II SA/Bk 333/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant specjalista Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzają jej wydanie decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] marca 2020 r., numer [...]

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], odmawiającą przyznania A. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i sprawowania opieki nad córką A. G.. Decyzja SKO w Ł. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. W dniu [...] lutego 2020 r. A. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoją córką A. G.. Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], Burmistrz Miasta W. orzekł o odmowie przyznania A. G., na jej wniosek, świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką A. G.. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że świadczenie nie przysługuje w związku z pobieraniem przez A. G. renty rolniczej. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. G.. Po rozpatrzeniu odwołania SKO w Ł. decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał i omówił przepisy regulujące omawianą materię. W ocenie organu świadczenie nie mogło być przyznane, gdyż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. A. G. jest zaś uznana za trwale i całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego tytułu ma przyznane prawo do renty. Nie może także być w tym przypadku zastosowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym uznano przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż skarżąca uznana została za trwale i całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Dodatkowo organ wskazał, że w jego ocenie skarżąca nie spełniała jeszcze jednej przesłanki wymaganej do uzyskania świadczenia, gdyż trudno w jej przypadku mówić o możliwości rezygnacji z pracy czy innej pracy zarobkowej, kiedy jest ona trwale i całkowicie niezdolna do pracy. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosła A. G., w której zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, a mianowicie : a) art. 17 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych, art. 21 ust. 1 pkt 2, ust. 5 i 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. SK 2/2017 przez błędną ich wykładnię polegającą na: - nie dostrzeżeniu, że trwała całkowita niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, regulowana przepisami ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników dotyczy tylko niezdolności na jednym obszarze aktywności zawodowej (gospodarstwo rolne) i nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu art.12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, rozumianym jako utrata zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a pojęciem równoważnym z pojęciem częściowej niezdolności do pracy w rozumieniu art.12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, albowiem obejmuje tylko niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, a nie niezdolność do jakiejkolwiek pracy w ogóle, - nie dostrzeżeniu powiązania orzecznictwa dotyczącego stopnia niepełnosprawności prowadzonego przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzecznictwa dla celów rentowych oraz różnic w orzecznictwie prowadzonym przez lekarza rzeczoznawcę KRUS i Komisje KRUS i lekarza orzecznika ZUS i Komisje ZUS, a mianowicie, że: w orzecznictwie rentowym KRUS jest stała lub długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, połączona z prawem do zasiłku pielęgnacyjnego, zaś odpowiednio w ZUS całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji, odpowiadająca znacznemu stopniu niepełnosprawności w rozmuleniu ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (w dawnym systemie orzecznictwa I grupa), w orzecznictwie KRUS nie ma odpowiednika całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu orzecznictwa ZUS (w dawnym systemie orzecznictwa II grupa), odpowiadającej umiarkowanemu stopniowi niepełnosprawności, w orzecznictwie KRUS jest stała lub długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym bez prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, co w orzecznictwie ZUS odpowiada częściowej niezdolności do pracy (w dawnym orzecznictwie III grupa), b) naruszenie art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art.103-106 ustawy o emeryturach i rentach z FUZ przez błędną ich wykładnię i ich nie zastosowanie polegającą na: - błędnym założeniu, że osoba trwale całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym nie może pracować na innych płaszczyznach działalności i pozyskiwać dodatkowych dochodów, a zatem, że nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, podczas gdy pozyskiwanie dodatkowych dochodów z pracy poza rolnictwem powoduje jedynie zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia emerytaInego/rentowego, 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie a) art.77 par. 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że sam fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym skutkuje jej niezdolnością do wykonywania jakiejkolwiek innej pracy na innym obszarze aktywności i w związku z tym, pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytuły rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zwalnia organ rozstrzygający w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO Ł.. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest zaskarżona decyzja SKO w Ł. z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], odmawiającą przyznania A. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i sprawowania opieki nad córką A. G.. Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej: "u.o.ś.r."). Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu, gdyż zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego, które to naruszenie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.o.ś.r., które to naruszenie, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., miało wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie mają rację organy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.o.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Jednakże zauważenia wymaga, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z powyższego wyroku wynika więc, że jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to nie ma do niej zastosowania przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.o.ś.r. Podkreślenia także wymaga, że wprawdzie TK pogląd swój wyraził na tle renty pobieranej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale pamiętać trzeba, że z art. 3 pkt 3 u.o.ś.r. wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o rentach, to oznacza to również rentę z ubezpieczenia społecznego rolników. Z powyższych względów, w ocenie niniejszego składu Sądu, przywołany wyrok TK ma również zastosowanie do rent przyznanych z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Skarżąca, co jest bezsporne, ma przyznaną rentę z ubezpieczenia społecznego rolników (k. 7 akt adm.) w związku z uznaniem jej za trwale i całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...] lutego 2005 r. (k. 4 akt adm.). Organy przyjęły więc, że trwała i całkowita niezdolność skarżącej do pracy w gospodarstwie rolnym jest tożsama z trwałą i całkowitą niezdolnością do jakiejkolwiek pracy, z czym nie zgadza się skarżąca. Zdaniem Sądu rację ma skarżąca. Zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 426; dalej: "ustawa o rehabilitacji"), osoby posiadające ważne orzeczenia o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów, niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w art. 62, oraz orzeczenia, o których mowa w art. 5, mogą składać do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności i wskazań, o których mowa w art. 6b ust. 3, dla celów korzystania z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów. Ust. 2 powyższego przepisu stanowi zaś, że w postępowaniu w sprawach, o których mowa w ust. 1, zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności wydaje orzeczenie, w którym określa stopień niepełnosprawności zgodnie z art. 5 i 62 oraz wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3. Z art. 5 ustawy o rehabilitacji wynika zaś, że orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określa m.in. o całkowitej niezdolności do pracy. Wskazania z art. 6b ust. 3 ustawy o rehabilitacji dotyczą zaś m.in. odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby (pkt 1) oraz zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej (pkt 3). Jak z powyższego zatem widać, to nie organy w ramach rozstrzygania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są uprawnione do oceny, czy wnioskodawca jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy, tylko kwestia ta musi wynikać z orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. W sprawie niniejszej, co jest niekwestionowane, skarżąca takiego orzeczenia nie przedłożyła, gdyż wcześniej o nie wystąpiła, a co jest wymagane z mocy art. 6b ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Wydawane jest ono bowiem m.in. na wniosek osoby zainteresowanej. Obowiązek zaś przedłożenia takiego orzeczenia wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wynika z § 10 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466). Podkreślenia jednak wymaga, że zgodnie z art. 24a ust. 2 u.o.ś.r. w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Natomiast zgodnie z ust. 3 wskazanego przepisu, w przypadku gdy przyczyną niedostarczenia wymaganego dokumentu przez osobę składającą wniosek jest niewydanie dokumentu przez właściwą instytucję w ustawowo określonym, w odrębnych przepisach, terminie oraz osoba może to udokumentować, świadczenia przysługują począwszy od miesiąca, w którym wniosek został złożony. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy organ I instancji winien zatem zażądać od skarżącej złożenia stosownego orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, a skoro go nie posiadała, to winien jej zakreślić termin na jego uzyskanie. Przede wszystkim zaś powinien ją pouczyć o konieczności wystąpienia, zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, ze stosownym wnioskiem do właściwego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, o uzyskanie wymaganego orzeczenia. Zaniechanie tych czynności spowodowało, że skarżąca została pozbawiona ewentualnej możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek. Kwestią oczywistą jest, że przedłożenie przez skarżącą stosownego orzeczenia, z którego może wynikać, że jest ona częściowo niezdolna do pracy, nie musi przesądzać o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z jej wnioskiem. Aby bowiem uzyskać te świadczenie skarżąca musi spełniać także inną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.o.ś.r., a mianowicie wykazać, że nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Rozważania tej kwestii poczynione przez organ odwoławczy są przedwczesne, bowiem bazowały na nieuprawnionym założeniu, że skoro skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym to również jest całkowicie niezdolna do pracy zarobkowej poza tym gospodarstwem. Przesłanka ta jednak winna być przez organy badana dopiero po uzyskaniu i przedłożeniu przez skarżącą stosownego orzeczenia rozstrzygającego o tej niezdolności (albo jego braku w zakreślonym terminie). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązane będą uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.