II SA/Gd 146/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi oraz A. B. i J. B. na decyzję Wojewody z dnia 9 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość postanawia odmówić J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku 31 marca 2014 r. J. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia o stanie rodzinnym, wynika, że ww. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu studiującą córkę. Z kolei w świetle złożonego oświadczenia o majątku i dochodach ww. jest właścicielką domu o powierzchni 270 m2 oraz samochodu osobowego. Źródłem dochodów wnioskodawczyni jest jej dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 2407 zł netto miesięcznie oraz stypendium córki kwocie 310 zł miesięcznie. Z oświadczenia córki wnioskodawczyni wynika, że jest ona współwłaścicielką domu o powierzchni 100 m2. Na wezwanie referendarza wnioskodawczyni nadesłała do sądu zaświadczenie o zarobkach (wskazujące wysokość zarobków na ww. poziomie), dowód zapłaty za olej opałowy, z którego wynika płatność na kwotę 3998,56 zł, kserokopię potwierdzenia przelewów: za telefon na kwotę 106 zł (za marzec 2014), za energię na kwotę 250 zł (nie podano za jaki czasokres), za wodę na kwotę 61,61 zł oraz za wywóz nieczystości – 39 zł. Nie kwestionując powyższych kwot i przyjmując, że płatność za opał miała charakter wydatku rocznego, pozostałe zaś – ponoszone są w skali miesiąca – należało przyjąć, że wydatki na utrzymanie domu wnioskodawczyni kształtują się na poziomie 789 zł miesięcznie. Podkreślić jednak fakt niewłaściwego wykonania przez wnioskodawczynię zobowiązania w zakresie przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bowiem do sądu wpłynęła wyłącznie lista rachunków, wskazująca na saldo na rachunku w wysokości 12 403,05 zł oraz limity transakcyjne. Brak natomiast zestawienia operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, a wskazane saldo na rachunku osobistym nie zostało przypisane do żadnego okresu. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W świetle art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy. W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Gruntowna analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i dokumentacji źródłowej nadesłanej na żądanie referendarza prowadzi do uznania, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy mieć bowiem na uwadze, że przyznanie prawa pomocy, w tym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawczyni w świetle złożonych oświadczeń i przedłożonej dokumentacji do ww. kręgu osób nie może być zaliczona. Za powyższą oceną przemawiają następujące okoliczności: Po pierwsze należy wskazać, że wnioskodawczyni uzyskuje dochody z umowy o pracę w średniej wysokości, a dochody te mają charakter świadczeń stałych. Z kolei jej córka uzyskuje świadczenie stypendialne, które ma charakter periodyczny. Łącznie zatem dochody rodziny kształtują się na poziomie 2700 zł netto miesięcznie. Po drugie, wnioskodawczyni i jej córka posiadają majątek w postaci dwóch nieruchomości budynkowych – o powierzchni 270 m2, córka zaś udział w nieruchomości o powierzchni 100 m2. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 cytowanej ustawy, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana została do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi. W ocenie referendarza, wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować tą kwotę z bieżących dochodów zgromadzonych na rachunku bankowym. Niezależnie od tego, posiadając majątek w postaci nieruchomości, można rozważyć zaciągnięcie pożyczki, której zabezpieczeniem będzie właśnie posiadana nieruchomość albo można jedną z nich spieniężyć. Podkreślić przy tym należy, na co wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości (a za taki niewątpliwie należy uznać budynek o powierzchni 270 m2) nie sposób uznać za osobę ubogą. Zgodnie z postanowieniem NSA, właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Tym bardziej zatem jest to możliwe w sytuacji uzyskiwania stałych i regularnych dochodów w średniej wysokości, jak to ma miejsce w sytuacji wnioskodawczyni. Po trzecie, z uwagi na nieprawidłowe wykonanie wezwania sądu w zakresie przedłożenia wyciągów z kont bankowych, trudno ocenić jaka jest relacja uzyskiwanych dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni do ciążących na niej wydatkach związanych z jego utrzymaniem, a w szczególności, czy możliwe jest czynienie przez wnioskodawczynię oszczędności. Przedłożone kserokopie rachunków wskazują, że tytułem mediów wnioskodawczyni wydaje miesięcznie około 789 zł. Z wniosku nie wynika, by na wnioskodawczyni ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe, a w każdym razie nie zostały one udokumentowane - mimo wezwań w tym zakresie. Nie można natomiast jednoznacznie ustalić, czy i jakie oszczędności wnioskodawczyni posiada, gdyż nie przedłożyła ona zestawienia operacji na rachunku z okresu ostatnich trzech miesięcy. Niemniej jednak, z salda na rachunku osobistym opiewającym na kwotę ponad 12000 zł można wnioskować, że jednak pewne oszczędności wnioskodawczyni jest w stanie poczynić, a w tej sytuacji, także w świetle bierności skarżącej w zakresie przedłożenia pełnego wyciągu z jej rachunku osobistego, jej oświadczenie o braku oszczędności, zawarte w treści formularza PPF uznać należy za niewiarygodne. Konkludując zatem, zestawienie sumy comiesięcznych dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni z udokumentowanymi comiesięcznymi kosztami utrzymania gospodarstwa domowego (wynoszącymi średnio około 790 zł netto) pozwala uznać, że wnioskodawczyni cały czas posiada nadwyżkę środków pieniężnych, które mogą być przeznaczone m.in. na koszty prowadzonego postępowania sądowego. Przypomnieć należy, że momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy salo rachunku bankowego należącego do wnioskodawczyni wynosiło 12 403,05 zł, zaś na rachunku jej córki – 871,30 zł. Powyższe okoliczności wyłączają zatem możliwość przyznania prawa pomocy w we wnioskowanym zakresie. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto, powinno to być stosowane wobec osób, które współdziałają w pełnym zakresie z sądem w zakresie ustalenia wszystkich okoliczności, wypełniających przesłanki jego przyznania. Wybiórcze bądź niepełne wykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania dokumentów źródłowych, co jak wskazano ma miejsce w niniejszej sprawie, niewątpliwie ma wpływ na dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie, niezależnie od pozostałych okoliczności opisanych powyżej, należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie referendarza rozpatrującego złożony wniosek poniesienie kosztów sądowych przedmiotowego postępowania (to jest wpisów i opłat kancelaryjnych) – przy charakterze i wysokości ww. dochodów jak i w świetle posiadanego majątku – z oczywistych względów nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji życiowej wnioskodawczyni i jej córki. W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.