II SA/Bk 56/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 marca 2026 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 10 grudnia 2025 r. nr WOP.7721.104.2025.ASN w przedmiocie stwierdzenia wykonania obowiązku doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 10 grudnia 2025 r. znak WOP.7721.104.2025.ASN Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: PWINB) utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Grajewie z 22 października 2025 r. znak NB.5141.2.4.B.23.PJ, którą stwierdzono wykonanie przez M.K. oraz A. i K. K. obowiązków nałożonych przez PINB w Grajewie decyzją z 26 sierpnia 2024 r. znak NB.5141.2.4.B.23.PJ. W podstawie prawnej decyzji PWINB wskazał art. 51 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: p.b.). Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 11 września 2023 r. PINB wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie odprowadzania wód opadowych z dachów budynków gospodarczych (będących własnością .K. oraz A. i K. K.) znajdujących się na działce nr [1] przy granicy z działką nr [2] na tę działkę, w miejscowości Ł., gm. G. Inspektorzy PINB 11 października 2023 r. przeprowadzili oględziny, w trakcie których sporządzono protokół i dokumentację fotograficzną. Ustalono wówczas, że: na dwóch budynkach gospodarczych na działce nr [1] (murowanym z kamienia polnego i drewnianym) – po wymianie poszycia dachowego z eternitu na blachę nie zostało zamontowane orynnowanie, a wody opadowe z połaci dachów odprowadzane są na działkę sąsiednią nr [2]; wymierzona odległość okapu dachu budynku drewnianego gospodarczego wynosi 28 cm od strony drogi, w narożniku budynku drewnianego połączonego z budynkiem kamiennym 45 cm, okap dachu na budynku murowanym z kamienia polnego od strony stodoły 28 cm wchodzi w granicę działki (k. 20 akt adm.). Decyzją z 21 listopada 2023 r. znak NB.5141.2.4B.23.PJ PINB, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 p.b., nakazał wykonanie orynnowania na budynku gospodarczym murowanym z kamienia polnego na działce nr [1]. Budynek gospodarczy drewniany objęto odrębnym postępowaniem. Decyzją z 15 grudnia 2023 r. PWINB uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał, że zastosowano błędną podstawę prawną, gdyż w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 50-51 p.b. po ustaleniu, że obiekty istnieją legalnie i po precyzyjnym ustaleniu podmiotu zobowiązanego. Wyjaśnił także, powołując regulację § 12 ust. 6 pkt 1, § 28 pkt 2 i §29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (dalej: rozporządzenie WT), że budynki nie spełniają wymagania 1,5 – metrowej odległości okapu lub gzymsu zwróconego w stronę granicy działki budowlanej oraz że zakazane jest kierowanie wód opadowych na teren działki sąsiedniej. W związku z usytuowaniem budynków należy zatem rozważyć rozszerzenie nakładanych obowiązków. Organ odwoławczy zauważył, że według ugody zawartej między właścicielami działek nr [2] i [1] w 2016 r., odległość budynków gospodarczych na działce nr [1] od granicy z działką nr [2] wynosi od 62 cm do 0 cm. Ponownie prowadząc postępowanie PINB podjął próbę ustalenia daty wybudowania budynku gospodarczego murowanego z kamienia polnego – w celu zweryfikowania legalności jego istnienia. W tym celu załączono do akt: informację o ujawnieniu budynku w ewidencji w dniu 13 grudnia 2011 r., zdjęcia z lotnicze z 1973 r., 1989 r. i 1996 r., informację ze Starostwa Powiatowego w Grajewie o nieodnalezieniu dokumentów potwierdzających uzyskanie pozwolenia na budowę budynku, oświadczenie współwłaścicieli budynku o prawdopodobnej dacie jego powstania (przed II wojną światową lub w czasie jej trwania), dokumentację z listopada 2022 r. ze zgłoszenia wymiany eternitu na trzech budynkach gospodarczych na działce nr [1]. Postanowieniem z 18 lipca 2024 r. znak NB.5141.2.4.B.23.PJ PINB, na podstawie art. 50 ust. 1 pkt 2 p.b., wstrzymał prowadzenie robót budowlanych na budynku gospodarczym murowanym z kamienia polnego na działce nr [1]. Organ wskazał, że wykonując wymianę pokrycia dachowego na podstawie