II SA/Bk 248/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy Białystok na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 20 marca 2026 r. nr WG-IV.7534.27.2026.ZWK w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 20 marca 2026 r. nr WG-IV.7534.27.2026.ZWK Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy decyzję Starosty Zambrowskiego z 11 lutego 2026 r. nr GK.6821.1.2024 w sprawie zwrotu nieruchomości gruntowej położonej w Białymstoku przy ulicy N., oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] jako działki o numerach: [...] o pow. 0,0289 ha stanowiąca własność Gminy Białystok i pozostająca w zarządzie Zarządu Mienia Komunalnego w Białymstoku, a także [...] o pow. 0,0622 ha stanowiąca własność Gminy Białystok. Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W piśmie z 21 maja 2024 r. J. R. zwrócił się do Prezydenta Miasta Białegostoku o wydanie decyzji dotyczącej zwrotu działek nr [...]/4 i [...]/7 położonych w Białymstoku przy ul. N.- będących częścią większej nieruchomości wywłaszczonej jego poprzednikom prawnym. Wyjaśnił, że w piśmie z 1 września 2019 r. jego wujostwo A. K. R. i I. M. B. wnieśli o zwrot wywłaszczonej jego dziadkom nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...]/5 oraz [...]/6 (obręb [...]) położone w Białymstoku przy ul. N. Decyzją z 24 listopada 2020 r. Starosta Zambrowski zwrócił część wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej ww. działki, Wojewoda Podlaski decyzją z 19 stycznia 2021 r. utrzymał tę decyzję w mocy, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie II SA/Bk 188/21 prawomocnie oddalił skargę Gminy Białystok. Dalej wskazał, że "kierując się ścisłą korelacją spraw" w piśmie z 19 lipca 2020 r. A. K. R. zwrócił się do Prezydenta Miasta o zwrot pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości. Prośba ta była ponawiana kolejnymi pismami: z 23 sierpnia 2020 r., z 19 maja 2022 r. oraz z 21 sierpnia 2023 r. W odpowiedzi Prezydent Miasta wyjaśniał, że pozostałe działki nie mogą być zwrócone, gdyż nie są przedmiotem zbycia czy powzięcia zamiaru użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wnioskodawca podkreślił, że wyżej wymienione wnioski o zwrot zostały przekazane właściwemu organowi w terminach umożliwiających orzeczenie w zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, zaś Prezydent Miasta analizując przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami koncentruje się na treści art. 136 ust. 2 tej ustawy pomijając jej art. 137 ust. 1. Wnioskodawca podkreślił, że w operacie szacunkowym z 28 września 2020 r. sporządzonym na potrzeby zakończonego postępowania o zwrot, które toczyło się przed Starostą Zambrowskim (nr GK.6821.1.2019) wskazano, że "Nieruchomość będąca przedmiotem zwrotu została nabyta z przeznaczeniem pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne. Pomimo to na wycenianych działkach cel ich nabycia nie został zrealizowany i pozostały one gruntem niezagospodarowanym, nieużytkowym". W jego ocenie zastosowanie w sprawie ma art. 136 ust. 3b u.g.n., a także art. 7 i art. 62 k.p.a. Postanowieniem z 11 czerwca 2024 r., wydanym na podstawie art. 26 § 2 k.p.a., Wojewoda Podlaski wyznaczył do załatwienia sprawy Starostę Zambrowskiego. Postanowieniem z 19 lipca 2024 r. Starosta odmówił wszczęcia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Białymstoku przy ul. N., oznaczonej numerami geodezyjnymi [...]/7 i [...]/4, z uwagi na złożenie wniosku o zwrot po terminie przewidzianym w art. 136 ust. 7 u.g.n. Postanowieniem z 31 października 2024 r. Wojewoda Podlaski, po rozpatrzeniu zażalenia J. R., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Wyrokiem z 27 lutego 2025 r. w sprawie sygn. akt II SA/Bk 791/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu skargi J. R., uchylił postanowienie Wojewody oraz poprzedzające je postanowienie Starosty. Sąd wskazał, że pismo A. K. R. z 19 lipca 2020 r. należy uznać za złożony w terminie wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie nr [...]/4 i [...]/7. Właściwy organ powinien zatem wszcząć postępowanie o zwrot tej części wywłaszczonej nieruchomości, a pismo z 21 maja 2024 r. potraktować jako ponaglenie i przekazać do rozpatrzenia organowi wyższego stopnia. W tych okolicznościach zawiadomieniem z 3 czerwca 2025 r. Starosta poinformował spadkobierców byłych właścicieli T. i J. R., tj. I. M. B. i M. S., o wszczęciu postępowania na żądanie A. K. R. i J. M. R. w sprawie zwrotu działek nr [...]/7 o pow. 0,0622 ha i [...]/4 o pow. 0,0289 ha, wydzielonych z działki nr [...]/1 i [...]/2 w obrębie [...], jedn. ewid. Białystok, które na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z 30 czerwca 1989 r. stały się własnością Skarbu Państwa; wyznaczył termin na złożenie oświadczeń o przystąpieniu do postępowania. W dniu 15 lipca 2025 r. przeprowadzono oględziny działek o nr [...]/4 i [...]/7 z udziałem przedstawicieli organu i Gminy Białystok, a także A. K. R. i M. S. Podczas oględzin stwierdzono, że: działki nr [...]/4 [...]/7 są niezagospodarowane, porośnięte trawą, krzewami i drzewami. Na działce nr [...]/7 wybudowana jest kanalizacja sanitarna, a z dokumentów geodezyjnych (geoportal.gov.pl) wynika, że również gaz i linia energetyczna (podziemna); rośnie na niej drzewo (na wysokości 1 m posiada obwód 1,20 m – klon jesionolistny, przy ziemi 2,05 m, rozgałęzione); działka ta porośnięta jest trawą bez oznak pielęgnacji oraz krzewami owocowymi i nieowocowymi. Na działce nr [...]