II SA/Bk 736/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego B. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: cofnąć skarżącemu przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata

1. WSA w Białymstoku 3 - krotnie odmawiał E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (postanowienia: z dnia 22 maja 2012 r., 27 września 2012 r., 9 kwietnia 2013 r.). Orzeczenia te były utrzymywane w mocy przez NSA. Powodem odmowy przyznawania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie było brak wykazania przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podnoszono, że skarżący informując Sąd o swojej sytuacji majątkowej skupia się jedynie na wykazaniu wysokich wydatków i niskich dochodów w postaci renty, gdy tymczasem z akt sprawy wynika, że musi on dysponować jeszcze innymi źródłami dochodu, których nie ujawnia, bo w przeciwnym razie nie byłby w stanie pokrywać wydatków które deklaruje. 2. Kolejnym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz ocenił, że wysokość osiąganego stałego miesięcznego dochodu (renta w wysokości 465,14 zł, czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł) w połączeniu z posiadanym zadłużeniem oraz brakiem zgromadzonych oszczędności pozwalają na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. 3. Na rozprawie w dniu 22 lipca 2014 r. ustalono, że uczestnik niniejszego postępowania T. M. z tytułu zniesienia współwłasności spłacił skarżącemu kwotę 121.000,00 zł, która została złożona do depozytu sądowego, bo skarżący nie chciał podać numeru konta bankowego. Na kolejnej rozprawie w dniu 26 sierpnia 2014 r. skarżący podał, że kwota ze spłaty znajduje się w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika. 4. Powyższe informacje zostały doprecyzowane przez Sąd Okręgowy w Ł., który w dniu [...] września 2014 r. przesłał odpisy postanowień: - Sądu Rejonowego w Z. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w W. M. z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...] z którego wynika, że T. M. przyznano na własność nieruchomość rolną położoną we wsi Ż. W. złożoną z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 12.9590 ha i zasądzono od niego na rzecz E. S. tytułem spłaty kwotę 121.779,25 zł płatną w dwóch ratach: I rata w wysokości 100.000,00 zł w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, II rata w wysokości 21.779,25 zł w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia (pkt V i VI sentencji postanowienia); - Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt [...], [...] i [...] oddalającego apelacje od postanowienia z dnia [...] stycznia 2013 r.; Jednocześnie poinformowano, że E. S. w dniu [...] lipca 2014 r. złożył skargę kasacyjną. Natomiast z informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w Z. VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w W. M. wynika, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r., sygn. akt [...] zezwolono T. M. na złożenie do depozytu sądowego kwoty zasądzonej tytułem spłaty. W dniu [...] kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu kwota 100.000,00 zł a dniu [...] czerwca 2014 r. kwota 17.779.25 zł. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1.421,26 zł - pisma z dnia [...] września 2014 r. i [...] września 2014 r. 5. Nadto Sądowi z urzędu wiadomym jest, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. M. złożył w sprawie II SAB/Bk 50/13 wniosek o cofnięcie przyznanego E. S., postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2014 r., prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że E. S. prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około [...] ha, położone na terenie gminy K. i gminy C., składające się z gruntów o dobrej i bardzo dobrej jakości. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych do upraw gleby, trzech ciągników, przyczep rolniczych, samochodu ciężarowego oraz trzech kombajnów : zbożowego, ziemniaczanego oraz do zbioru buraków cukrowych. Wartość maszyn jest bardzo znacząca. Oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych, skarżący uzyskuje również dochody z hodowli bydła (kilkanaście sztuk) – kserokopia tego wniosku została dołączona do akt sądowych sprawy niniejszej k. 390-391. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Zgodnie z treścią 249 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1270 ze zm.) sąd może cofnąć przyznane prawo pomocy w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na postawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także w doktrynie podkreśla się, że: "Sąd każdorazowo powinien cofnąć przyznanie prawa pomocy, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych" (por. postanowienie NSA z 30 marca 2010 r., II FZ 104/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", LexisNexis Warszawa 2007, s. 271). Oznacza to, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić w wypadku, gdy strona wprowadziła Sąd w błąd, co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych (por. postanowienia NSA z 28 lipca 2011 r., I OZ 556/11 i I OZ 557/11). W niniejszej sprawie Sąd, orzekając w przedmiocie cofnięcia przyznania prawa pomocy, ocenił okoliczności powoływane przez skarżącego we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, w szczególności we wniosku z dnia [...] marca 2014 r. (k. 351-352) na podstawie którego przyznano mu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2014 r.), konfrontując je z informacjami uzyskanymi z Sądu Okręgowego w Ł., Sądu Rejonowego w Z. VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w W. M. a także z informacjami zawartymi we wniosku organu nadzoru budowlanego. I tak, we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że źródłem jego stałego miesięcznego utrzymania pozostaje renta w wysokości 465,14 zł. Otrzymuje również czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz uzyskał jednorazowy dochód z tytułu: zwrotu podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł, kosztów sądowych – 124 zł i dopłat unijnych w wysokości 2.335 zł. W skład jego majątku wchodzą: nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. Aktualnie ma zaległości w płaceniu bieżących rachunków oraz toczą się w stosunku do niego postępowania egzekucyjne na kwotę 14.000, co znacznie ogranicza produkcję rolną. W złożonym wniosku ([...] marca 2014 r.) skarżący nie wspomniał ani słowem, że w dniu [...] stycznia 2013 r. została zasądzona na jego rzecz tytułem spłaty kwota 121.779,25 zł. Świadczy to o tym, że iż ujawnione okoliczności faktyczne poddają w wątpliwość rzetelność oświadczenia skarżącego, z którego wynika, że ma niskie dochody i wysokie zadłużenie. W ocenie Sądu we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, albowiem zataił informację o uzyskanej spłacie. Nadto z wniosku organu nadzoru budowlanego wynika, że prowadzone przez skarżącego gospodarstwo prosperuje bardzo dobrze. Świadczy o tym fakt posiadania maszyn rolniczych wysokiej jakości oraz hodowla kilkunastu sztuk bydła. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi bowiem wyjątkowe odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP), a wyjątek ten odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Zdaniem Sądu, skarżący w toku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i prawdziwy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał dane przedstawione przez skarżącego za niewiarygodne i z tego względu nie mogące stanowić podstawy do udzielania prawa pomocy. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie okazało się, że okoliczności, na podstawie których przyznano prawo pomocy, nie istniały, albowiem skarżący zataił przed Sądem istotne fakty mogące mieć znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie może dysponować zasadzoną kwotą spłaty bo znajduje się ona w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika nie znajduje potwierdzenia w informacji uzyskanej z Sądu. Wynika z niej, że z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia jedynie w wysokości 1.421,26 zł Z tych względów Sąd na podstawie art. 249 w zw. z art. 263 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji