II SA/Bk 153/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Emilia Jarząbska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 23 grudnia 2025 r. nr 216/10/2025/KL w przedmiocie poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych osobie nieuprawnionej do świadczeń finansowanych ze środków publicznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego A.R. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z 8 lipca 2025 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ") zawiadomił A.R. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu: od 17 do 27 kwietnia 2023 r., od 12 do 17 maja 2023 r., 19, 26, 30 i 31 maja 2023 r., 16, 19 i 30 czerwca 2023 r., 18, 20 i 25 lipca 2023 r., od 1 do 17 sierpnia 2023 r., 17, 29 i 31 sierpnia 2023 r., 22 września 2023 r., od 4 do 9 października 2023 r., 9, 17 i 25 października 2023 r. oraz 3 i 17 listopada 2023 r. W treści pisma wskazano, że w przypadku posiadania w ww. dniach prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, należy przedstawić dokument potwierdzający to uprawnienie. Zawarto także pouczenie, że jeśli w ww. okresach skorzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej spełnione zostały przesłanki posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej, to zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny może być dokonane w terminie 30 dni od dnia odebrania niniejszego zawiadomienia. Końcowo pouczono także o prawie do składania dodatkowych dokumentów mogących mieć znaczenie w sprawie. Korespondencja zawierająca ww. pismo skierowana na adres A.R. została dwukrotnie awizowana i jako nieodebrana powróciła do organu z adnotacją: "zwrot, nie podjęto w terminie". W dniu 16 października 2025 r. A.R. w pisemnym oświadczeniu wyjaśnił, że był przekonany o ważności ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 13 marca 2023 r. do 4 grudnia 2023 r. Podał, że w tym czasie był zatrudniony przez duńskiego pracodawcę V. Aps z siedzibą w A. i nie otrzymał w przedmiotowym okresie wypowiedzenia stosunku pracy. Złożył także do akt kserokopię duńskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego (EU-Sygesikringskort) ważnej do 4 grudnia 2023 r. W dniu 24 października 2025 r. do akt wpłynęło pismo A.R., w którym poinformował on, że zwrócił się do duńskiego pracodawcy z prośbą o udzielenie informacji w sprawie i oczekuje na odpowiedź. Wskazał, że nie potrafi zająć wyczerpującego stanowiska w sprawie. W dniu 24 października 2025 r. A.R. złożył do akt wydruk wiadomości e-mail (sporządzonej w języku angielskim) skierowanej tego samego dnia do V. Pismem z 25 listopada 2025 r. organ zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania dowodowego. W piśmie z 5 grudnia 2025 r. pełnomocnik strony wniósł o odstąpienie od obciążania A.R. obowiązkiem poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w okresie od 17 kwietnia 2023 r. do 17 listopada 2023 r., wskazując, że pozostawał on w usprawiedliwionym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w pełnym zakresie, co potwierdzają dokumenty, wystawione przez NFZ oddział w Białymstoku, którymi w tym czasie dysponował. Pełnomocnik wniósł ewentualnie o umorzenie dochodzonych kwot w całości ze względu na trudną sytuację zdrowotną i majątkową strony. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wyjaśnił, że A.R. wyjeżdżał na kontrakty pracownicze za granicę. Na podstawie umowy o pracę z 2 grudnia 2022 r. zawartej za pośrednictwem V. był zatrudniony w duńskim przedsiębiorstwie. Podlaski Oddział Wojewódzki NFZ (dalej: "POW NFZ") pismem z 15 lutego 2023 r. wystosował zaś do A.R. pismo z informacją o rejestracji dokumentu S072 z duńskiej instytucji ubezpieczenia zdrowotnego, ważnego od 5 grudnia 2022 r. do 14 grudnia 2023 r., upoważniającego do korzystania z opieki zdrowotnej w Polsce w pełnym zakresie, tzn. takim, jaki przysługuje polskim ubezpieczonym. Warunkiem rejestracji było dostarczenie wypełnionego oświadczenia dotyczącego rejestracji osoby upoważnionej, co strona we wskazywanym terminie wykonała. Dnia 13 marca 2023 r. NFZ wydał stronie poświadczenie potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w Polsce, uprawniające do pełnego zakresu świadczeń. Strona dysponowała również duńskim odpowiednikiem karty EKUZ, ważnej do 4 grudnia 2023 r. Pełnomocnik wskazał ponadto, że podczas pobytu urlopowego w Polsce na Święta Wielkanocne, w dniu 17 kwietnia 2023 r. strona trafiła w do szpitala w stanie zagrażającym życiu w związku z niedrożnością układu pokarmowego. Hospitalizacja ta trwała do 27 kwietnia 2023 r. Strona poinformowała duńskiego pracodawcę, że nie może stawić się do pracy w umówionym terminie. W okresie kolejnych 7 miesięcy strona kilkukrotnie przybywała w szpitalu, korzystała z badań i refundacji leków. Po ustabilizowaniu stanu zdrowia, strona ponownie wyjechała na kontrakt. Pismem z 14 grudnia 2023 r. dyrektor POW NFZ poinformował stronę o unieważnieniu z dniem 14 kwietnia 2023 r. poświadczenia potwierdzającego jej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium RP. W tym czasie A.R. przebywał zarobkowo poza granicami RP. O treści ww. pisma, a także o toczącym się postępowaniu dowiedział się w październiku 2025 r. Pełnomocnik wskazał, że strona pozostawała w przekonaniu o pełnym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej w Polsce, a potwierdzały to posiadane przez nią dokumenty. Chcąc wyjaśnić sytuację, strona zwróciła się do duńskiego pracodawcy z prośbą o wyjaśnienie z jakich przyczyn z dniem 14 kwietnia 2023 r. utraciła ubezpieczenie, jednakże nie uzyskała odpowiedzi. Pełnomocnik strony wskazał, że względem strony zachodzą okoliczności o których mowa w art. 50 ust. 17 ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2024 r., poz. 146 ze zm.; dalej: "u.ś.o.z."). Uzasadniając zaś ewentualny wniosek o umorzenie kosztów świadczeń opieki zdrowotnej poniesionych w ww. terminach, pełnomocnik wyjaśnił, że z uwagi na dolegliwości odczuwane w związku z chorobą, strona nie jest w stanie podjąć pracy w pełnym wymiarze, a postanowieniem z 12 września 2022 r. na wniosek strony Sąd Rejonowy w Białymstoku ogłosił upadłość dłużnika, zaś postanowieniem z 25 września 2023 r. warunkowo umorzył zobowiązania upadłego bez ustalania planu spłaty wierzycieli. Strona ma ponadto orzeczony obowiązek alimentacyjny, który realizuje w części, zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym oraz comiesięcznie wydatkuje na leki około 250 zł. Jej sytuacja materialna i ograniczone możliwości zarobkowe nie pozwalają na opłacenie wysokich kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej. Decyzją z 23 grudnia 2025 r. nr 216/10/2025/KL, Prezes NFZ ustalił, że A.R. jest obowiązany do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na jego rzecz od 17 do 27 kwietnia 2023 r., od 12 do 17 maja 2023 r., 19, 26, 30 i 31 maja 2023 r., 16, 19 i 30 czerwca 2023 r., 18, 20 i 25 lipca 2023 r., od 1 do 17 sierpnia 2023 r., 17, 29 i 31 sierpnia 2023 r., 22 września 2023 r., od 4 do 9 października 2023 r., 9, 17 i 25 października 2023 r. oraz 3 i 17 listopada 2023 r. w łącznej kwocie 40.858,12 z wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności. W uzasadnieniu decyzji organ zawarł tabelaryczne zestawienie świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w ww. datach A.R. Przy każdym ze świadczeń wskazano, że potwierdzenie uprawnienia do świadczenia zweryfikowano w systemie EWUŚ (S072). Następnie organ wyjaśnił, że POW NFZ zwrócił się 20 maja 2025 r. do duńskiej instytucji ubezpieczeniowej z prośbą o udzielenie informacji, czy w okresie od 17 kwietnia 2023 r. do 17 listopada 2023 r. A.R. posiadał prawo do korzystania ze świadczeń medycznych na podstawie przepisów o koordynacji. W odpowiedzi z 26 czerwca 2025 r. duńska instytucja ubezpieczeniowa odmówiła wydania dokumentu uprawniającego ww. do świadczeń we wskazanym okresie, ze względu na brak posiadania przez A.R. ubezpieczenia w Danii w tym okresie. Organ ustalił, że z informacji zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (CWU) wynika, że A.R. był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna w okresie od 11 lipca 2017 r. do 13 listopada 2017 r., a następnie jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług w okresie od 12 czerwca 2024 r. do 1 kwietnia 2025 r. Dane z CWU wskazują również, że A.R. był uprawniony do pełnego zakresu świadczeń na podstawie dokumentu S073 od 5 grudnia 2022 r. do 4 grudnia 2023 r., które to prawo na mocy dokumentu S016 z 14 grudnia 2023 r. zostało cofnięte przez duńską instytucję ubezpieczeniową z dniem 14 kwietnia 2023 r. Następnie A.R. był ponownie uprawniony do pełnego zakresu świadczeń na podstawie dokumentu S073 od 4 grudnia 2023 r. do 3 maja 2024 r., które to prawo dokumentem S016 z 5 września 2025 r. zostało cofnięte przez duńską instytucję ubezpieczeniową z dniem 21 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył regulacje prawne, tj. art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 5, art. 67 ust. 1-4 u.