II SA/Gd 264/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Ł. i M. Ł. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: 1. przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od połowy wpisu sądowego od skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.

D. Ł. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, oboje są emerytami, osiągają łącznie dochód ze świadczeń emerytalnych w wysokości 3.968 zł. Posiadają mieszkanie o wartości 80.000 zł, samochód osobowy marki Toyota, rok produkcji 2008 oraz domek holenderski – przyczepę, rocznik 1984 r. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, ani innych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Stałe miesięczne wydatki na utrzymanie określili na łączną kwotę 2.649 zł, w tym za czynsz – 393 zł, gaz – 60 zł, energię elektryczną – 120 zł, pożyczki – 1233 zł, telefon – 113 zł, telewizję – 65 zł, ubezpieczenia – 150 zł, lekarstwa – 100-150 zł, utrzymanie samochodu 300 zł. Dodali, że ponoszą nadto koszty prywatnych wizyt lekarskich w miarę potrzeb. Do wniosku dołączono dokumentację medyczną dotyczącą M. Ł. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. wezwano wnioskodawczynię do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: 1. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża osobistych rachunków bankowych oraz rachunków związanych z prowadzoną przez męża działalnością gospodarczą, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem zestawienia operacji na tych rachunkach we wskazanym okresie oraz aktualnych sald rachunków oraz wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub złożenia oświadczenia o ich nieposiadaniu, 2. kopii zeznań podatkowych złożonych w urzędzie skarbowym za rok 2016; 3. wskazania dochodów z prowadzonej przez męża wnioskodawczyni działalności gospodarczej i załączenia na tę okoliczność stosownych dokumentów księgowych; 4. przedstawić należy nakaz podatkowy dotyczący posiadanych nieruchomości; 5. dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych emerytur; 6. oświadczenie w przedmiocie wysokości miesięcznych wydatków wnioskodawczyni przeznaczonych na niezbędne potrzeby (żywność, media, lekarstwa, itp.); przedstawić należy rachunki za media wystawione na wnioskodawczynię i jej męża. W dniu 9 sierpnia 2017 r. wnioskodawczyni przedłożyła następujące dokumenty: zaświadczenia z urzędu skarbowego o dochodach za 2016 rok, wyciągi z rachunków bankowych, decyzje ZUS. Oświadczyła, że wraz z mężem utrzymują się tylko ze świadczeń emerytalnych, nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej i nie posiadają innych kont bankowych. Na ich wydatki składają się koszty mediów, żywności, lekarstw, wizyt u lekarzy i rehabilitacji schorowanego męża wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni sprecyzowała, że miesięcznie ponosi wydatki na spłatę kredytu – 1233 zł, żywność, środki czystości itp. – 1200 zł, samochód, polisy, paliwo (w związku z dowożeniem męża na rehabilitację i na wizyty lekarskie) – 350 zł, wizyty u lekarzy i stomatologa – 300 zł, media, czynsz – 750 zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Jak wynikało z analizy złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń zawartych w formularzu urzędowym PPF, jak również w piśmie stanowiącym wykonanie zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2017 r. oraz z analizy załączonych dokumentów, z których wynikała wysokość uzyskiwanych stałych dochodów wnioskodawczyni i jej męża, a także wysokość oraz rodzaj dokonywanych płatności na posiadanych rachunkach bankowych, wnioskodawczyni spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Mimo bowiem osiągania stałych dochodów w łącznej kwocie 3.968 zł oraz posiadania nieruchomości i pojazdu samochodowego, wnioskodawczyni wraz z mężem ponoszą stale, poza zwykłymi kosztami swego utrzymania, także koszty leczenia i zakupu lekarstw w związku ze złym stanem zdrowia męża wnioskodawczyni – M. Ł. Wydatki na koszty utrzymania i leczenia oraz zakup leków znajdują swoje potwierdzenie w załączonych do pisma z dnia 5 sierpnia 2017 r. wyciągach z rachunków bankowych. Na pokrycie kosztów leczenia skarżący zaciągnęli kredyt, który podlega spłacie w wysokości 1233 zł miesięcznie. Jednocześnie analiza załączonych wyciągów z rachunków bankowych skarżących pozwala na stwierdzenie, że saldo tych rachunków stale jest dodatnie, a w dniach poprzedzających daty uznania tych rachunków wpłatami z tytułu świadczeń emerytalnych, pozostaje skarżącym łącznie do dyspozycji kwota średnio ok. 400 zł. W ocenie referendarza sądowego kwoty tej są wnioskodawczyni jest w stanie poczynić oszczędności niezbędne do uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi należnego na obecnym etapie postępowania, tj. kwoty 250 zł. Pozwoli to z jednej strony na zadośćuczynienie zasadzie partycypowania stron w kosztach inicjowanego postępowania, a z drugiej strony pozwoli na uruchomienie sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawczyni i jej męża. Wnioskodawczyni wykazała bowiem dostatecznie, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna pozwala na pokrycie kosztów wpisu sądowego w pełnej wysokości. W związku z dokonaną oceną sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni oraz pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym męża, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak sentencji postanowienia przyznając wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w postaci połowy wpisu sądowego od skargi.