnego zespołu poczty dworcowej i zamorskiej. Ponadto w raporcie tym podkreślono, że granice obszaru Ś. jako obiektu ocenianego pod kątem ujęcia na ww. liście powinny zostać doprecyzowane w taki sposób, aby obejmowały wszystkie atrybuty przyczyniające się do proponowanej Wyjątkowej Uniwersalnej Wartości, wskazując wprost na potrzebę uwzględnienia budynku kompleksu [...]. Zdaniem PWKZ oznacza to, że Obiekt został uznany przez międzynarodowe gremium eksperckie za element istotny dla zachowania integralności historycznego układu urbanistycznego Ś. oraz dla pełnego odczytania modernistycznej koncepcji rozwoju miasta - co również świadczy o jego wartości historycznej i naukowej. PWKZ odnotował również, że powyższe stanowisko Stowarzyszenia ICOMOS, wyrażone w przywoływanym raporcie w kontekście finalnej fazy proceduralnej wpisania układu modernistycznego Ś. na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, stanowi dodatkowy argument przemawiający za ujęciem budynku [...] w WEZ województwa pomorskiego jako obiektu posiadającego wartości historyczne i naukowe (w ujęciu urbanistycznym i funkcjonalnym), integralnie związane z modernistycznym założeniem Ś. Natomiast wartości artystyczne Obiektu wyrażone są zarówno poprzez jego segmentowaną formę, zróżnicowaną pod względem wysokości i układu poszczególnych segmentów, jaki i dostosowaną do lokalizacji kompozycję jego bryły w kontekście wytyczenia [...] jako domknięcia przebiegu osi arterii wschód-zachód Ś. W ocenie Sądu Organ w należyty sposób przedstawił okoliczności, jak i wartości oraz cechy Obiektu, które uzasadniają włączenie karty adresowej zabytku do ewidencji. Niezasadne okazały się tym samym podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 3 pkt 1 oraz art. 22 ust. 2 u.o.z. Organ dochował obowiązku doręczenia Skarżącej zawiadomienia o zamiarze włączenia Obiektu do WEZ, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenia jego odbioru z 31 października 2025 r. Wymóg proceduralny wynikający z § 15 ust. 1 Rozporządzenia został zatem dochowany. W odniesieniu do zarzutu nieuwzględnienia przez Organ przedłożonej przez Skarżącą opinii prawnej należy zwrócić uwagę, że została ona sporządzona przez autora niezwiązanego zawodowo z zagadnieniami z zakresu historii architektury, czy też szerzej historii sztuki. Twierdzenia Skarżącej w przedmiocie braku walorów architektonicznych Obiektu nie zostały tym samym poparte żadnymi argumentami, które można by identyfikować ze stanowiskiem eksperckim na polu historii architektury lub architektury. Należy również wskazać, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby polemizować merytorycznie z organami wyspecjalizowanymi w zakresie ochrony zabytków, natomiast uzasadnienie tego, że obiekt ma wartość zabytkową musi zostać udokumentowane i wynikać z akt sprawy. Ma to zarówno wartość informacyjną dla właścicieli obiektu, jak i umożliwia sądowi kontrolę legalności dokonanej czynności, poprzez wyjaśnione, zobiektywizowane kryteria. Wartość zabytkowa obiektu nie jest bowiem jednoznaczna dla osoby nie będącej specjalistą w tej dziedzinie (zob. wyrok WSA w Krakowie z 27 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 230/24). W niniejszej sprawie Organ dostarczył przekonujących argumentów odwołujących się do wyspecjalizowanej wiedzy, Skarżąca natomiast argumentów tych nie podważyła. Podsumowując, na gruncie niniejszej sprawy Organ w sposób należyty udokumentował wartość zabytkową Obiektu. Ponadto zostały zachowane wszelkie warunki formalne, które pozwoliły do włączenie karty Obiektu do WEZ. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła Skarżąca w piśmie procesowym z 2 czerwca 2026 r. (k. 43 akt sądowych), a Organ w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]