zgłoszenia z 2022 r. inwestorzy powinny byli dostosować budynek do stanu aktualnego, tj. skrócić okap aż do kamiennej ściany nośnej, skróconą połać dachową zabezpieczyć materiałem nierozprzestrzeniającym ognia, a następnie zamontować orynnowanie, co spełniałoby warunki § 12 ust. 6 pkt 1 i § 28 pkt 2 rozporządzenia WT. Postanowienie powyższe nie zostało zaskarżone zażaleniem. Decyzją z 26 sierpnia 2024 r. znak NB.5141.2.4.B.23.PJ PINB, orzekając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b., nałożył na M.K. oraz A. i K. K. obowiązek wykonania czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem na budynku gospodarczym murowanym z kamienia polnego przy granicy działek nr [1] i [2] przez: 1) dokonanie skrócenia okapu aż do ściany nośnej (lub elementu konstrukcyjnego), wykonanej w konstrukcji murowanej z kamienia polnego, 2) zamontowanie orynnowania na całej długości budynku gospodarczego murowanego z kamienia polnego celem zapewnienia swobodnego odprowadzenia wód opadowych z połaci dachu skierowanego w kierunku działki nr [2], na własny nieutwardzony teren, 3) zabezpieczenie całej powierzchni skróconego okapu, od strony granicy z działką nr [2], materiałem rozprzestrzeniającym ognia. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli współwłaściciele działki nr [1]. Wskazali, że konstrukcja dachu jest bardzo stara i wykonana w taki sposób, że skrócenie okapu spowoduje ojej osłabienie. Nie zgodzili się z ustaleniami, jakoby okap ich budynku przekraczał granicę z działką sąsiednią. Powołali się na treść ugody rozgraniczeniowej zawartej w 2016 r. oraz szkic graniczny, które to dokumenty – w ich ocenie – świadczą o oddaleniu budynku kurnika na działce nr [2] od granicy ich działki na odległość 36 cm. Decyzją z 25 listopada 2024 r. znak WOP.7721.117.2024.ASN PWINB utrzymał w mocy decyzję nakazującą co do zakresu nałożonych obowiązków, a uchylił i zmienił wyłącznie w zakresie terminu ich wykonania określając termin na nowo do 30 czerwca 2025 r. Organ odwoławczy wskazał, że okoliczność przekraczania przez okap budynku granicy działek nie ma w sprawie znaczenia, bowiem największa odległość budynków gospodarczych od granicy z działką nr [2] wynosi 62 cm, co i tak narusza przepisy o warunkach technicznych. Odnośnie sformułowania obowiązków skrócenia okapu PWINB wskazał, że nie są uzasadnione obawy naruszenia konstrukcji dachu. Jak wyjaśnił bowiem PINB "okap można skrócić do murowanej konstrukcji nośnej lub do elementów konstrukcyjnych dachu [...] krokwie konstrukcji dachowej w budynku murowanym oparte są na drewnianych belkach stropowych, wystających poza lico ściany zewnętrznej, aby nie naruszyć konstrukcji dachowej, okap należałoby skrócić do elementów konstrukcji dachu". Decyzja nie była skarżona do sądu administracyjnego W dniu 10 września 2025 r. PINB przeprowadził kontrolę wykonania decyzji z 26 sierpnia 2024 r.; sporządzono protokół i dokumentację fotograficzną. Ustalono wykonanie zabezpieczenia materiałem nierozprzestrzeniającym ognia wystających elementów konstrukcji dachu oraz wykonanie orynnowania na całej długości budynku gospodarczego od strony działki nr [2]. Wskazano, że "do wykonania pozostało skrócenie okapu budynku gospodarczego od strony działki nr [2] do ściany nośnej lub elementu konstrukcyjnego dachu na całej długości budynku". Decyzją z 22 października 2025 r., orzekając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b., PINB stwierdził wykonanie przez .K. oraz A. i K. K. obowiązku nałożonego decyzją z 26 sierpnia 2024 r. W ocenie organu pierwszej instancji mimo braku dokumentów z procesu budowlanego budynku gospodarczego murowanego z kamienia polnego (nie zachowała się w urzędach dokumentacja, nie dysponują nią również obecni właściciele obiektu) – nie można wykluczyć legalności jego powstania. Jest on widoczny na zdjęciu lotniczym z 1973 r. uzyskanym z zasobu Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, zaś do tej pory legalności tego budynku nie kwestionował właściciel działki nr [2] W.B., który nie zgadza się jedynie ze sposobem