II SA/Gd 242/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. B. i R.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia oddalić wniosek skarżących I. B. i R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

I. i R. B. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowego zobowiązani zostali do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawców wynika, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Źródłem utrzymania małżonków są dochody wnioskodawcy z działalności gospodarczej w wysokości, wedle oświadczenia, 308 zł miesięcznie oraz z najmu mieszkań w kwocie 1 493 zł miesięcznie, zaś wnioskodawczyni - z tytułu umowy o pracę w kwocie 6 004 zł miesięcznie oraz z prowadzonej działalności gospodarczej – w kwocie 1 304 zł miesięcznie. Łącznie zatem dochody swoje małżonkowie oszacowali na kwotę 9 109 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawcy posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 271 m2 oraz dwóch mieszkań o powierzchni 46,8 m2 i 48,3 m2. Ponadto, małżonkowie mają oszczędności w wysokości 30 000 zł oraz majątek "firmy" w postaci środków trwałych i obrotowych do prowadzenia działalności w kwocie 385 000 zł, samochód VW Tiguan o wartości 76 200 zł oraz samochód VW Golf o wartości 33 500 zł. Miesięcznie koszty utrzymania małżonkowie oszacowali na kwotę 6 850 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ewentualne oddalenie skargi spowoduje po stronie wnioskodawców niepowetowaną szkodę w tym groźbą utraty aktualnego miejsca zamieszkania, a nawet konieczność przeprowadzki, co wygeneruje ogromne koszty. Postanowieniem z dnia 8 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawcy są w stanie wygospodarować kwotę 500 zł choćby z bieżących dochodów lub też z posiadanych oszczędności w wysokości 30 000 zł, nawet w sytuacji, gdy obciążające ich koszty utrzymania stanowią faktycznie kwotę ponad 6 800 zł miesięcznie. Skarżący wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym -art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), dalej zwana p.p.s.a. Wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność. Wyjątki od tej zasady, a więc sytuacje, gdy dokonanie czynności w postępowaniu sądowym jest nieodpłatne, wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy, którego celem jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd. Otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez stronę braku możliwości poniesienia tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuacja materialna strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy podlega ocenie sądu. Na wstępie wyjaśnić należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 p.p.s.a. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z oświadczenia złożonego na formularzu wynika, że oprócz stałych dochodów na poziomie około 9 109 zł wnioskodawcy posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 271 m2 oraz dwóch mieszkań o powierzchni 46,8 m2 i 48,3 m2. Ponadto, małżonkowie mają oszczędności w wysokości 30 000 zł oraz majątek "firmy" w postaci środków trwałych i obrotowych do prowadzenia działalności w kwocie 385 000 zł, samochód VW Tiguan o wartości 76 200 zł oraz samochód VW Golf o wartości 33 500 zł. Miesięcznie koszty utrzymania małżonkowie oszacowali na kwotę 6 850 zł. W ocenie Sądu, wnioskodawcy nie wykazali okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie sposób bowiem uznać skarżących za osoby ubogie, jeśli się tylko weźmie pod uwagę wysokość stałych i regularnych dochodów oraz zgromadzone oszczędności. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. W niniejszej sprawie wpis od skargi wniesionej przez skarżących wynosi 500 zł. W związku powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.