/4 posadowiony jest garaż blaszak, nietrwale związany z gruntem; pozostała jej część porośnięta jest krzewami, brak urządzeń podziemnych i naziemnych. Do protokołu dołączono dokumentację fotograficzną. Decyzją z 18 września 2025 r. Starosta orzekł o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, tj. działek nr [...]/4 i [...]/7, jednak decyzja ta została uchylona przez Wojewodę Podlaskiego w dniu 29 grudnia 2025 r. a sprawę przekazano Staroście do ponownego rozpoznania. Zdaniem organu odwoławczego skoro działka nr [...]/4 jest przedmiotem dzierżawy na czas nieoznaczony, z przeznaczeniem pod garaż, co ujawniło się na etapie odwoławczym – nieprawidłowe było pominięcie przez organ pierwszej instancji ujawnionego dzierżawcy A. B. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Starosta, opisaną na wstępie decyzją z 11 lutego 2026 r.: 1. zwrócił na rzecz A. K. R. (s. T. i J.) - prawo własności udziału 1/4, I. M. B. (c. T. i J.) - prawo własności udziału 1/4, M. i. (c. T. i J.) - prawo własności udziału 1/4, J. M. R. (s. M. i E.) - prawo własności udziału 1/4, w działkach: nr [...]/4 (identyfikator: [...]) o pow. 0,0289 ha, nr [...]/7 (identyfikator: [...]) o pow. 0,0622 ha, położonych w obrębie [...], jedn. ewidn. Białystok, dla których Sąd Rejonowy w Białymstoku IX Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi urządzoną księgę wieczystą nr [...]; 2. zobowiązał do zwrotu na rzecz Gminy Białystok zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 41 031,89 zł w terminie 14 dni od dnia, gdy decyzja stanie się ostateczna. Wskazał, że w razie zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności, przez: - A. K. R. - kwota 10 257,97 zł; - I. M. B. - kwota 10 257,97 zł; M. S. - kwota 10 257,97 zł; - J. M. R. - kwota 10 257,98 zł, stosowane będą przepisy Kodeksu Cywilnego. Organ pierwszej instancji ustalił stan faktyczny w sposób następujący: - działka nr [...]/4 o pow. 0,0289 ha została wydzielona na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku z 28 września 2000 r. nr G.I.7414-578/2000 z wywłaszczonej działki nr [...]/2, zaś działka nr [...]/7 o pow. 0,0622 ha została wydzielona na podstawie decyzji tego organu z 26 stycznia 2018 r., nr DGE-IV.6831.17.2018, z wywłaszczonej działki nr [...]/1 o pow. 0,1871 ha; - wywłaszczenie nastąpiło na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z 30 czerwca 1989 r., z którego wynika, że T. i J. małżonkowie R. sprzedali Skarbowi Państwa działki przeznaczone pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne na osiedlu Starosielce-Zachód (uchwała Miejskiej Rady Narodowej Nr XXII/146/88 z dnia 28 kwietnia 1988 r.). W umowie nie wymieniono przepisów prawa, na podstawie których dokonano przejęcia, jednak organ uznał, że przejęcie nastąpiło w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (dalej: u.g.g.w.n.), więc właściciel może domagać się zastosowania przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, tj. art. 136 i 137 u.g.n.; - w pismach z 2 sierpnia 2019 r. Prezydent Miasta informował spadkobierców poprzednich właścicieli o zamiarze zbycia nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...]/5 o pow. 0,0602 ha i nr [...]/6 o pow. 0,0647 ha oraz o możliwości ich zwrotu zgodnie z art. 136 u.g.n., co skutkowało złożeniem wniosków o zwrot. Postępowanie prowadzone było przez Starostę Zambrowskiego i zakończyło się zwrotem ww. działek (wyrokiem w sprawie II SA/Bk 188/21 sąd administracyjny potwierdził legalność orzeczenia o zwrocie). Starosta podkreślił, że działki objęte przedmiotowym postępowaniem (nr [...]/4 i [...]/7) jak i działki z postępowania o nr GK.6821.1.2019 (nr [...]/5 i [...]/6) powstały z wywłaszczonych działek o nr [...]/1 i [...]/2. Działki te objęte były tym samym celem wywłaszczenia, który pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (30 czerwca 1999 r.), nie został zrealizowany. Organ stwierdził, że nie ma potwierdzenia, w jakich okolicznościach nastąpiło nabycie nieruchomości od Państwa R. w 1989 r., jednak z uwagi na niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te rozstrzygnął na korzyść strony. Dokonując oceny zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego odnośnie działek nr [...]/4 i [...]/7 Starosta ustalił, że na działkach tych brak jest nakładów poczynionych przez Gminę Białystok czy Skarb Państwa. Nie występują także elementy, które potwierdziłyby, że cel wywłaszczenia pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne na osiedlu Starosielce-Zachód (Uchwała Miejskiej Rady Narodowej Nr XXII/146/88 z dnia 28 kwietnia 1988 r.) został zrealizowany. W związku z tym na potrzeby zwrotu ustalił wysokość zwaloryzowanego odszkodowania w oparciu o operaty szacunkowe (odrębnie dla każdej działki) sporządzone 25 sierpnia 2025 r., w których określono wysokość zwaloryzowanego odszkodowania łącznie na kwotę 41 031,89 zł, po uprzednim ustalenie wartości rynkowej prawa własności działek jako 359 325,00 zł. Skoro zaś, jak wskazał organ, zwaloryzowana kwota odszkodowania nie przekracza wartości rynkowej na dzień zwrotu, więc podlega ona zwrotowi. Starosta dodał, że po otrzymaniu kopii umowy dzierżawy zawiadomił dzierżawcę o prowadzonym postępowaniu, uznając go za stronę postępowania. Konkludując organ pierwszej instancji uznał, że Gmina Białystok nie zrealizowania celu wywłaszczenia, dlatego nieruchomości podlegają zwrotowi. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Gmina Białystok. Zaskarżoną decyzją z 20 marca 2026 r. Wojewoda Podlaski utrzymał w mocy decyzję Starosty z 11 lutego 2026 r. Organ odwoławczy wyjaśnił regulacje prawne odnoszące się do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust. 3, 137 ust. 1 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n.). Przypomniał, że nieruchomość oznaczona jako działki nr [...]/1 i [...]/2 o łącznej powierzchni 0,2181 ha została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A numer [...] z 30 czerwca 1989 r. W treści aktu notarialnego wskazano, iż zbywana nieruchomość położona jest na obszarze objętym uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku nr XXII/146/88 z dnia 28 kwietnia 1988 r. w sprawie określenia granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne na osiedlu Starosielce-Zachód w rejonie ulicy Klepackiej w Białymstoku. W treści ww. uchwały wymieniono działkę nr [...] (nr przed podziałem), określając granice gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne. Ustalono także zakres i terminy budowy urządzeń komunalnych na powyższym terenie (ulic, dojazdów, sieci elektrycznej, wodociągowej oraz odwodnienia) oraz uchwalono przystąpienie do czynności związanych z podziałem gruntów na działki budowlane, zaś wykonanie uchwały powierzono Prezydentowi Miasta Białegostoku. W ocenie organu odwoławczego oczywistym jest, że elementem niezbędnym do wykonania ww. uchwały było nabycie przez Skarb Państwa gruntów położonych na obszarze objętym uchwałą. Mając na uwadze treść uchwały Wojewoda uznał, że Skarb Państwa dążył do nabycia przedmiotowej nieruchomości, a jej zbycie nie wynikało z inicjatywy byłych właścicieli. Wojewoda stwierdził, że w przypadku braku zgody właścicieli na zbycie nieruchomości właściwy organ dokonałby jej wywłaszczenia - w celu realizacji zamierzeń wymienionych w uchwale. Nie można więc stwierdzić, że zbycie nieruchomości przez T. i J. R. było całkowicie dobrowolne. Założyć należy, że byli oni świadomi treści uchwały, która ponadto została przywołana w akcie notarialnym. Ponadto cel nabycia wynikający z aktu notarialnego spełniał kryteria celu publicznego uzasadniającego wywłaszczenie, które to cele wymieniała ustawa wywłaszczeniowa z 1985 r. w jej brzmieniu w dacie nabycia nieruchomości. Zgodnie z art. 50 ust. 1 pkt 3 u.g.g.w.n., nieruchomość mogła być wywłaszczona, jeżeli była niezbędna na cele skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego. Można więc stosować do tej nieruchomości uregulowania dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w tym ocenić, czy została wykorzystana na cel wywłaszczenia, bowiem była przeznaczona na cel publiczny. Podsumowując Wojewoda wskazał, że już sam fakt nabycia nieruchomości w związku z ww. uchwałą na cel zawierający się w katalogu celów publicznych w ustawie wywłaszczeniowej powoduje, że nabycie to należy zrównać z wywłaszczeniem, zatem ustalenia i ocena prawna organu pierwszej instancji są prawidłowe. Wojewoda podkreślił, że niezmiernie istotne jest również pozostawanie w obrocie prawnym prawomocnej (bo skontrolowanej przez sąd administracyjny w sprawie II SA/Bk 188/21) decyzji o zwrocie działek nr [...]/5 i nr [...]/6, które powstały jak przedmiotowe działki z podziału nieruchomości wywłaszczonej oznaczonej jako działki nr [...]/1 i nr [...]/2. Zatem aktualnie odmienna ocena stanu prawnego musiałaby być podyktowana pojawieniem się nowych okoliczności w sprawie, która dotyczy pozostałej części wywłaszczonych działek. Tymczasem w przedmiotowej sprawie, jak wskazał organ odwoławczy, takich odmiennych okoliczności nie ustalono, co uzasadniało zastosowanie art. 8 § 2 k.p.a. W obydwu sprawach mamy do czynienia z tym samym aktem wywłaszczeniowym, tym samym celem wywłaszczenia, nadto działki nr [...]/5 i nr [...]/6 sąsiadują z działkami objętymi postępowaniem. Z wydruków map z Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej wynika, że wszystkie ww. działki stanowią jednolitą całość - niezagospodarowanego terenu, na którym trudno zauważyć jakąkolwiek oznakę realizacji celu wywłaszczenia. Dodatkowo z protokołu oględzin z 15 lipca 2025 r. wynika, że sporne w przedmiotowej sprawie działki są niezagospodarowane, porośnięte trawą, krzewami, drzewami. Na działce nr [...]/7 wybudowana jest kanalizacja sanitarna, a z dokumentów geodezyjnych wynika, że również znajduje się na tym terenie linia energetyczna i gazowa. Należy zatem ocenić, że nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, gdyż nie ma na tym terenie elementów świadczących o powstaniu osiedla budynków jednorodzinnych. Zdaniem Wojewody błędnie odwołująca się Gmina utożsamia automatycznie istnienie uzbrojenia z realizacją celu wywłaszczenia. Uzbrojenie terenu jest elementem wspomagającym główny cel wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla, które nie powstało. Również fakt powstania osiedla mieszkaniowego w sąsiedztwie nie jest równoznaczny z realizacją celu wywłaszczenia na działkach nr [...]/4 i nr [...]/7. Trudno uważać za realizację celu wywłaszczenia pozostawienie terenu niezagospodarowanego, porośniętego roślinnością, skoro istotą wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego. Jeżeli nawet jednak uznać argumentację Gminy za trafną, to z przepisu art. 137 ust. 2 u.g.n. wynika, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Skargę do sądu administracyjnego wniosła Gmina Białystok. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia; - naruszenie art. 93, art. 136 ust. 1 i 2 oraz 137 u.g.n. przez uznanie, iż nieruchomość gruntowa stała się zbędna na cel określony w akcie nabycia na rzecz Skarbu Państwa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej, sprawowanej przez pryzmat zgodności z prawem, jest decyzja orzekająca zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Niniejsze postępowanie dotyczące działek o numerach [...]