II SA/Gd 1001/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 września 2023 r. nr SKO Gd/2079/22 w przedmiocie wydania uwierzytelnionych kopii akt sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej oddala skargę.

Skarga M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 września 2023 r. nr SKO Gd/2079/22 wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. We wniosku z 19 lutego 2022 r. M. T. wystąpiła do organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta Gdyni o przesłanie potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii akt (od pierwszej do ostatniej strony) celem "przekazania prawnikowi". Organ pierwszej instancji postanowieniem z 21 lutego 2022 r. nr [...] 2/2022 odmówił wydania odpisów żądanych dokumentów. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała ważnego interesu określonego w art. 73 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023r., poz. 735), dalej "k.p.a." uzasadniającego ich wydanie. Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła M. T., podnosząc, że na wcześniejsze wnioski organ przesłał jej akta. Organ nie wyjaśnił dlaczego na tak samo umotywowane wniosku postępuje odmiennie. Skarżąca wskazała na ogłoszoną epidemię, gdzie należy ograniczać do minimum wyjścia, a w sprawach gdzie można coś załatwić zdalnie w taki właśnie sposób należy to uczynić. Przegląd akt w ośrodku zająłby dużo czasu, co zwiększa ryzyko zarażenia się, a nadto nie jest wskazane w jej przypadku jako opiekuna sprawującego opiekę nad domownikiem wymagającym stałej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku opisanym na wstępie postanowieniem utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Przy czym czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (art. 73 § 1a k.p.a.). Stosownie do treści art. 73 § 2 k.p.a., strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Zgodnie z art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Zwrot "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a. odnosi się do tych przypadków, gdy strona sama nie może zapoznać się z aktami sprawy i samodzielnie sporządzić z nich odpowiednich notatek lub kopii. Nie jest wystarczająca sama chęć posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami. Skarżąca nie wykazała, aby posiadała ważny interes w uzyskaniu uwierzytelnionych kopii dokumentów. W szczególności nie są one konieczne dla sporządzenia odwołania. Hipotetyczna możliwość zakażenia się koronawirusem nie stanowi ważnego interesu strony. Także okoliczność, że przejrzenie akt zajęłoby dużo czasu nie stanowi okoliczności uzasadniającej wniosek skarżącej. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Kolegium, zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązujących przepisów prawa, stąd też nie znaleziono podstaw do jego usunięcia z obrotu prawnego. Skargę od tego postanowienia do sądu administracyjnego wniosła M. T., wnosząc o jego uchylenie. Podniosła, że dokumenty, o które się zwróciła, dotyczą jej, a więc ma prawo je wykorzystać w każdym postępowaniu. Przeglądanie akt wiązałoby się z koniecznością dojazdu do siedziby organu i pochłonęłoby dużo czasu, co zwiększa ryzyko zakażenia koronawirusem. Potencjalny prawnik nie mógłby przybyć do organu, bo żaden nie był umocowany do tej sprawy. Gdyby skarżąca miała akta, to dopiero zwróciłaby się do prawnika o poradę prawną. Nie jest to równoznaczne z reprezentacją prawnika w sprawie. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OPS 1/18, w ramach udostepnienia stronie akt mieści sporządzenie przez organ kopii akt. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonego postanowienia. W pierwszej kolejności sąd wskazuje, że sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym w oparciu o treść art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a), który pozwala sądowi skierować do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym skargę, której przedmiotem jest postanowienie na które służy zażalenie (art. 74 § 2 k.p.a.). Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest postanowienie o odmowie wydania skarżącej uwierzytelnionych odpisów lub kopii żądanych dokumentów. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 73 w zw. z art. 74 § 2 k.p.a. W związku z tym podać należy, że w art. 73 k.p.a. ustawodawca skonkretyzował prawo dostępu do akt, zagwarantowane w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP. Prawo dostępu do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym może przybierać postać dwóch odrębnych uprawnień. Pierwsze zostało uregulowane w art. 73 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Stronie służy prawo zaznajomienia się ze wszystkimi materiałami, które znalazły się w aktach sprawy, niezależnie od tego, czy zostały zaliczone do dowodów służących rozstrzygnięciu sprawy, czy też nie mają takiego charakteru. Prawo to przysługuje stronie także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy tym spełnienia przez stronę żadnych warunków, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Uprawnienie innego rodzaju zostało ustanowione w art. 73 § 2 k.p.a., przewidującym, że strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy zatem szczególnej formy zapoznania się z aktami sprawy i w tym przypadku na stronie spoczywa obowiązek wykazania "ważnego interesu" w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Należy przy tym podkreślić, że podstawową formą uzyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy administracyjnej jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania (art. 73 § 1 k.p.a.), natomiast wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Pojęcie "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., jest pojęciem nieostrym, co zobowiązuje organ rozpatrujący podanie wniesione na podstawie powołanego przepisu, by dokonał oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona przesłanka "ważnego interesu strony". Nie ulega przy tym wątpliwości, że to na wnioskującej stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. W wyroku NSA z 25 lipca 2007 r., I OSK 1319/06 (pub. CBOSA) przyjęto, że uzasadnianie istnienia ważnego interesu strony tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, czy to w celu wykorzystania ich w innych postępowaniach prawnych, jest niewystarczające. Sama potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami, nie stanowi o ważnym interesie (vide: wyroki NSA: z 10 lutego 2021 r., II OSK 1461/18; z 15 września 2020 r., II OSK 1307/20, pub. CBOSA). Gdyby zamiarem ustawodawcy było uzależnienie uprawnienia strony do żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii dokumentów lub wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy od samej potrzeby ich posiadania przez stronę, to zbędne byłoby ustalenie dodatkowego wymogu uzasadnienia przez stronę, że ma "ważny interes" w ich uzyskaniu. W takim przypadku wystarczającym rozwiązaniem byłoby ustanowienie w art. 73 § 2 k.p.a. samego uprawnienia strony do posiadania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów, bez wprowadzania jakichkolwiek ograniczeń w możliwości ich żądania (vide: wyrok NSA z 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10, pub. CBOSA). Ustawodawca wprowadził jednak takie ograniczenie w postaci zaistnienia przesłanki "ważnego interesu", uzasadniającego żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów z akt sprawy. Trafnie, zdaniem sądu, organy w sprawie niniejszej uznały, że argumentacja wniosku nie uzasadniała zaistnienia po stronie wnioskodawczyni ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów. Sama chęć posiadania uwierzytelnionych dokumentów z akt sprawy nie jest wystarczająca. Skarżąca nie wykazała, aby z przyczyn obiektywnych nie mogła skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. i samodzielnego wykonania kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, które mogłaby, jak to określa, pokazać prawnikowi. Również chęć oszczędzenia czasu ani obawa przed zarażeniem koronawirusem nie stanowią o ważnym interesie strony. W okolicznościach sprawy nie ma podstaw do żądania uwierzytelnionych dokumentów, skoro rzeczywistą intencją strony jest otrzymanie od organu i posiadanie kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Odmowa wydania uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii dokumentów z akt sprawy nie stanowi przeszkody tak do analizy dokumentów jak też do skorzystania z pomocy kancelarii prawnych czy instytucji, tym bardziej że skarżąca nie konkretyzuje żadnego postępowania, w którym miałaby wykorzystać te dokumenty. Żądanie uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy ze względu na ewentualną perspektywę ich wykorzystania w przyszłości w nieskonkretyzowanym postępowaniu nie stanowi ważnego interesu strony (vide: wyrok NSA z 10 lutego 2021 r.; II OSK 1461/18; wyrok NSA z 29 maja 2018 r.; II OSK 1748/16; wyrok NSA z 16 grudnia 2016 r.; II OSK 804/15; wyrok NSA z 22 stycznia 2016 r.; II OSK 1249/14; wyrok NSA z 17 stycznia 2012 r., II OSK 2063/10, pub. CBOSA). Zrealizowanie wszystkich celów, które miałyby uzasadniać istnienie ważnego interesu celem uzyskania uwierzytelnionych dokumentów, może nastąpić w trybie art. 73 § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, sąd podzielił w całości ocenę sprawy dokonaną przez organ i skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.