ś.o.z., art. 17 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.04.166.1 ze zm.; dalej: "rozporządzenie 883/2004") oraz art. 52 ust. 1 u.ś.o.z., a także art. 50 ust. 15 pkt 2, ust. 16 pkt 1a i ust. 18 u.ś.o.z. Następnie organ wyjaśnił, że ubiegając się o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej w ww. okresach, A.R. został zweryfikowany w systemie EWUŚ na podstawie art. 50 ust. 3 u.ś.o.z. Wobec uzyskanego potwierdzenia NFZ sfinansował świadczenia opieki zdrowotnej udzielone świadczeniobiorcy we wskazanych dniach w łącznej kwocie 40.858,12 zł. W wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono jednak, że nie posiadał on w ww. okresie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i był osobą nieubezpieczoną. Organ podkreślił przy tym, że nie skorzystał on z możliwości "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, zaś wskutek rozważania możliwości odstąpienia od stosowania art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., w oparciu o art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., organ nie znalazł podstaw do przyjęcia, że strona w chwili posługiwania się nieważnym poświadczeniem, działała usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. W tym względzie organ wskazał, że upływ 7 miesięcy (od 17 kwietnia 2023 r. do 17 listopada 2023 r.) przeczy możliwości przyjęcia, że mogło mieć miejsce uzasadnione błędne przekonanie co do przysługującego stronie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Organ zwrócił uwagę, że brak odbioru przez stronę informacji o unieważnieniu z dniem 14 kwietnia 2023 r. dokumentu uprawniającego do świadczeń opieki zdrowotnej w Polsce, nie może prowadzić do przyjęcia pozostawania przez stronę w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń, w obliczu jego wiedzy o nieświadczeniu (przez długi czas) pracy na rzecz dotychczasowego pracodawcy, a tym samym - braku istnienia tytułu do ubezpieczenia. W ocenie organu prezentowanie stanowisko dotyczące nieświadomości konsekwencji prawnych takiego stanu rzeczy, jawi się jako nieuprawnione i nie zasługujące na uwzględnienie. Organ zauważył także, że strona nie przedstawiła dokumentów świadczących o próbie wyjaśnienia statusu ubezpieczenia z pracodawcą, co świadczy nie tylko o braku dołożenia należytej staranności, a wręcz o lekkomyślności, szczególnie w obliczu tak mnogiej ilości udzielonych świadczeń. Organ podkreślił, że na stronie ciążyła powinność wyjaśnienia z pracodawcą kwestii zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji, gdy choroba uniemożliwiła powrót do Danii. W przypadku zaś wątpliwości co do treści obowiązujących zasad prawnych, czy wyegzekwowania uprawnień od pracodawcy, strona mogła zwrócić się do odpowiednich organów nadzoru i kontroli nad przestrzeganiem prawa pracy. Ponadto w ocenie organu, zgłoszony ewentualnie przez stronę wniosek o umorzenie należności, poddaje w uzasadnioną wątpliwość przekonanie strony o słuszności przedstawionej przez nią argumentacji. Odnosząc się zaś do tego wniosku organ wskazał, że zgodnie z art. 50 ust. 22 u.ś.o.z. wniosek taki można złożyć dopiero po wydaniu decyzji. Skargę na ww. decyzję wniósł do sądu administracyjnego A.R., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie: – art. 50 ust. 16 pkt 1a oraz ust. 18 i 19 u.ś.o.z. przez przyjęcie, że skarżący obowiązany jest do poniesienia kosztów świadczeń zdrowotnych udzielonych na jego rzecz z powodu braku prawa do świadczeń; – art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. przez jego niezastosowanie i nieodstąpienie przez organ od obciążania skarżącego obowiązkiem poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, podczas gdy w chwili przedstawienia dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej pozostawał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej; – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na wadliwej ocenie materiału dowodowego przez nieprawidłowe ustalenia organu i ocenę, że rozpiętość czasowa korzystania ze świadczeń przez skarżącego oraz okres nieświadczenia pracy, przeczą możliwości przyjęcia, że po stronie skarżącego miało miejsce uzasadnione, błędne przekonanie co do przysługującego stronie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej; – art. 7a § 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy przedmiotem postępowania administracyjnego było nałożenie na stronę obowiązku, a w sprawie pozostały wątpliwości co do treści normy prawnej, w związku z czym wątpliwości te powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że na mocy art. 50 ust. 18 u.