/4 (pow. 0,0289 ha) oraz [...]/7 (pow. 0,0622 ha), toczące się na skutek wniosku A. K. R. z 19 lipca 2020 r., jest ściśle związane z poprzednim postępowaniem obejmującym działki nr [...]/5 (pow. 0,0602 ha) i nr [...]/6 (pow. 0,0647 ha), zakończonym ostateczną decyzją Wojewody z 19 stycznia 2021 r. orzekającej zwrot wywłaszczonych nieruchomości (ww. działek), która uprawomocniła się na skutek wyroku z 8 kwietnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 188/21 (prawomocny) oddalającego skargę Gminy Białystok. Okoliczność powyższa jest dla sprawy niniejszej istotna, bowiem u podstaw wywłaszczenia zarówno działek o nr [...]/4, [...]/7, jak i działek o nr [...]/5, [...]/6 leżał ten sam akt prawny, tj. uchwała Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku nr XXII/146/88 z dnia 28 kwietnia 1988 r. w sprawie określenia granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne na osiedlu Starosielce-Zachód w rejonie ulicy Klepackiej w Białymstoku. W treści tej uchwały wymieniono działkę nr [...] (przed podziałem), określając granice gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne, a zatem pod ten sam cel. Ponadto wszystkie wskazane powyżej cztery działki sąsiadują ze sobą stanowią jednolitą całość niezagospodarowanego terenu zieleni. Okoliczność istnienia w obrocie prawnym ww. decyzji z 19 stycznia 2021 r. oraz wyroku WSA z 8 kwietnia 2021 r. miała zatem istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej. Sąd uwzględnił również fakt, że tutejszy sąd kontrolował także decyzję Wojewody o zwrocie nieruchomości (działki nr [...], obecnie nr [...]/1-[...]/8), nabytej przez Skarb Państwa na mocy aktu notarialnego również z 30 czerwca 1989r., co było następstwem podjęcia przez Miejską Radę Narodową w Białymstoku tej samej uchwały z 28 kwietnia 1988 r. nr XXII/146/88 – por. wyrok z 30 listopada 2017 r., sygn. II SA/Bk 564/17 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2018 r., sygn. I OSK 789/18, którym oddalono skargę kasacyjną od wyroku oddalającego skargę od decyzji zwracającej wywłaszczoną (nabytą aktem notarialnym) nieruchomość. Zatem stan faktyczny ww. sprawy jest zbliżony do stanu faktycznego sprawy niniejszej, zaś stan prawny jest w zasadzie tożsamy. Zarzuty skarżącej Gminy sprowadzały się natomiast do nieustalenia stanu faktycznego w zakresie tego, w jakich okolicznościach nastąpiło nabycie nieruchomości od poprzednika prawnego wnioskodawcy aktem notarialnym Rep. A numer [...] z 30 czerwca 1989 r. Zdaniem Gminy zgromadzona w toku postępowania archiwalna dokumentacja nie potwierdza, czy przed nabyciem toczyły się jakiekolwiek rokowania, czy wyznaczono zbywcom termin na zawarcie umowy, czy działali pod przymusem, a w końcu czy podstawą nabycia była w ogóle ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 1985 r. (dalej: u.g.g.w.n.). Zdaniem nadto skarżącej cel wywłaszczenia w postaci budownictwa mieszkaniowego jednorodzinnego wraz z towarzyszącą infrastrukturą został osiągnięty, przy czym brak zabudowy budynkami mieszkalnymi, nie może – w jej ocenie - stanowić negatywnej przesłanki do uznania, że cel jej wywłaszczenia – budowa osiedla mieszkaniowego - nie został zrealizowany. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji są regulacje ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 z późn. zm.), dalej: u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Z uwagi na to, że nabycie działek nr [...]/1 i [...]/2 przez Skarb Państwa nastąpiło drogą notarialnie sporządzonej umowy kupna-sprzedaży i miało miejsce w 1989 r. - w pierwszej kolejności należało ustalić czy w sprawie można mówić o wywłaszczeniu nieruchomości, a w konsekwencji czy mogą być rozważone przesłanki jej zwrotu na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n., czy też doszło do sprzedaży nieruchomości niemającej związku z wywłaszczeniem. Zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy pt. "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości" dotyczące warunków i zasad zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie m.in. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (u.g.g.w.n.). Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. znajduje się w rozdziale 6 działu III u.g.n. Z powyższego wynika, że w art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. nie wykluczono umowy cywilnoprawnej zawartej w czasie obowiązywania u.g.g.w.n. jako formy nabycia nieruchomości, która umożliwia późniejsze orzeczenie zwrotu (obok decyzji wywłaszczeniowej). Utrwalone jest natomiast stanowisko orzecznictwa, że w przypadku, gdy przejście nieruchomości na Skarb Państwa miało miejsce na podstawie umowy (a nie decyzji administracyjnej), aby zastosować instytucję zwrotu wywłaszczonych nieruchomości należy ustalić: po pierwsze, że nabycie nieruchomości miało miejsce w czasie obowiązywania u.g.g.w.n.; po wtóre, że nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa (ewentualnie jednostkę samorządu terytorialnego) było równoznaczne w skutkach prawnych z wywłaszczeniem w rozumieniu przepisów obowiązujących w chwili nabycia (a więc, że do zawarcia umowy między zbywcą a nabywcą doszło pod wpływem przymusu, a nie wskutek dobrowolnego zamiaru zbywcy). Jako przymus można rozumieć sytuację, gdy zbywca podpisuje umowę w warunkach realnego zagrożenia wywłaszczeniem nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że dla zastosowania art. 216 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n. do przypadku cywilnoprawnego zbycia nieruchomości na rzecz podmiotu publicznego konieczne jest, aby istniał związek nabycia w formie cywilnoprawnej z realizacją celu publicznego, a także z zagrożeniem przymusem zbycia na ten cel, jeśli nie dojdzie do niego w sposób dobrowolny. Z zakresu hipotezy ww. regulacji należy zatem wyłączyć jedynie tego rodzaju nabycie, które nie pozostawało w związku z celami publicznymi (por. wyroki: z 16 października 2009r., I OSK 37/09; z 18 grudnia 2009 r., I OSK 1136/08; z 18 stycznia 2023 r., I OSK 1116/22; orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z 19 lipca 2020 r. (złożony przez uprawniony podmiot – A. K. R.) dotyczy dawnych działek nr [...]/1 i [...]/2 o łącznej powierzchni 2.181 m2, które 30 czerwca 1989 r. zostały sprzedane przez T. i J. R. na rzecz Skarbu Państwa na mocy aktu notarialnego Rep. A Nr [...]. Jak wynika z § 1 ww. aktu notarialnego, działający w imieniu Skarbu Państwa J. D., będący Zastępcą Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Białymstoku, okazał uchwałę Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku Nr XXIl/146/88 z 28 kwietnia 1988 r. w sprawie określenia granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne na osiedlu Starosielce - Zachód w rejonie ulicy Klepackiej w Białymstoku (k. 21 akt administracyjnych). Doprecyzować też trzeba, że w następnych latach wywłaszczone działki uległy podziałowi, tj. na mocy decyzji Prezydenta Miasta Białegostoku z 28 września 2000 r. nr G.1.7414-578/2000 zatwierdzono projekt podziału działki nr [...]/2 na działki: nr [...]/3 (powierzchnia 0,0021 ha) i nr [...]/4 (powierzchnia 0,0289 ha), natomiast na mocy decyzji ww. organu z 26 stycznia 2018 r. nr DGE-IV.6831.17.2018 zatwierdzono projekt podziału działki nr [...]/1 na działki: nr [...]/5 (powierzchnia 0,0602 ha), [...]/6 (powierzchnia 0,0647 ha) i [...]/7 (powierzchnia 0,0622 ha). A zatem wskazany akt notarialny został zawarty w okresie obowiązywania u.g.g.w.n., która była wówczas aktem prawnym rangi ustawowej regulującym zasady gospodarowania gruntami przeznaczonymi w planach zagospodarowania przestrzennego na cele zabudowy oraz zasady wywłaszczania nieruchomości (art. 1 ust. 1 u.g.g.w.n.). Po drugie, z zebranego materiału dowodowego wynika, że zbycie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości (działki nr [...]/1 i [...]/2), mimo że mające formę umowy cywilnoprawnej zawartej w formie aktu notarialnego, było zbyciem przymusowym, pozostającym w związku z grożącym właścicielom wywłaszczeniem. Po trzecie wreszcie, objęte przedmiotowym zwrotem działki nr [...]/4 i [...]/7 powstały z podziału działek, których sprzedaż była objęta tymże przymusowym aktem notarialnym. Odnotować także należy, że u.g.g.w.n. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia ww. aktu notarialnego, zawierała w art. 53 ust. 1 regułę pierwszeństwa nabycia w drodze umowy, poprzedzającego wywłaszczenie. Przepis ten stanowił, że wywłaszczenie może nastąpić na rzecz Państwa na cele i według zasad określonych w ustawie tylko wówczas, gdy nieruchomość nie może być nabyta w drodze umowy. Jak wskazuje przy tym NSA, z regulacji art. 53 ust. 1 i 2 u.g.g.w.n. wynika niezbicie, że procedurę wywłaszczenia poprzedzał tryb postępowania polegającego na złożeniu oferty nabycia nieruchomości i ewentualnym zawarciu umowy sprzedaży. W sytuacji jednak, gdy strona w wyniku przyjęcia oferty zawarła umowę cywilnoprawną przeniesienia własności nieruchomości - nie można przyjąć, że ta czynność cywilnoprawna nie miała żadnego związku z wywłaszczeniem. Jeśli nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w związku z realizacją celu publicznego, to objęta jest hipotezą normy prawnej art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. (zob. wyrok z 18 lipca 2018 r., sygn. I OSK 2159/16). Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Skoro w akcie notarialnym z 30 czerwca 1989 r. wskazano, że sprzedaż nastąpiła w związku z uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku Nr XXIl/146/88 z dnia 28 kwietnia 1988 r. w sprawie określenia granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne na osiedlu Starosielce - Zachód w rejonie ulicy Klepackiej w Białymstoku, z której z kolei wynika, że m.in. działka nr [...] wchodzi w skład gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne – to taki cel odpowiada ustawowym celom wywłaszczenia z daty zawierania tego aktu. Zgodnie bowiem z art. 50 ust. 1 pkt 3 u.g.g.w.n. (Dz.U. z 1989 r. nr 14 poz. 74 z późn. zm.) nieruchomość może być wywłaszczona, jeżeli jest niezbędna na cele skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego. A zatem ustalenie organów obydwu instancji o nabyciu nieruchomości pod realizację celu wywłaszczenia nie budzi wątpliwości sądu i nie narusza prawa. Dodać też należy, że zgodnie z art. 54 ust. 1 pkt 7 u.g.g.w.n. wniosek o wywłaszczenie powinien określać wyniki rokowań prowadzonych przez wnioskodawcę o odstąpienie nieruchomości, a także inne okoliczności uniemożliwiające zawarcie umowy. W niniejszej sprawie nie jest wiadome, czy przed zawarciem aktu notarialnego prowadzone były rokowania dotyczące przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości. Organ nie dysponuje korespondencją kierowaną do byłych właścicieli dotyczącą nabycia gruntów oraz możliwości wywłaszczenia obszaru objętego przedmiotowym postępowaniem. Niemniej