odprowadzania wód opadowych z dachu tego budynku na jego działkę po dokonanych robotach remontowych. Zdaniem PINB stan techniczny budynku oraz materiał, z jakiego został zbudowany nie wskazuje na fakt jego rozbudowy lub przebudowy (obecni właściciele wykonali jedynie prace remontowe, tj.: wymianę uszkodzonych elementów więźby dachowej, pokrycia dachu – na podstawie zgłoszenia w Starostwie Powiatowym w Grajewie z 7 listopada 2022 r. o sygnaturze nr WA.6743.471.2022. Przy czym inwestorzy podczas wykonywania zgłoszonych robót budowlanych nie zmieniali konstrukcji dachu, ani nie wydłużyli elementów nośnych dachu. Dalej PINB wskazał, że zgodnie z dostarczoną ugodą z 20 października 2016 r. rozgraniczającą działki nr [1] i [2] budynek znajduje się w odległości od 36cm do 59cm od granicy z działką [2]. Okap wysunięty jest na szerokość od 28 cm do 45 cm. Odległość okapu od granicy działki nr [2] wynosi zatem od 8cm do 14cm. Wyżej wymieniona odległość nie zapewnia swobodnego odprowadzania wód opadowych z połaci dachu skierowanego w kierunku działki nr [2], sytuacja ta może spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia. Jednak skoro ustalono, że budynek gospodarczy murowany z kamienia polnego powstał legalnie, nie można w chwili obecnej oczekiwać, że zostanie rozebrany bądź przeniesiony, a jedynie należy oczekiwać dostosowania go do obowiązujących przepisów, tj. do zgodności z regulacjami rozporządzenia WT, czego nie uczynili inwestorzy wykonując roboty budowlane na podstawie zgłoszenia. PINB wskazał na poszczególne regulacje rozporządzenia WT i wyjaśnił, że: zgodnie z § 12 pkt 6 - odległość od granicy działki budowlanej nie może być mniejsza niż 1,5m do okapu lub gzymsu zwróconego w stronę tej granicy; należy więc wykonać roboty budowlane polegające na usunięciu jego uciążliwości dla użytkowników sąsiedniej działki; zgodnie z § 28 pkt 2 - dopuszcza się odprowadzenie wód opadowych na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych; oznacza to, że w czasie wykonywania robót na podstawie zgłoszenia inwestorzy powinni byli zamontować orynnowanie na całej długości dachu budynku celem zapewnia swobodnego odprowadzania wód opadowych z połaci dachu skierowanego w stronę działki nr [2]; zgodnie z § 271 ust. 1 – ze względu na bliską odległość do sąsiedniego budynku jak i samej granicy działki należy zabezpieczyć całą powierzchnię skróconego okapu materiałem nierozprzestrzeniającym ognia, zabezpieczenia nie wymaga jedynie ściana nośna z kamienia polnego. Dalej PINB wskazał, że podczas kontroli 10 września 2025 r. ustalono wykonanie obowiązków przez współwłaścicieli działki nr [1], tj. wykonanie orynnowania a także zamontowanie zabezpieczenia ściany oraz elementów konstrukcyjnych dachu materiałem NRO (nierozprzestrzeniającym ogania). Podczas wykonywania pozostałych robót budowlanych nakazanych decyzją z 26 sierpnia 2024 r., stwierdzono iż technologia wykonanego połączenia newralgicznego miejsca, jakim jest styk murłaty i krokwi, tj. za pomocą zamków ciesielskich, nie pozwala na skrócenie połaci dachu aż do ściany nośnej bez naruszenia stabilności konstrukcji. Innymi słowy ze względu na technologię wykonania istniejącej więźby dachowej, tj. oparcia krokwi na murłacie umiejscowionej na belkach drewnianych stropu, poza obrysem ściany zewnętrznej budynku oraz ze względu na połączenie krokwi za pomocą zamków ciesielskich, skrócenie istniejącej więźby do ściany nośnej nie jest możliwe bez naruszenia stabilności konstrukcyjnej więźby dachowej. Wszystkie drewniane belki wystające poza obrys ściany stanowią elementy konstrukcyjne więźby dachowej przedmiotowego obiektu. Dlatego w okolicznościach sprawy uznano, że decyzja została wykonana w całości. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł właściciel działki nr [2] W.B. Zarzucił, że decyzja jest błędna, gdyż zobowiązani nie wykonali prac, do których byli zobowiązani, a organ nadzoru budowlanego "próbuje wyciszyć sprawę". Wskazał, że od ponad dwóch lat jego sąsiedzi nie potrafią "zrobić porządku ze swoim budynkiem i legalnym, zgodnym z prawem odprowadzeniem wód opadowych". W jego ocenie nie wykonali oni dwóch z trzech punktów decyzji z 26 sierpnia 2025 r., w szczególności nie skrócili okapu budynku, który na długości 52 cm wystaje na jego działkę, co wyklucza możliwość manewrowania na niej ciężkim sprzętem o wysokości 2,48 m wysokości przy wysokości dachu budynku sąsiadów 2, 21m. Nie zgodził się ze stwierdzeniem PINB, jakoby nie mogło dojść do skrócenia okapu, gdyż "nikt tego nie ocenił". Zdaniem odwołującego PINB nie sprostał również ustaleniu legalności budowy "spornego" obiektu na działce nr [1] oraz okresu jego powstania. Nie jest prawdą, że budynek został wykonany w ramach zasady dobrego sąsiedztwa w latach 1930-1940. Kategorycznie zaprzeczył, jakoby wszystkie prowadzone roboty budowalne i remonty były wykonywane za słowną zgodą ówczesnych właścicieli działki nr [2]. Wyjaśnił, że jego matka F.B., aktualnie 80-letnia, doskonale pamięta, że budynki na działce nr [1] powstały w roku 1960, były budowane przez E.K., całkowicie nielegalnie bez żadnych planów i pozwoleń. Kamienie do budowy budynku kładzione były pod nieobecność gospodarza - jego ojca J.B. i przy całkowitym sprzeciwie oraz braku aprobaty. Zaskarżoną decyzją z 10 grudnia 2025 r. PWINB utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Organ odwoławczy wskazał na przepisy art. 50 ust. 1 pkt 4, art. 51 ust. 1 pkt 2 oraz art. 51 ust. 3 pkt 1 p.b. i wywiódł, iż 10 września 2025 r. przeprowadzona została kontrola wykonania decyzji PINB z 26 sierpnia 2024 r., w trakcie której sporządzono protokół kontroli oraz dokumentację zdjęciową. Z dokumentacji zdjęciowej wynika że: 1. dach murowanego budynku gospodarczego kończy się na elementach konstrukcyjnych więźby dachowej, 2. zamontowane zostało orynnowanie na całej długości połaci dachowej, 3. elementy drewniane zostały zabezpieczone materiałem NRO. Zatem nie ma podstaw do stwierdzenia, iż decyzja PINB została wydana nieprawidłowo i nie ma podstaw do jej uchylenia. Odnośnie zarzutów odwołania PWINB wskazał, że decyzją z 22 października 2025 r. nakazano właścicielom działki nr [1] skrócić okap murowanego budynku gospodarczego do ściany nośnej lub elementu konstrukcyjnego budynku. W obecnej chwili połać dachowa murowanego budynku gospodarczego kończy się na belkach konstrukcyjnych stropu, na których opiera się cała więźba dachowa. Zatem okap, zgodnie z nałożonym obowiązkiem, kończy się na elementach konstrukcyjnych. Obowiązek skrócenia okapu został nałożony ze świadomością istnienia innej niż tradycyjna formy oparcia murłaty, na której opierają się z kolei krokwie dachowe. Skrócenie okapu do lica ściany wiązałoby się z przebudową dachu, której nie obejmowała decyzja nakazowa. Byłaby to daleko idąca, nieuzasadniona ingerencja w budynek istniejący ponad 60 lat. Działania organów nadzoru budowlanego poprawiły bezpieczeństwo pożarowe budynku oraz zabezpieczyły nieruchomość nr [2] przed zalewaniem, doprowadzając obiekt do zgodności z warunkami technicznymi. PWINB podtrzymał stanowisko PINB, zgodnie z którym nie ma podstaw do podważania legalności obiektu, zaś w kwestii naruszania granicy działki nr [2] wyjaśnił, że nie ma kompetencji do podejmowania działań dotyczących rozgraniczenia nieruchomości, bowiem jest to zagadnienie cywilne. Skargę do sądu administracyjnego wywiódł W.B. Zarzucił: I. rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: a. art. 7 k.p.a., art. 75 k.p.a., 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 84 k.p.a. przez wydanie decyzji na podstawie materiału dowodowego, który nie został zebrany w sposób wyczerpujący, wyjaśniający dokładnie stan faktyczny sprawy; b. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia bez zasięgnięcia fachowej wiedzy eksperta, powoływanie się na gołosłowne twierdzenia jakoby "skrócenie istniejącej więźby dachowej było niemożliwe bez naruszenia stabilności konstrukcyjnej więźby dachowej"; c. art. 78 § 1 k.p.a. i art. 79 § 1 i 2 k.p.a. przez brak przeprowadzenia istotnego dowodu w sprawie, tj. powołania biegłego w sprawie wypowiedzenia się co do możliwości skrócenia okapu do ściany nośnej budynku; d. art. 9 k.p.a. art. 10 § 1 k.p.a. przez uniemożliwienie czynnego udziału stron w postępowaniu; II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: § 12 ust.6 pkt 1 rozporządzenia WT w zakresie zaakceptowania sytuacji, w której okap sąsiada wystaje ponad pół metra na nieruchomość skarżącego naruszając jego prawo własności i ograniczając swobodę poruszania się pojazdami rolniczymi. Skarżący wyjaśnił, że o ile z treści decyzji z 10 grudnia 2025 r. wynika obowiązek wykonania wystarczających prac celem doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem, o tyle zupełnie nie wyjaśniono, dlaczego pierwotnie nałożono obowiązek skrócenia okapu "ze świadomością istnienia innej niż tradycyjna forma murłaty, a w szczególności nie wyjaśniono dlaczego organ przyjął, że w starym budynku wiejskim miałaby być zastosowana jakaś nadzwyczajna, nietradycyjna forma oparcia murłaty?" Zdaniem skarżącego PWINB dąży do utrzymania w mocy decyzji PINB oraz w ogóle nie odniósł się do zarzutów odwołania. Bagatelizuje się fakt, że właściciele działki nr [1] nie skrócili okapu budynków, który na długości 52 cm wystaje na jego działkę. Tymczasem wymieniając eternit na blachę działali złośliwie i "jeszcze bardziej wysunęli krawędź dachu na posesję sąsiednią, całkowicie pomijając fakt, że należało zrobić to prawidłowo, zgodnie z prawem i z poszanowaniem cudzej własności". Skarżący powtórzył argument odwołania o niemożności swobodnego operowania maszynami na swojej posesji, o nielegalnym i wbrew zgodzie sąsiadów powstaniu budynku (po raz kolejny zauważył, że jego 81-letnia matka pamięta ten fakt inaczej) oraz podkreślił, że nie powinien ponosić konsekwencji nieprawidłowego działania sąsiadów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Uczestnicy postępowania A. i K. K. przedstawili stanowisko w piśmie z 30 marca 2026 r. (k. 62). Podczas rozprawy w dniu 31 marca 2026 r. strony postępowania podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie niniejszej jest decyzja organów nadzoru budowlanego stwierdzająca wykonanie przez współwłaścicieli działki nr [1] obowiązków nałożonych decyzją z 26 sierpnia 2024 r. utrzymaną w mocy decyzją z 25 listopada 2024 r. Zaskarżona decyzja jest ostatnim etapem postępowania naprawczego, tj. postępowania mającego na celu doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem budynku gospodarczego murowanego z kamienia polnego na działce nr [1]. W trakcie postępowania wszczętego zawiadomieniem z 11 września 2023 r. ustalono bowiem, że budynek ten narusza aktualne warunki techniczne, bowiem: nie jest zachowana wymagana, co najmniej 1,5 metrowa odległość jego okapu od granicy z działką nr [2]; nachylenie jednej połaci dachu dwuspadowego i brak jej orynnowania powodują odprowadzanie wód opadowych na działkę sąsiednią nr [2]; brak jest dostatecznego zabezpieczenia ppoż okapu oraz połaci dachowej materiałami nierozprzestrzeniającymi ognia (odpowiednio § 12 ust. 6 pkt 1, § 29 oraz § 271 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, Dz. U. z 2022 r., poz. 1225 z późn. zm., dalej: rozporządzenie WT). Podkreślić należy, że naruszenia te zostały ustalone na wcześniejszym etapie postępowania naprawczego i dla ich usunięcia została wydana decyzja zobowiązująca od usunięcia, tj. decyzja PINB z 26 sierpnia 2024 r. oraz utrzymująca ją w mocy co do zasady (tj. odnośnie zakresu nałożonych obowiązków) decyzja PWINB z 25 listopada 2024 r. Rozstrzygnięcia nakładające obowiązki wydano na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b., zgodnie z którym przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1 (wstrzymującego roboty budowlane, w sprawie niniejszej postanowienia z 18 lipca 2024 r.), organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania. Należało przypomnieć te okoliczności z uwagi na konieczność podkreślenia etapowości postępowania naprawczego, w którym każde kolejne rozstrzygnięcie podlega odrębnemu zaskarżeniu. Odrębnemu zaskarżeniu podlegało więc postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych z 18 lipca 2024 r. oraz decyzje zobowiązujące do wykonania obowiązków (z 26 sierpnia 2024 r. i z 25 listopada 2024 r.). W chwili obecnej zatem sąd kontroluje decyzje wydane na ostatnim etapie postępowania naprawczego, gdy zakres i przedmiot nałożonych obowiązków były już jasno określone i sprecyzowane w poprzednio wydanych decyzjach. Ostatni etap polega na tym, że organ nadzoru budowlanego ustala czy obowiązki zostały w całości i zgodnie z ich przedmiotem wykonane, w zakreślonym terminie. Zgodnie bowiem z art. 51 ust. 3 pkt 1 p.b. po upływie terminu wyznaczonego w decyzji o nałożeniu obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem - organ nadzoru budowlanego sprawdza wykonanie obowiązku (o którym mowa w ust. 1 pkt 2) i wydaje decyzję o stwierdzeniu wykonania obowiązku. Decyzja wydawana na podstawie art. 51 ust. 3 pkt 1 p.b. ma charakter związany. Oznacza to, że organ nadzoru budowlanego zobligowany jest do jej podjęcia w każdym przypadku stwierdzenia wykonania obowiązków nałożonych decyzją wcześniejszą, wydaną w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. Inaczej rzecz ujmując po uprawomocnieniu się decyzji nakazującej – postępowanie (niniejsze) mogło być prowadzone wyłącznie w przedmiocie wyznaczonym granicami treści przepisu art. 51 ust. 3 p.b. i decyzji nakazującej. Na tym etapie organy były więc zobowiązane tylko i wyłącznie do ustalenia, czy nałożone na inwestora obowiązki zostały wykonane i czy na obecnym, sprawdzającym etapie postępowania naprawczego, można wydać decyzję przewidzianą w przepisie art. 51 ust. 3 pkt 1 p.b., czy też inną decyzję administracyjną przewidzianą i zastrzeżoną dla tego właśnie etapu – decyzję, o której mowa w art. 51 ust. 3 pkt 2 p.b., gdy obowiązków nie wykonano (vide np. wyrok NSA z 21 stycznia 2026 r., II OSK 723/25, orzeczenia.nsa.gov.pl). Kluczowym zatem było w sprawie jakiej treści obowiązki nałożono oraz czy istnieje materiał dowodowy potwierdzający ich wykonanie. W sprawie niniejszej na właścicieli działki nr [1] nałożono trzy obowiązki, tj. skrócenia okapu, orynnowania oraz zabezpieczenia materiałem NRO. Potwierdzeniem czynności podjętych przez inwestorów w wykonaniu decyzji zobowiązującej jest protokół kontroli z 10 września 2025 r. Sąd ma w polu widzenia, że jednoznacznie stwierdzono w nim orynnowanie na całej długości dachu budynku gospodarczego murowanego z kamienia polnego od strony działki nr [2] i zamontowanie materiału NRO, natomiast jednocześnie ustalono niewykonanie skrócenia okapu "do ściany nośnej lub elementu konstrukcyjnego dachu". W zaskarżonej decyzji – stwierdzając wykonanie obowiązków – zaakceptowano niewykonanie spornego skrócenia z uwagi na niemożliwość jego wykonania wymagającego ingerencji w konstrukcję dachu i w konsekwencji jego stabilność, co przekracza zakres obowiązków nałożonych na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 p.b. W okolicznościach sprawy niniejszej, wbrew zarzutom skarżącego, należy tę ocenę zaakceptować jako nienaruszającą prawa, zwłaszcza w świetle ustalonego przez organy nadzoru budowlanego stanu faktycznego sprawy i konstrukcji dachu. Najbardziej sporny między stronami postępowania obowiązek sformułowany w punkcie 1 decyzji z 26 sierpnia 2024 r. – ma charakter obowiązku alternatywnego, tj. skrócenia okapu do ściany nośnej lub elementu konstrukcyjnego. W decyzjach zaskarżonych w sprawie niniejszej (z 22 października 2025 r. oraz 10 grudnia 2025 r.) wyjaśniono powody zaaprobowania sposobu wykonania obowiązków przez inwestora (de facto odstąpienia od skrócenia okapu) podkreślając, iż dzieje się tak ze względu na technologię wykonania istniejącej więźby dachowej. tj. (-) oparcia krokwi na murłacie umiejscowionej na belkach drewnianych stropu, poza obrysem ściany zewnętrznej budynku, oraz połączenie krokwi za pomocą zamków ciesielskich, co powoduje że skrócenie istniejącej więźby do ściany nośnej wymagałoby naruszenia stabilności konstrukcyjnej więźby dachowej; wszystkie drewniane belki wystające poza obrys ściany stanowią elementy