ś.o.z. organ obowiązany jest stosować reguły określone w art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy w przeprowadzonym postępowaniu organ naruszył te przepisy prawa procesowego - nie dołożył bowiem wymaganej prawem staranności, wnikliwości i wszechstronności. Skarżący podkreślił raz jeszcze że 13 marca 2023 r. NFZ wydał mu poświadczenie potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w Polsce, uprawniające do pełnego zakresu świadczeń, a ponadto skarżący dysponował duńskim odpowiednikiem karty EKUZ ważnej do 4 grudnia 2023 r. W jego ocenie, w sytuacji niniejszej zachodzi ta opisana w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Skarżący podkreślił przy tym, że nie wrócił do pracy z powodu niezdolności do jej świadczenia, o czym poinformował pracodawcę. W związku z tym, że przyczyna braku powrotu skarżącego do Danii była od niego niezależna i niezawiniona, nie zakładał on, że jego ubezpieczenie ustało. Ponadto w tym zakresie dysponował dokumentami potwierdzającymi pełne prawo do świadczeń, nie mając żadnej wiedzy, ani nie spodziewając się, że prawo to wygasło. Zwrócił przy tym uwagę, że prawo to zostało cofnięte przez duńską instytucję ubezpieczeniową dokumentem z 14 grudnia 2023 r., czyli już po zakończeniu leczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W uargumentowaniu zaś braku zaistnienia w sprawie sytuacji, o której mowa w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., organ wskazał, że w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu nie pozostaje ten, kto zna rzeczywisty stan prawny, albo nawet jeśli go nie zna, mógł się o nim dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności. Organ podkreślił przy tym, że skarżący nie przedstawił dokumentów świadczących o próbie wyjaśnienia swojego statusu ubezpieczenia z pracodawcą, podczas gdy to na nim ciążyła powinność wyjaśnienia z pracodawcą kwestii zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji, gdy choroba uniemożliwiła mu powrót do Danii. Odnosząc się zaś do twierdzenia, że skarżący zawiadomił pracodawcę o braku możliwości powrotu do pracy, organ zauważył, że potwierdza ono argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji, bowiem skarżący musiał się liczyć z konsekwencjami braku możliwości powrotu do pracy, w postaci utraty tytułu do ubezpieczenia w Danii, a tym samym uprawnienia do pełnego zakresu świadczeń. W ocenie organu, w chwili rozpoczęcia udzielania skarżącemu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, posiadał on - bądź przy zachowaniu należytej staranności powinien był posiadać - wiedzę o ustaniu tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Zdarzenie skutkujące wygaśnięciem tego tytułu nastąpiło bowiem przed 17 kwietnia 2023 r., tj. przed pierwszym dniem udzielania przedmiotowych świadczeń, (tj. 14 kwietnia 2023 r.). Skarżący nie przedłożył ponadto żadnego dokumentu potwierdzającego jego prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w opisanym okresie, mimo tego, że organ kilkukrotnie wzywał skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów. Skarżący nie przedłożył także jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, że po 17 kwietnia 2023 r. poinformował pracodawcę o braku zamiaru powrotu do pracy. Ewentualna korespondencja prowadzona między nim a pracodawcą pozostaje wyłącznie w jego dyspozycji, a organ nie ma do niej dostępu. Skarżący nie wykazał również, aby pracodawca zapewnił go, że pomimo niewykonywania pracy, nadal podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu. Odnosząc się zaś do twierdzenia skarżącego, że nie otrzymał on wypowiedzenia o pracę i stąd nie posiadał wiedzy o utracie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, organ zauważył, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o podjęciu kroków prawnych wobec pracodawcy, w szczególności o wszczęciu