jednak i bez tej wiedzy z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że niezawarcie notarialnego umowy kupna-sprzedaży prowadziłoby do złożenia wniosku o wywłaszczenie nieruchomości. Taki wniosek należy wyprowadzić z faktu nabywania (aktami notarialnymi) sąsiadujących gruntów ze spornymi w sprawie niniejszej działkami i orzekania o zwrocie tych nieruchomości jako wywłaszczonych (nabytych pod przymusem) na ówcześnie ustawowy cel wywłaszczenia, czego potwierdzeniem są sprawy II SA/Bk 188/21 oraz II SA/Bk 564/17. Z treścią uchwały Miejskiej Rady Narodowej z 28 kwietnia 1988 r. koresponduje przy tym treść planu zagospodarowania przestrzennego oraz załącznika graficznego zatwierdzonego uchwałą MRN z 22 kwietnia 1987 r. (k. 189 i nast.), z którego wynika że sporne nieruchomości położone są na obszarze przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową wraz z towarzyszącą infrastrukturą oraz projektowaną ulicę osiedlową. Fakt ten przyznał również Prezydent Miasta w treści skargi. Nadto o tym, że umowa sprzedaży działek nr [...]/1 i [...]/2 miała charakter przymusowy przekonuje również stan faktyczny wskazywanej już sprawy o sygn. II SA/Bk 564/17, dotyczącej tej samej uchwały z 28 kwietnia 1998 r. nr XXII/146/88. Z okoliczności faktycznych opisanych w niej wynika, że "Urząd Miejski w Białymstoku wystosował do właścicieli działki nr [...]zawiadomienia z informacją o wszczęciu postępowania w sprawie zatwierdzenia podziału gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne, z propozycją sprzedaży działki na zasadach ogólnych, jak też z informacją o zakazie wykonywania na działce inwestycji budowlanych, sadzenia drzew i krzewów oraz wszelkich upraw, wyznaczył termin rokowań (protokołu nie odnaleziono)". Należy mieć na względzie, że działki będące przedmiotem tamtej sprawy (nr [...]/1 – [...]/8) oraz będące przedmiotem sprawy niniejszej znajdują się w bliskiej odległości oraz przedstawiają podobny stan niezagospodarowanych terenów zieleni. Co więcej, w sprawie II SA/Bk 564/17 przeszkodą do orzeczenia o zwrocie nie był nawet fakt, że na części jednej ze zwracanych działek znajdował się fragment budynku MOPR. Wszystkie te okoliczności uprawniają zatem, zdaniem sądu, do wniosku o przymusowym charakterze zbycia nieruchomości na cel publiczny związany z realizacją skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego. Organy trafnie wskazały, że w wypadku niedojścia do skutku zbycia w formie umowy cywilnoprawnej istniały podstawy do wywłaszczenia nieruchomości. Przesądzenie, iż ma zastosowanie procedura zwrotu wywłaszczonej nieruchomości prowadzi do konieczności rozważenia, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany i czy uzasadniony jest zwrot, ewentualnie czy ziściły się przesłanki wykluczające taki zwrot. W ocenie sądu w przedmiotowej sprawie została wykazana zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, czyli na cel określony w akcie notarialnym (umowie sprzedaży) z 30 czerwca 1989 r., Rep. A numer [...]. Jak już wskazano, celem tym była budowa osiedla mieszkaniowego, ustalona na podstawie uchwały Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z 28 kwietnia 1998 r. nr XXII/146/88. W obecnym stanie prawnym przesłanka zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej została zdefiniowana w art. 137 u.g.n., zgodnie z którym nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1); jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2). Zauważyć jednak należy, że przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. wszedł w życie 1 stycznia 1998 r., natomiast przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. wszedł w życie 24 września 2004 r. To zaś oznacza, że skoro w sprawie niniejszej akt wywłaszczenia (umowa kupna-sprzedaży zawarta na przedpolu wywłaszczenia) nastąpił 30 czerwca 1989 r., to nie mają do niego zastosowania ww. przepisy art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., bowiem byłoby to zastosowaniem prawa wstecz, co jest niedopuszczalne, zwłaszcza że nie obowiązuje szczególny przepis intertemporalny zezwalający na takie stosowanie (vide wyroki z 10 listopada 2017 r., I OSK 1603/17; z 15 lipca 2014 r., I OSK 761/13). Jak wskazał natomiast Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 marca 2014 r. w sprawie P 38/11, jak długo "wywłaszczone rzeczy (prawa) nie są przekazywane na cel publiczny uzasadniający wywłaszczenie, tak długo nie został osiągnięty cel wywłaszczenia i tak długo działanie organów państwa stanowi ingerencję w prawo własności, która nie ma konstytucyjnej legitymacji". W sprawie niniejszej powyższe wywody pozostają aktualne. Nie ulega wątpliwości, że na części wywłaszczonej nieruchomości (obecnie działki nr [...]/4 i [...]/7) nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, ani tym bardziej cel ten nie został zrealizowany. W aktach administracyjnych sprawy na k. 229 znajduje się protokół oględzin wywłaszczonej nieruchomości z 15 lipca 2025 r. wraz z dokumentacją zdjęciową. W protokole wskazano, że sporne działki są niezagospodarowane, porośnięte trawą, krzewami i drzewami. Na działce nr [...]/7 wybudowana jest kanalizacja sanitarna, a z dokumentów geodezyjnych (geoportal.gov.pl) wynika, że również gaz i linia energetyczna (podziemna). Na działce tej rośnie klon jesionolistny. Wskazano też, że działka jest porośnięta trawą bez oznak pielęgnacji oraz krzewami owocowymi i nieowocowymi. Dodano, że na działce nr [...]