konstrukcyjne więźby dachowej przedmiotowego obiektu (decyzja PINB); (-) okap kończy się na elementach konstrukcyjnych, tj. belkach konstrukcyjnych stropu, na których opiera się więźba dachowa, skrócenie okapu do lica ściany wiązałoby się z ingerencją w konstrukcję dachu (decyzja PWINB). W ocenie sądu niezależnie od braku zgody skarżącego na powyższe ustalenia, jak też niezależnie od wyjaśnień PWINB dotyczących "świadomości istnienia innej niż tradycyjna formy oparcia murłaty, na której z kolei opierają się krokwie dachowe" – nie sposób ustalenia i w konsekwencji pozytywnej końcowej oceny wykonania obowiązku podważyć. Skoro bowiem niewykonanie skrócenia okapu do ściany nośnej pozwala na pozostawienie takiego stanu faktycznego, w którym okap kończy się na elementach konstrukcyjnych dachu jakimi są belki konstrukcyjne stropu, to w efekcie aktualny stan faktyczny (po wykonaniu robót) odpowiada celom, jakie miały być osiągnięte pry formułowaniu obowiązku z punktu 1 decyzji z 26 sierpnia 2024 r. Nadto rozumowanie organów potwierdza materiał zdjęciowy znajdujący się w aktach administracyjnych, w szczególności zdjęcia na k. 16 wykonane podczas oględzin 11 października 2023 r. oraz zdjęcia na k. 141 wykonane podczas kontroli 10 września 2025 r. Materiał ten potwierdza również wykonanie orynnowania oraz zabezpieczenie materiałem NRO, których to obowiązków wykonania skarżący co do zasady nie kwestionuje. Należy podkreślić wyspecjalizowany charakter organu nadzoru budowlanego stwierdzającego wykonanie obowiązku oraz brak dowodów podważających te ustalenia i oceny, tj. brak opinii, wypowiedzi czy jakiejkolwiek, o równie wyspecjalizowanym merytorycznym ciężarze gatunkowym, oceny kwestionującej ustalenia organu. W przeprowadzanej kontroli legalności w sprawie niniejszej sąd zatem dysponuje wypowiedzią specjalistycznego organu i materiałem zdjęciowym, których treść skutecznie przez skarżącego nie zostały podważone. Skoro zaś wynika z nich, że w wyniku podjętych działań połać dachowa murowanego budynku gospodarczego kończy się na belkach konstrukcyjnych stropu, jest zabezpieczona przeciwpożarowo i orynnowana, a skrócenie okapu do lica ściany wiązałoby się z przebudową dachu i byłoby daleko idącą, nieuzasadnioną ingerencją w budynek istniejący ponad 60 lat – to należało przyjąć, że nakazane prace budowlane zostały wykonane prawidłowo, w sposób najmniej inwazyjny względem starej, konstrukcyjnej tkanki obiektu. W konsekwencji nie było podstaw do przyjęcia, że nie ziściły się przesłanki z art. 51 ust. 3 pkt 1 p.b. do wydania decyzji stwierdzającej wykonanie obowiązku. Sąd nie stwierdza też podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji celem powołania biegłego i obciążania zobowiązanych kosztami wykonania ekspertyzy. Jeszcze raz podkreślić należy, że stwierdzenia wykonania nałożonego obowiązku dokonał wyspecjalizowany organ, którego ocena i argumentacja nie została podważona dowodem o równorzędnym ciężarze gatunkowym. W ocenie sądu nie sposób również na tym etapie postępowania podważać legalności istnienia obiektu. Wbrew twierdzeniom skarżącego organy przeprowadziły stosunkowo szerokie postępowanie wyjaśniające w kierunku ustalenia czy budynek zrealizowano na podstawie pozwolenia na budowę. Mimo uzyskania zdjęć lotniczych, informacji ze Starostwa oraz PINB, a także w świetle wypowiedzi współwłaścicieli działki nr [1] (skarżący – wezwany – nie udzielił odpowiedzi) – udało się jedynie ustalić, iż po raz pierwszy budynek pojawia się na zdjęciach w 1973 r., co oznacza jego wybudowanie przed tym rokiem. Skoro więc minęło od jego budowy ponad 50 lat i do tej pory nie kwestionowano jego legalności, nie ma podstaw by czynić to również w tym postępowaniu naprawczym. Nie mogłyby podważyć tego ustalenia zeznania świadka wskazywanego przez skarżącego, tj. jego 81-letniej matki. Byłyby bowiem jedynymi, w świetle dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, dowodami na okoliczność nielegalnego powstania budynku. Tymczasem ustalenia o nielegalnym powstaniu budynku nie sposób oprzeć na