II SA/Bk 667/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Zakładu Budżetowego w Ł. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 września 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Zakładu Budżetowego w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska p o s t a n a w i a zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącego od kosztów sądowych powyżej kwoty 6 000 (sześć tysięcy) złotych

We wniosku z dnia [...] lipca 2017 r. Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Zakład Budżetowy w Ł. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu PPF oraz dołączonych do niego dokumentach (bilansach rocznych za lata 2014 – 2016 oraz sprawozdaniu do GUS dotyczącym ilości zatrudnienia) wskazało, że: wartość środków trwałych Zakładu wynosi 19.025.636,64 zł; rok 2016 strona zakończyła stratą w wysokości 29.114,96 zł, zaś na dzień 30 lipca 2017 r. na kontach bankowych wnioskodawcy znajdowała się kwota 291.248,19 zł (odpowiednio na rachunkach podstawowym i pomocniczych: 173.093,74 zł, 2.014,94 zł oraz 116.139,51 zł). Wnioskodawca wskazał także, że na dzień 30 czerwca 2017 r. w kasie posiadał kwotę 6.480,24 zł. Uzasadniając wniosek wywiódł zaś, że Przedsiębiorstwo jest zakładem budżetowym i jedynym w mieście tego rodzaju przedsiębiorcą zatrudniającym 165 osób wykonującym zadania własne gminy o charakterze użyteczności publicznej na rzecz Miasta Ł. po kosztach własnych, nie tworząc zysku. Na koniec czerwca 2017 r. jego zobowiązania z tytułu: zakupów, roszczeń publicznoprawnych, wynagrodzeń i pozostałych rozrachunków wyniosły 1.743.192,89 zł. Przyjęty plan finansowy Zakładu nie przewiduje nadwyżki środków obrotowych i w 2017 r. wynosił: plan przychodów – 18.170.000 zł, zaś plan kosztów – 18.170.000 zł. Stąd też nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w kwocie 12.436 zł. Postanowieniem z dnia 14 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, wnioskodawca wykazał posiadanie na kontach bankowych kwoty 291.248,19 zł (stan na 30 lipca 2017 r.) oraz w kasie kwoty 6.480,24 zł (stan na dzień 30 czerwca 2017 r.). Powinien również w projekcie budżetu na rok 2017 r. przewidzieć odpowiednie środki celem pokrycia kosztów w sprawach sądowych, w których jest lub będzie stroną postępowania. Skarb Państwa, z którego środków pokrywany jest koszt udzielonej pomocy prawnej, nie może bowiem finansować strony w takich okolicznościach. Prawo pomocy jest bowiem szczególną formą wsparcia podmiotów, które w żaden sposób nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jak podsumował referendarz sądowy, w sytuacji, gdy środki przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych są niewystarczające, należy dokonać odpowiednich przesunięć, zaś środki finansowe, jakimi dysponuje Zakład w chwili obecnej na kontach bankowych, przekraczają wysokość kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Stąd też referendarz sądowy orzekł odmownie na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyło Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Zakład Budżetowy w Ł. Nie zgodziło się z oceną referendarza sądowego i wydanym rozstrzygnięciem. Podkreśliło, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bowiem realizując zadania własne gminy o charakterze użyteczności publicznej czyni to po kosztach własnych nie tworząc zysku. Przyjęty plan finansowy zakładu nie przewiduje nadwyżki środków obrotowych. Wskazane przez referendarza sądowego środki finansowe znajdujące się na kontach bankowych wnioskodawcy w łącznej kwocie 291.248,19 zł w 40 % stanowią środki Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, których nie można przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, zaś pozostałe środki (na rachunku podstawowym) w kwocie 173.093,74 zł przeznaczone są na pokrycie powstałych zobowiązań przy realizacji zadań, a tych na 30 czerwca 2017 r. było 1.743.192,89 zł. Uiszczenie wpisu sądowego w sprawie