/4 posadowiony jest garaż blaszak, nietrwale związany z gruntem. Pozostała część porośnięta jest krzewami, nie ma urządzeń podziemnych i naziemnych. Ustalenia oględzin potwierdzone zostały w sporządzonych operatach szacunkowych (k. 277 i 252 akt administracyjnych). W odniesieniu zarówno do działki nr [...]/7 jak i nr [...]/4 biegły stwierdził, że nieruchomość nie jest zabudowana oraz że na jej obszarze występuje pojedyncze zakrzaczenie i zadrzewienie nieprzedstawiające walorów użytkowych. Potwierdzają to także dane z geoportalu. Skoro więc na terenie ww. działek miało powstać osiedle mieszkaniowe jednorodzinne, to elementów takiego zamierzenia budowlanego na tym terenie brak. Sąd podziela linię orzeczniczą, iż pod pojęciem skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego należy rozumieć nie tylko inicjatywy związane z budową domów mieszkalnych, ale i powiązaną z zabudową infrastrukturę, do której zalicza się przykładowo tereny zieleni osiedlowej, place sportowe, parkingi, przy założeniu że są one niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania tak zorganizowanej przestrzeni (vide wyroki w sprawach: I OSK 1519/14 z 21 kwietnia 2016 r., II SA/Lu 204/16 z 19 lipca 2016 r., II SA/Bk 324/17 z 21 września 2017 r., I OSK 1324/06 z 7 września 2007 r.). Jednakże musi istnieć to powiązanie, służebna rola infrastruktury tworzącej funkcjonalną całość z osiedlem mieszkaniowym. Poza tym jeżeli jest to zieleń osiedlowa, to winna być ona urządzona w większym lub mniejszym zakresie, w taki sposób, który świadczyłby o powiązaniu zieleni z zabudową, o służebnej roli zieleni dla mieszkańców osiedla. Nie można uznać zieleni "dzikiej", nieurządzonej w najmniejszy sposób od prawie 40 – tu lat za zieleń osiedlową. Dlatego twierdzenia skarżącej na s. 7-8 skargi, iż zieleń na spornych działkach stanowi infrastrukturę osiedlową nie mogą się ostać i nie podważają prawidłowej oceny, jaką obrały organy. Stanowisko to pozostaje zgodne z wyrokiem w sprawie I OSK 1622/14 z 21 kwietnia 2016 r. i skład orzekający je podziela. Powtórzyć trzeba za NSA, że realizacje infrastruktury trzeba wykazać. Inaczej rzecz ujmując – ta infrastruktura musi być urządzona, a co najmniej musi być widoczna pewna koncepcja zagospodarowania. Tego w sprawie niniejszej, wbrew przekonaniu skarżącej, nie da się ustalić. Dokumentacja fotograficzna dołączona do protokołu oględzin oraz ortofotomapa świadczą o zupełnym niezagospodarowaniu spornych nieruchomości i o ciągłości takiego stanu od lat. Skarżąca nie wykazała, by istniała jakaś koncepcja zagospodarowania działek dla potrzeb osiedla, która jest w trakcie realizacji. Jak wskazał sąd w sprawie II SA/Gl 107/17 (wyrok z 27 kwietnia 2017 r.) realizacja celu wywłaszczenia musi wiązać się z konkretnymi nakładami i zagospodarowaniem terenu. Tego w sprawie niniejszej nie wykazano. Przy tym zauważyć należy upływ czasu – prawie 40 lat od wywłaszczenia. Należy co prawda przyznać, że budowa osiedla może być realizowana w czasie, może być wieloetapowa, ale musi istnieć łączność pomiędzy wszystkimi elementami budowy osiedla, zarówno czasowa, jak i funkcjonalna. Skarżąca nie wykazała, by zagospodarowanie wywłaszczonej spornej nieruchomości jako zieleni osiedlowej zostało zaplanowane i jest realizowane lub ma być realnie wykonane. Wbrew zarzutom skargi przeszkodą w zwrocie przedmiotowych nieruchomości nie może być także fakt, że przez działkę nr [...]/7 poprowadzona jest elektroenergetyczna linia kablowa, przewód kanalizacyjny sanitarny oraz sieć gazowa średniego ciśnienia z przyłączem gazowym. Istotnie, taka infrastruktura znajduje się na ww. działce, co wynika nie tylko z treści skargi, ale także z protokołu oględzin, operatu szacunkowego oraz wydruku mapy z geoportalu, na którym zwizualizowany jest jej przebieg (k. 222 akt administracyjnych). Wskazać jednak trzeba, że § 2 uchwały Miejskiej Rady Narodowej Nr XXII/146/88 z 28 kwietnia 1988 r. przewidywał konkretną infrastrukturę pod planowane osiedle mieszkaniowe, nadto w przepisie tym uchwała przewidywała konkretne terminy na jej realizację (k. 191 akt adm.). Sieć elektryczna, wodociągowa oraz odwodnienie miały zostać zrealizowane w latach 1990-1992. Tymczasem akty prawne, na które powołuje się skarżąca Gmina, nie dotyczą realizacji tej konkretnej infrastruktury i w tych wskazanych w uchwale terminach. Decyzja Prezydenta Miasta Białegostoku o pozwoleniu na budowę elektroenergetycznej linii kablowej jest z roku 2003, a więc znacznie po terminie wynikającym z uchwały. Co zaś się tyczy sieci gazowej i kanalizacji sanitarnej to w aktach brak jest daty jej wykonania. Na temat realizacji sieci wodociągowej oraz odwodnienia nie ma natomiast żadnych informacji. Jak podkreśla się nadto w orzecznictwie, w sytuacji, gdy infrastruktura techniczna nie stanowi celu wywłaszczenia, a związana jest chociażby z realizacją innej inwestycji, wówczas z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości. Gdy realizacja tej infrastruktury stanowi samodzielną inwestycję, nieobjętą celem wywłaszczenia, wówczas jej wykonanie na działce nie świadczy o realizacji celu wywłaszczenia i nie może być przeszkodą w zwrocie (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2025 r., I OSK 1550/22; z 2 października 2020 r., I OSK 724/20; z 5 lutego 2025 r., I OSK 1442/23). W sprawie niniejszej nie da się jednoznacznie wykazać powiązania wskazanej powyżej infrastruktury (jej zrealizowania i funkcjonowania) z celem wywłaszczenia, którym była budowa skoncentrowanego budownictwa mieszkaniowego, skoro takie nie powstało. Za odmową zwrotu nie może także przemawiać fakt, że niewielka część działki nr [...]