zeznaniach świadka będącego osobą bliską skarżącemu, zaangażowanemu w sprawę. Z kolei ustalenie o legalnym powstaniu budynku nie jest też oparte wyłącznie na twierdzeniach współwłaścicieli działki nr [1], ale na fakcie nieodnalezienia jakiejkolwiek dokumentacji z daty powstania obiektu, co – z uwagi na upływ czasu – nie pozwala na przyjęcie, że budynek powstał nielegalnie. Potwierdzają to zresztą również zdjęcia obrazujące technikę jego wykonania oraz ustalony przez organy fakt nieingerowania w jego konstrukcję, poza robotami polegającymi na wymianie pokrycia dachowego. Oświadczenie współwłaścicieli działki nr [1] nie było tu decydujące, ale potwierdzające dotychczas zgromadzony materiał dowodowy na tę okoliczność. Dlatego trafne było ustalenie nadzoru budowlanego, że budynek powstał legalnie i miała do niego zastosowanie procedura z art. 50-51 p.b. (z uwagi na dokonane w 2022 r. zgłoszenie wymiany pokrycia dachu), zaś zaskarżona decyzja jest jedynie potwierdzeniem, znajdującym oparcie w materiale dowodowym, faktu wykonania nałożonych obowiązków. Zastrzeżenie na wstępie, że na ostatnim etapie postępowania naprawczego organ bada wyłącznie przesłanki z art. 51 ust. 3 p.b., oznacza że nie ma podstaw do badania czy wykonane obowiązki prowadzą do wykonania robót budowlanych przekraczających granicę działek nr [1] i [2]. Kwestionowanie tej okoliczności mogło mieć miejsce na wcześniejszym etapie, natomiast obecnie ani organy nadzoru budowlanego, ani sąd administracyjny kontrolujący decyzję wydaną na podstawie art. 51 ust. 3 pkt 1 p.b. nie mają podstaw do ustalania czy doszło do naruszenia prawa własności i ingerencji w sposób użytkowania działki nr [2]. Ewentualne roszczenia z tym związane należy rozstrzygać na drodze cywilnej. Jedynie na marginesie wskazać należy, że istotnie treść ugody i szkicu granicznego z postępowania rozgraniczeniowego prowadzonego w 2016 r. wskazują, że począwszy od narożnika budynku gospodarczego drewnianego przez całą długość budynku gospodarczego murowanego z kamienia polnego aż do budynku stodoły – odległość tych budynków od granicy jest zmienna i wynosi od 62 cm, przez 59 cm w narożniku obydwu ww. budynków gospodarczych, następnie 32 cm aż do 0 cm; dalej wskazują, że odległość narożnika budynku na działce nr [2] od strony granicy wynosi 36 cm (np. szkic graniczny na k. 7 verte akt adm.). W tych okolicznościach skoro szerokość okapu wystająca poza ścianę nośną budynku gospodarczego z kamienia polnego wynosi od 28 cm do 45 cm (np. k. 19 akt adm.) – nie znajduje w materiale dowodowym potwierdzenia ustalenie skarżącego, że okap wkracza na jego działkę ponad 0,5 m. Przy czym punktem odniesienia dla powyższej oceny sądu jest wyłącznie materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy, w tym ugoda graniczna. Nie zmienia to faktu, że kwestie naruszenia prawa własności w niniejszym postępowaniu nie są jego przedmiotem, a mogą być przedmiotem sporu przed sądem cywilnym. Brak było również podstaw do ustalenia naruszenia prawa strony skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu. Skarżący tego zarzutu nie uzasadnił, a sąd z urzędu nie stwierdza wystąpienia istotnych nieprawidłowości prowadzonych do uchybienia art. 10 § 1 k.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. Zwłaszcza że strony postępowania zostały zawiadomione w trybie tego przepisu. Nie została również naruszona w istotnym stopniu zasada informowania (art. 9 k.p.a.). Ostateczna ocena organów odnosi się do okoliczności faktycznych wynikających z materiału dowodowego, a kwestia nieskrócenia okapu nie prowadzi do uzyskania stanu faktycznego niezgodnego z decyzją zobowiązującą, skoro obowiązki zostały w niej sformułowane alternatywnie – "do ściany nośnej lub do elementu konstrukcyjnego dachu". Reasumując w ocenie sądu zabezpieczony okap nie narusza przepisów ustawy p.b. i warunków technicznych, zatem postępowanie prowadzone przez organy nadzoru budowlanego należało zakończyć stwierdzeniem wykonania obowiązku. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.) skargę oddalono.