postępowania sądowego w związku z bezzasadnym, czy nieprawidłowym wypowiedzeniem umowy o pracę, które miałoby skutkować utratą zatrudnienia, a w konsekwencji także prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ przyjął, że osoba, która zobowiązana była do powrotu do pracy, lecz przez okres kilku miesięcy pracy tej nie wykonywała, powinna liczyć się z ustaniem tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Trudno bowiem uznać za racjonalne przekonanie, że możliwe jest niewykonywanie pracy przez dłuższy czas, przy jednoczesnym zachowaniu prawa do nieodpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. Organ zwrócił uwagę, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, pozostaje w ścisłym związku z istnieniem tytułu ubezpieczeniowego, w tym z faktycznym wykonywaniem pracy. W trakcie rozprawy przeprowadzonej 28 kwietnia 2026 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i oświadczył, że nie ma informacji, czy w okresie leczenia w Polsce skarżący korzystał z urlopu płatnego, czy bezpłatnego udzielonego przez duńskiego pracodawcę. Zatrudniony był w ramach kontraktu, z tłumaczenia dokumentów wynika, że była to umowa o pracę. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że w dniu rozprawy nie dysponuje dokumentem, na który powołał się w piśmie skierowanym do skarżącego w dniu 14 grudnia 2023 r. Po przerwie pełnomocnik skarżącego złożył do akt tłumaczenie (niepoświadczone przysięgle) umowy o pracę łączącej skarżącego z duńskim pracodawcą. Dokument okazano pełnomocnikowi organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżoną decyzją nałożono na skarżącego obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych skarżącemu: od 17 do 27 kwietnia 2023 r., od 12 do 17 maja 2023 r., 19, 26, 30 i 31 maja 2023 r., 16, 19 i 30 czerwca 2023 r., 18, 20 i 25 lipca 2023 r., od 1 do 17 sierpnia 2023 r., 17, 29 i 31 sierpnia 2023 r., 22 września 2023 r., od 4 do 9 października 2023 r., 9, 17 i 25 października 2023 r. oraz 3 i 17 listopada 2023 r., w łącznej kwocie 40.858,12 z wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi płatności. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 50 ust. 16 pkt 1a, ust. 18 i ust. 19 u.ś.o.z. Z przepisów tych wynika, że w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, w wyniku potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1 - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia (art. 15 ust. 16 pkt 1a u.ś.o.z.). Prezes NFZ wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności, a do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy k.p.a. (art. 15 ust. 18 u.ś.o.z.). Od kwoty tych należności nalicza się odsetki ustawowe za opóźnienie, poczynając od dnia, w którym upłynął termin płatności tych należności (art. 15 ust. 19 u.ś.o.z.). Zgodnie natomiast z art. 50 ust. 3 u.ś.o.z. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej może zostać potwierdzone na podstawie dokumentu elektronicznego, o którym mowa w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, sporządzonego, na podstawie numeru PESEL, przez Fundusz dla świadczeniodawcy lub niebędącej świadczeniodawcą osoby uprawnionej w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy o refundacji i przesłanego za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2024 r. poz. 1513) z zapewnieniem integralności i poufności zawartych w nim danych oraz uwierzytelnieniem stron uprawnionych do przetwarzania tych danych. Wedle art. 17 rozporządzenie 883/2004 ubezpieczony lub członkowie jego rodziny, którzy mają miejsce zamieszkania w innym Państwie Członkowskim niż państwo właściwe Państwo Członkowskie, otrzymują w Państwie Członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, świadczenia rzeczowe udzielane, w imieniu właściwej instytucji, przez instytucję miejsca zamieszkania, zgodnie z przepisami stosowanego przez nią ustawodawstwa tak, jak gdyby byli oni ubezpieczeni na mocy tego ustawodawstwa. Natomiast zgodnie z art. 52 ust. 1 u.ś.o.z. osobie uprawnionej do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji, w celu korzystania z tych świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego na terytorium RP, NFZ wydaje dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, zwany "poświadczeniem". W sprawie słusznie ustalono, że ww. poświadczenie nr [...] NFZ wydał skarżącemu w dniu 13 marca 2023 r. (k. 99 akt organu). W dokumencie tym potwierdzono, że skarżącemu przysługuje pełen zakres świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium RP w okresie od 5 grudnia 2022 r. do 4 grudnia 2023 r. W poświadczeniu wskazano nazwę i adres instytucji zagranicznej, na koszt której będą udzielane świadczenia opieki zdrowotnej, tj. Udbetaling Danmark – International Sygesikring. Poświadczenie to zostało unieważnione z dniem 14 kwietnia 2023 r., o czym zawiadomiono skarżącego (w trybie fikcji doręczenia) pismem z 14 grudnia 2023 r., w którego treści powołano się na dokument z duńskiej instytucji ubezpieczeniowej anulujący uprawnienia skarżącego do świadczeń zdrowotnych na terenie Polski. Dokumentu tego brak jest w aktach sprawy. Wedle zaś oświadczenia pełnomocnika organu złożonego podczas rozprawy w dniu 28 kwietnia 2026 r., organ nie dysponował w dniu rozprawy tym dokumentem. W istocie zatem nie wiadomo z jakiego powodu skarżącemu anulowano prawo do świadczeń zdrowotnych z dniem 14 kwietnia 2023 r. (a więc jeszcze przed udzieleniem pierwszego ze świadczeń zdrowotnych objętych zaskarżoną decyzją). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał co prawda, że 20 maja 2025 r. zwrócił się do duńskiej instytucji ubezpieczeniowej z prośbą o udzielenie informacji, czy w okresie od 17 kwietnia 2023 r. do 17 listopada 2023 r. A.R. posiadał prawo do korzystania ze świadczeń medycznych na podstawie przepisów o koordynacji, uzyskując w odpowiedzi z 26 czerwca 2025 r. odmowę wydania dokumentu uprawniającego skarżącego do świadczeń we wskazanym okresie, ze względu na brak posiadania przez niego ubezpieczenia w Danii w tym okresie. Dokumentacji tej jednak brak w aktach sprawy, toteż ww. okoliczności nie poddają się sądowej weryfikacji. W aktach sprawy znajduje się jedynie wewnętrzne pismo kierujące do Wydziału Współpracy Międzynarodowej NFZ prośbę o wystąpienie do instytucji UE o udzielenie informacji j.w. (k. 96 akt organu). Ponadto zapytanie powyższe dotyczy okresu od 17 kwietnia do 17 listopada 2023 r. i nie obejmuje przyczyny ustania prawa skarżącego do świadczeń już w dniu 14 kwietnia 2023 r. Ustalenie powyższej okoliczności jest w ocenie sądu istotne, zarówno dla prawidłowego zastosowania art. 50 ust. 16 pkt 1a u.ś.o.z. – w szczególności, wobec twierdzeń skarżącego, że w okresie udzielenia mu spornych świadczeń wiązała go umowa o pracę zawarta 2 grudnia 2022 r. z duńskim pracodawcą.; jak i w kontekście rozważenia przez organ przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., stanowiącego, że obowiązku, o którym mowa w art. 15 ust. 16 u.ś.o.ż. nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Regulacja ta stanowi podstawę prawną egzoneracji (tj. uwolnienia się od negatywnych skutków naruszenia powszechnego obowiązku znajomości prawa ubezpieczeń zdrowotnych), a rzeczą organu jest w tym względzie, zbadanie i ocena wszystkich istotnych okoliczności związanych z miarodajnymi (w momencie przedstawienia dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej) właściwościami, warunkami lub sytuacją osobistą podmiotu, któremu zostało udzielone świadczenie opieki zdrowotnej, mimo braku prawa do tego świadczenia (w tym uwzględnienie jego sytuacji życiowej, zdrowotnej, czy zawodowej). W tym zakresie organ nie poczynił żadnych ustaleń, poza generalną konkluzją, że sam upływ 7 miesięcy, w trakcie których miało miejsce udzielenie skarżącemu spornych świadczeń, przeczy możliwości przyjęcia, że mogło mieć miejsce uzasadnione błędne przekonanie co do przysługującego skarżącemu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Organ podkreślił również bierność skarżącego w trakcie postępowania, w zakresie udokumentowania podjętych prób wyjaśnienia statusu ubezpieczenia z duńskim pracodawcą w związku z chorobą, która uniemożliwiła mu powrót do Danii, czy wyegzekwowania uprawnień od pracodawcy. Także organ jednak (związany dyspozycją art. 7 k.p.a.) nie poczynił żadnych starań dowodowych, aby ustalić treść i czasokres wiążącego skarżącego i jego pracodawcę stosunku pracy, w tym zasad i skutków komunikowania pracodawcy przez pracownika niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, a także daty, sposobu i skutków poinformowania pracodawcy przez skarżącego o chorobie, która uniemożliwiła mu powrót do Danii. Cały ciężar dowodowy w tym zakresie organ "przerzucił" na