II SA/Gd 375/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w G. przy ul. [...] w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji dotyczącej wycięcia drzew postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Wnioskiem z 19 maja 2018 r. Stowarzyszenie Ogrodu Działkowego R.O.D. im. [...] w G. wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 62 pkt 1 ustawy z 13 grudnia 2013 r. o ogrodach działkowych i ustanowienie adwokata. Przedstawiciele Stowarzyszenia wskazali na okoliczność, że stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że Stowarzyszenie posiada środki trwałe o wartości 133 780 zł. Ze złożonego formularza wynika, że stan rachunku bankowego Stowarzyszenia wynosi 11 351,13 zł. Wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma gwarantować możliwość realizacji, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, konstytucyjnego prawa do sądu. Przy czym gwarantowane ww. przepisem oraz przepisem art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawo do sądu nie jest bezwarunkowe, a państwa korzystają z pewnego marginesu uznania w tej mierze. I tak, z uwagi na fakt, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych w celu dochodzenia swoich praw nastąpiłoby kosztem jego koniecznego utrzymania, zagroziłoby jego podstawowemu bytowi. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaś w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) gdy wykaże że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyty w przepisie zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że z brzmienia art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2014 r. sygn. akt I FZ 147/14 – wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podnosi się ponadto, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. Rozważając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy należy wziąć pod uwagę, że stowarzyszenia zobowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. W ramach kosztów prowadzonej działalności, powinny znaleźć się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe, należą do normalnych kosztów prowadzonej przez stronę skarżącą działalności. Wszczynanie postępowań na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na koszty sądowe. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 p.p.s.a. i przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym na publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r. sygn. akt I FZ 9/06, z 14 czerwca 2005 r. sygn. akt II OZX 475/05). Analiza danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr wskazuje, że Stowarzyszenie posiada na rachunku bankowym kwotę 11.351,13 zł wystarczającą do opłacenia kosztów sądowych w sprawie. Na ocenę wniosku nie ma wpływu złożone w uzasadnieniu wniosku oświadczenie o konieczności przeznaczenia tych środków na bieżące funkcjonowanie, ponieważ co do zasady, zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zaakcentować należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Skarb Państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych spowodowałoby, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana byłaby ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Przywołany we wniosku przepis art. 62 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2017, poz. 2179) nie zawiera jednostki redakcyjnej w postaci punktu 1. Prawdopodobnie wnioskodawca przywołać chciał przepis art. 104 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 300), jednak przepis ten nie znajduje zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zakres zwolnienia przedmiotowego i podmiotowego zawiera przepis art. 239 p.p.s.a., jednak nie zostało wymienione tam stowarzyszenie ogrodu działkowego. Z powyższych względów, na podstawie przepisu art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.