niniejszej, zdaniem wnioskodawcy, odbyłoby się ze szkodą dla zabezpieczenia realizacji zadań na rzecz mieszkańców Ł. W kwestii zabezpieczenia w planie finansowym odpowiednich środków celem pokrycia kosztów w sprawach sądowych, w których jest lub będzie stroną postępowania, wnioskodawca wyjaśnił, że istotnie zabezpiecza taką pulę środków, jednakże nie są to środki znaczne. Wskazał także, że w wyniku wydanych ostatecznych decyzji Marszałka Województwa P. z dnia [...] czerwca 2014 r. oraz z dnia [...] marca 2016 r. nakładających na niego obowiązek ponoszenia podwyższonych opłat z tytułu magazynowania odpadów, stanowiących różnicę pomiędzy opłatą należną za korzystanie ze środowiska a opłatą wynikającą ze złożonego wykazu - w 2012 r. w wysokości 1.243.627 zł oraz w 2013 r. w wysokości 7.173.847 zł (łącznie 8.417.474 zł), z którymi to opłatami wnioskodawca się nie zgadza, wnioskodawca został postawiony przed decyzją o likwidacji. Obie te decyzje zostały zaskarżone, co również generuje koszty sądowe. Jak wskazał, z uwagi na sytuację finansową, opłaty zostały rozłożone na raty decyzjami Marszałka Województwa P. - ich łączna wysokość wynosi aktualnie 200.000 zł rocznie. Rozłożenie to powoduje, że wnioskodawca na dzień dzisiejszy może funkcjonować, ale nie stać nas już na dodatkowe nieprzewidziane wydatki. Podkreślił, że nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw złożony w sprawie niniejszej podlegał uwzględnieniu w części. Stosownie do treści art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem sądu, a wbrew stanowisku referendarza sądowego, wnioskodawca wykazał przesłanki do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj. ponad kwotę 6 000 zł. Istotnie, skarżący dysponuje na kontach bankowych kwotami ponad dziesięciokrotnie przewyższającymi wpis od skargi w sprawie niniejszej, jednakże – co nie może ujść uwadze - w 40 % są to środki z Funduszu Socjalnego oraz na skarżącym ciąży kwota opłat za korzystanie ze środowiska, która została rozłożona na raty po 200 000 zł rocznie. Co więcej, skarżący musi zabezpieczać środki na realizację bieżących zobowiązań, a jest to trudne, bowiem jego działalność nie polega na wypracowywaniu zysku. Skarżący wskazał także, że z uwagi na wysokość ciążących na nim zobowiązań grozi mu likwidacja. Wobec tak scharakteryzowanej sytuacji finansowej skarżącego uprawniony jest wniosek, że posiadane na rachunkach bankowych oraz w kasie środki powinny zostać przeznaczone proporcjonalnie na realizację wszystkich zobowiązań skarżącego. Zdaniem sądu, choć koszty sądowe nie mogą być pokrywane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia, jednakże – w sytuacji trudnej sytuacji finansowej skarżącego – powinny być pokrywane jednocześnie, sukcesywnie i proporcjonalnie wespół z innymi zobowiązaniami skarżącego. Realizację tego zapewni zwolnienie w sprawie niniejszej od kosztów sądowych ponad kwotę 6 000 zł. Zwiększy to możliwość uregulowania zobowiązań bez jednoczesnego przedkładania jednych nad innymi. Zauważyć też należy, że skarżący został zwolniony od kosztów sądowych w części powyżej kwoty 35 000 zł (przy wpisie około 71 000 zł) w sprawie II SA/Bk 639/16. Sąd w tamtej sprawie również dokonał zmiany postanowienia referendarza sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych i zwolnił stronę częściowo, stwierdzając przesłanki do tego zwolnienia. Takich sąd w sprawie niniejszej również się dopatrzył. Zdaniem sądu, w granicach posiadanych środków strona skarżąca jest w stanie uiścić kwotę 6 000 zł poprzez dokonanie odpowiednich przesunięć pomiędzy podziałkami klasyfikacji budżetowej. Reasumując, skoro wnioskodawca wykazał jedynie częściowo przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., tj. to, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sprzeciw podlegał uwzględnieniu w części, zaś zaskarżone nim postanowienie należało zmienić, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.