/4 o pow. 0,0289 ha objęta jest umową dzierżawy na czas nieoznaczony z przeznaczeniem pod garaż. Zgodnie bowiem z art. 138 ust. 2 u.g.n., najem, dzierżawa lub użyczenie zwracanej nieruchomości wygasa z upływem trzech miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stała się ostateczna. Ograniczone prawa rzeczowe osób trzecich i uprawnienia o charakterze obligacyjnym nie niweczą prawa do zwrotu nieruchomości (wyrok NSA z 11 stycznia 2008 r., I OSK 1894/06). Podkreślić trzeba, że nie do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej byłoby stanowisko o możliwości przystąpienia do realizacji celu wywłaszczenia i samej jego realizacji w nieskończenie długim okresie czasu, bez wystąpienia jakichś szczególnych powodów usprawiedliwiających nadmiernie długi okres realizacji celu wywłaszczenia. Właśnie przewlekłemu postępowaniu w realizacji celu wywłaszczenia miała zapobiegać nowelizacja u.g.n. wprowadzająca terminu określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. (tak w wyroku z 30 listopada 2017 r., II SA/Bk 564/17). Wskazać też wypada, że założenia planistyczne nie świadczą o realizacji celu wywłaszczenia. Analiza ortofotomapy wskazuje nadto na wyraźną różnicę pomiędzy terenami już zagospodarowanymi pod budownictwo mieszkaniowe a obszarami nadal niezagospodarowanymi (do których należą sporne działki); trudno więc uznać, że cel publiczny został faktycznie zrealizowany. W konsekwencji ocena organów o wystąpieniu przesłanki zbędności nieruchomości na cel nabycia w 1989 r. nie narusza prawa, odnosi się do okoliczności sprawy wynikających z materiału dowodowego oraz zawiera rozważenie przesłanek wydania orzeczenia na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. W świetle powyższego zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego nie są skuteczne. Organy dopełniły wszelkich wymogów procesowych przy ustalaniu okoliczności faktycznych, które są istotne dla prawidłowego rozpatrzenia wniosków o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W sposób prawidłowy skompletowały materiał dowodowy oraz oceniły go zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej, a także zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Przedstawiły w uzasadnieniach decyzji motywy rozstrzygnięć, w pełni oddając rzeczywisty stan rzeczy i zawierając przekonującą argumentację (bez naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.). Stanowisko skarżącej Gminy stanowi polemikę z prawidłowymi ustaleniami organów. Strona skarżąca, formułując zarzuty niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, nie przedstawiła jednocześnie żadnych okoliczności ani dowodów, które mogłyby prowadzić do uwzględnienia skargi. Skoro zaś ustalono, że nieruchomości stały się zbędne na cel, na który zostały uprzednio wywłaszczone oraz nie istnieją obiektywne przesłanki uzasadniające dalsze ich zatrzymanie przez podmiot publiczny, właściwy organ zobowiązany był orzec o ich zwrocie w udziale po ¼ własności na rzecz A. K. R., I. M. B., M. S. oraz J. M. R. (zgodnie z wielkością dziedziczonego udziału, k. 74 i następne akt administracyjnych, w których znajdują się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po pierwotnych, wywłaszczonych właścicielach). Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot zwaloryzowanego odszkodowania, którego wysokość ustala się na podstawie wartości wywłaszczonej (nabytej w tym przypadku) nieruchomości. W tym celu organ pierwszej instancji dopuścił dowód z operatów szacunkowych, których prawidłowości Gmina nie kwestionowała. Zdaniem też sądu, związanego regulacją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., powyższe operaty spełniają wymogi formalne określone w rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U. poz. 1832), w tym opierają się na rzetelnych danych dotyczących szacowanej nieruchomości. Nie zawierają wad świadczących o naruszeniu przez rzeczoznawcę przepisów u.g.n. Rzeczoznawca dokonał wyczerpującego opisu położenia działek i otoczenia, stanu techniczno-użytkowego oraz stanu zagospodarowania, a także określił ich przeznaczenie opierając się na zapisach planu miejscowego. Ponadto logicznie uzasadnił wybór podejścia porównawczego przy zastosowaniu metody korygowania ceny średniej, którą w sposób zrozumiały i czytelny zdefiniował, opisując jednocześnie uwarunkowania i procedurę przyjętą przy wykorzystaniu tej metody szacowania. Ustalił współczynniki korygujące oraz uwzględnił art. 140 u.g.n. w całości, posiłkując się wytycznymi z art. 5 u.g.n. dotyczącymi waloryzacji kwoty odszkodowania (zbadał czy wartość zwaloryzowanego odszkodowania nie będzie wyższa niż wartość nieruchomości oraz zbadał zwiększenie lub zmniejszenie wartości nieruchomości po akcie wywłaszczenia). Operaty są kompletne i logiczne, spełniają warunki formalne, odpowiadają przepisom prawa, zostały oparte na rzetelnych danych stanowiących podstawę oszacowania oraz zawierają wyczerpującą argumentację. Jako dowody sporządzone w sposób prawidłowy, których merytoryczna weryfikacja leży poza uprawnieniami organów (i wobec braku w tym zakresie zarzutów) - mogły stanowić dowody na okoliczność ustalenia aktualnej wartości prawa własności objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości oraz wysokości zwaloryzowanego, należnego odszkodowania. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę. Sąd orzekł w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Marta Czubkowska Elżbieta Lemańska Małgorzata Roleder