skarżącego, uznając, że wobec braku jego aktywności w postępowaniu, organ pozostaje zwolniony od poczynienia we własnym zakresie ustaleń stanu faktycznego, co przeczy kardynalnej zasadzie procesowego prawa administracyjnego (zasada prawdy obiektywnej). Przede wszystkim jednak organowi umknęło, że uprawnienie skarżącego do świadczeń zdrowotnych zostało "anulowane" przez duńską instytucję ubezpieczeniową jeszcze przed datą pierwszej hospitalizacji skarżącego w Polsce. W tym względzie nie poczyniono żadnych ustaleń, które pozwoliłyby na poznanie przyczyny tego stanu rzeczy, a także udzieliłyby odpowiedzi na pytanie dlaczego owa "anulacja" nastąpiła z dość odległą datą wsteczną. Sąd zwraca przy tym uwagę, że we wszystkich datach udzielenia skarżącemu poszczególnych świadczeń zdrowotnych, przeprowadzona weryfikacja jego statusu ubezpieczenia w EWUŚ potwierdziła prawo do świadczeń, zaś skarżący legitymował się w tym czasie duńskim odpowiednikiem karty EKUZ ważnej do 4 grudnia 2023 r. EU-Sygesikringskort) oraz poświadczeniem, o którym mowa w art. 52 ust. 1 u.ś.o.z. Okoliczności te nie mogą pozostawać zupełnie irrelewantne w ocenie działania skarżącego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń. Co więcej, w orzecznictwie wskazuje się, że pojęcie to obejmuje sytuacje, gdy brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca oświadczenie, np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składek, bądź też innych osób. Przy czym nie są to jedyne przypadki, do których ma zastosowanie omawiany wyjątek, bowiem skoro ustawodawca nie zdefiniował ww. pojęcia, to każdy przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie (por. wyroki NSA: z 6 listopada 2019 r. sygn. akt II GSKL 1788/18, z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 1001/19 i z 2 grudnia 2020 r. sygn. akt II GSKL 997/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Zwraca w tym względzie uwagę udzielone pracodawcy duńskiemu przez skarżącego pełnomocnictwo do działania w jego imieniu w zakresie spraw dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego, z którego wynika, że wszelka korespondencja w tym względzie kierowana miała być do pracodawcy, w tym dotycząca wygaśnięcia ubezpieczenia zdrowotnego (k. 40 verte). W związku jednak z tym, że pełnomocnictwo to wraz z umową o pracę zostało złożone przez skarżącego dopiero na rozprawie, dokumentacja ta podlegać będzie ocenie organu w ponownie prowadzonym postępowaniu. Do zadań organu będzie należało pozyskanie oryginału tychże dokumentów oraz ich przysięgłe tłumaczenie na język polski, a następnie ich ocena. Sąd zwraca przy tym uwagę organu na zapisy umowy dotyczące codziennego raportowania nieobecności w pracy z powodu choroby (k. 39 verte). W pierwszej kolejności jednak organ ustali, z jakiego powodu prawo skarżącego do świadczeń opieki zdrowotnej anulowano już z dniem 14 kwietnia 2023 r. i czy skarżący mógł o tym fakcie (lub o jego podstawach) wiedzieć w chwili udzielania mu poszczególnych świadczeń. Sąd zwraca przy tym uwagę, że na mocy art. 50 ust. 18 zdanie trzecie u.ś.o.z. do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy k.p.a., co obliguje organ do ustalenia prawy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) w wyniku wyczerpującego postępowania dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz wszechstronnej i swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Organ powinien mieć przy tym na względzie, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem; w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny – co oznacza, że organ posiada szerokie możliwości dowodowe, umożliwiające zgromadzenie materiału pozwalającego na rzetelną ocenę zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. Podkreślić przy tym należy, że przepis ten, jako nie posługujący się ustawową definicją "działania w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej", balansuje na granicy uznania administracyjnego, co oznacza, że organ, choć posiadający pewnego rodzaju swobodę wyboru rozstrzygnięcia, musi szczegółowo uzasadnić swoją decyzję w oparciu o pełny materiał dowodowy, zaś decyzja ta podlega kontroli sądu co do tego, czy nie nosi cech dowolności oraz, czy nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Końcowo również zwrócić uwagę należy na art. 81a k.p.a. (normującego zasadę rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść strony) oraz dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a. nakazującą wyczerpująco umotywować stanowisko organu. Reasumując, w sprawie niniejszej konieczne jest zbadanie i ocena wszystkich istotnych okoliczności, związanych z miarodajnymi (w momencie udzielenia świadczeń skarżącemu) właściwościami, warunkami lub sytuacją osobistą (w tym zdrowotną) skarżącego, w kontekście prawidłowej realizacji dyspozycji art. 50 ust. 16 pkt 1a i ust. 17 u.ś.o.z. Organ uzupełnieni w tym względzie materiał dowodowy także o dokumentację powołaną w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a której akta te nie zawierają, a także – w przypadku bierności po stronie skarżącego (który winien złożyć w sprawie bardziej szczegółowe wyjaśnienia dotyczące warunków wiążącej go wówczas umowy o pracę oraz sposobu ich realizacji, a także dotyczące istnienia podstaw do anulowania mu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej już w dniu 14 kwietnia 2023 r.) - zwróci się do duńskiej instytucji ubezpieczeniowej lub duńskiego pracodawcy skarżącego, o przekazanie informacji lub dokumentacji dotyczących przyczyny "anulowania" prawa skarżącego do świadczeń zdrowotnych z dniem 14 kwietnia 2023 r. oraz pomocnych w ustaleniu świadomości skarżącego co do istnienia podstaw braku prawa do świadczeń zdrowotnych w chwili ich udzielenia (pomocna w tym względzie może okazać się np. komunikacja prowadzona między duńskim pracodawcą, a skarżącym, warunki pracy wiążące skarżącego, zasady informowania o chorobie, zakończeniu pracy itp.). Sąd podkreśla w tym względzie, że ocena prawna stanu świadomości skarżącego w zakresie jego statusu ubezpieczeniowego oraz możliwości uznania za usprawiedliwioną wadliwości tego stanu, nie może abstrahować od wzajemnej relacji podstaw objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oraz podstaw jego utraty, na tle indywidualnej sytuacji prawnej skarżącego. Końcowo zauważyć wypada (w reakcji na zawarte w odpowiedzi na skargę twierdzenie, że w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu nie pozostaje ten, kto zna rzeczywisty stan prawny, albo nawet jeśli go nie zna, mógł się o nim dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności), że rozważanie okoliczności w ramach art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., z reguły zakłada, że osoba, na którą nałożono obowiązek, o którym mowa w art. 50 ust. 16 u.ś.o.z. przepisów prawa nie znała. Regulacja ta stanowi podstawę prawną egzoneracji, a więc ma na celu uwolnienie się od negatywnych skutków prawnych, zaistniałych wskutek właśnie tej nieznajomości prawa. Zatem argumentacja organu pozostaje w tym względzie chybiona. Sąd zauważa także, że brak osobistego odbioru przez skarżącego korespondencji zawierającej informację o unieważnieniu w dniu 14 kwietnia 2023 r. dokumentu uprawniającego go do świadczeń opieki zdrowotnej w Polsce, nie ma żadnego wpływu na ocenę przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., bowiem korespondencja ta została skierowana do skarżącego dopiero po udzieleniu mu ostatniego ze świadczeń wymienionych w zaskarżonej decyzji. W konsekwencji, z opisanych uprzednio przyczyn, postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymagań proceduralnych (art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.) w kontekście braku ustalenia przez organ przyczyny utraty przez skarżącego prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w Polsce 14 kwietnia 2023 r. (istotnego z punktu widzenia zastosowania art. 50 ust. 16 pkt 1a u.ś.o.z.), a przy tym i oceny stanu świadomości skarżącego w chwili udzielania mu świadczeń, co do istnienia podstawy do utraty przez niego ubezpieczenia zdrowotnego (mającego wpływ na ocenę zaistnienia przesłanki z art. 50 ust. 17 u.ś.o.z.). W ocenie sądu naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2026 r., poz. 143) sąd w pkt 1 wyroku uchylił zaskarżoną decyzję. W pkt 2 wyroku orzeczono o zwrocie skarżącemu od organu kosztów postępowania w wysokości 497 zł, na podstawie art. 200 w zw. z art. 201 § 1 p.p.s.a. Na koszty te składa się kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, wynikająca z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2026 r., poz.118) oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł (k. 18). Małgorzata Roleder Elżbieta Trykoszko Marek Leszczyński