II SA/Bk 133/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Wnioskiem z dnia [...] września 2019 r. pełnomocnik R. B. zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – tj. niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – H. B. We wniosku wskazał, że z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że wymaga ona stałej opieki innej osoby, którą sprawuje wnioskodawca, pomagając jej w codziennym funkcjonowaniu. Do wniosku załączono m.in. oświadczenie, z którego wynika, że osoba niepełnosprawna ma trzy córki będące rencistkami oraz jednego syna (wnioskodawcę), który jest bezrobotny; jedna z córek mieszka w W. (Austria), jedna w Ł. i jedna w S. Z załączonego do wniosku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności H. B. wynika, że istnieje on od [...] marca 2018 r. Decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił R. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką H. B. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że niepełnosprawność H. B. powstała po 25 roku jej życia, w związku z czym w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2018, poz. 2220 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Mimo zaś stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności ww. przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (tj. wyrok z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie K 38/13), organ wskazał, że do chwili wejścia w życie nowych przepisów, nie ma odpowiedniej regulacji prawnej do przyznania wnioskodawcy żądanego przez niego prawa. Ponadto organ wskazał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy, a sprawowaną opieką, bowiem wnioskodawca pomimo 47 lat, posiada jedynie 5-letni staż pracy. Zdaniem organu nie jest on powiązany z niepełnosprawnością matki wnioskodawcy, która istnieje od 69 roku jej życia, a w stopniu znacznym od [...] marca 2018 r. W ocenie organu również zakres sprawowanej opieki nie wyklucza w sposób oczywisty możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia. Jak ustalił organ na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia [...] października 2019 r., H. B. pomimo swojej niepełnosprawności i poruszania się przy pomocy laski, jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby, zaś zakres sparowanej przez wnioskodawcę opieki polega na pracach w gospodarstwie domowym oraz załatwianiu spraw związanych z opieką lekarską. Z kolei czynności związane z higieną niepełnosprawnej wykonuje siostrzenica. Organ uznał zatem, że czynności wykonywane przez wnioskodawcę, można wykonywać również pozostając w zatrudnieniu. Wskutek rozpatrzenia odwołania R. B. od ww. decyzji., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało ją w mocy, podzielając ustalenia organu I instancji odnoszące się do braku spełnienia w sprawie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia powiązanej z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką wnioskodawcy, wskazując przy tym m.in., że niepełnosprawność w stopniu znacznym istnieje od marca 2018 r., podczas gdy wnioskodawca od maja do sierpnia 2018 r. był związany umową o dzieło, zaś zakres pomocy wnioskodawcy nie wyklucza podjęcia przez niego pracy. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że zakres samodzielności podopiecznej oraz pomoc siostrzenicy, nie uniemożliwią wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nawiązując z kolei do powołanego przez organ I instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ odwoławczy wskazał, że nie zmienia on sytuacji prawnej strony, bowiem organy mają obowiązek zbadania spełnienia warunków określonych w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną. Skargę na ww. decyzję wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku R. B., zarzucając w niej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie R. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W dniu 15 kwietnia 2020 r. do sądu wpłynął wniosek skarżącego o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, do którego przychylił się organ w piśmie z dnia 20 kwietnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania przepisów prawa materialnego. Akceptując i podzielając w całości argumentację organu odwoławczego, Sąd uznał że ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa materialnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.śr., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący należy do kręgu podmiotów, o których mowa wyżej, albowiem stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży na nim jako zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej, obowiązek alimentacyjny względem matki. Poza sporem pozostaje również fakt, że skarżący nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znaczymy stopniu niepełnosprawności. Natomiast jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] września 2019 r., matka skarżącego została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] marca 2018 r. W powyższym orzeczeniu wskazano również, że niepełnosprawność istnieje od 69- go roku życia. Orzeczenie wydano do [...] września 2020 r. Sąd podziela przy tym stanowisko Kolegium, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane art. 17 ust. 1b u.ś. r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Organ odwoławczy słusznie zatem zweryfikował błędne stanowisko organu I instancji uznające za podstawę negatywnego rozstrzygnięcia w sprawie, zaistnienie przesłanki uniemożliwiającej przyznanie wnioskowanego świadczenia wskazanej w art. 17 ust. 1 b w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Powyższe okoliczności nie budzą zastrzeżeń stron, w tym samego skarżącego, znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy i jako takie odpowiadają prawu. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się natomiast wokół oceny spełnienia przesłanki pozytywnej określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkującej przyznanie świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie organu odwoławczego skarżącemu nie można przyznać wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, a także rezygnacją z takich form aktywności, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd ocenę tę w pełni podziela i przyjmuje za własną. Przede wszystkim podkreślić należy, że celem omawianego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnacje z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Trafnie zatem podnosi Kolegium, że omawiany przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bądź wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z wykonywanej pracy. W tym miejscu podkreślić należy, że sposób sprawowania opieki nie został w u.ś.r. określony i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej rezygnacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Według NSA "określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, Lex 2240790). A zatem, wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga ona, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie więc spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Omawiana opieka musi więc w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni (tak m.in.: wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4023/18). Tymczasem ustalony na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności wywiadu środowiskowego stan faktyczny wskazuje, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącego nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Opieka, którą deklaruje skarżący (sprzątanie, gotowanie, wykupowanie lekarstw, umawianie wizyt lekarskich) nie musi być sprawowana w sposób ciągły, zwłaszcza, że w pomocy osobie niepełnosprawnej wspiera go również siostrzenica poprzez wykonywanie zabiegów higienicznych. Nadto matka skarżącego posiada w banku stałe zlecenie na przelewy mieszkaniowe i sama telefonicznie informuje o zmianie kwot rachunków. Dodatkowo podczas wywiadu środowiskowego podała, że chce jak najdłużej być samodzielna. Powyższe dowodzi, że matka skarżącego nie wymaga ciągłej gotowości ze strony skarżącego w niesieniu jej pomocy w codziennych czynnościach, które jest ona w stanie wykonywać samodzielnie (np. przygotować posiłek i samodzielnie go spożyć, skorzystać z toalety czy też przyjąć leki). Organy trafnie zatem oceniły, że zarówno potrzeby matki skarżącego jak i charakter opieki sprawowanej przez skarżącego są niewystarczające do przyznania wnioskowanego świadczenia. Końcowo podnieść należy za organem odwoławczym, że pomimo wieku aktywności zawodowej (47 lat), skarżący łącznie pozostawał w zatrudnieniu jedynie przez okres ok 5 lat. Jego matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od marca 2018 r. i w tym okresie skarżący incydentalnie podejmował krótkotrwałe zatrudnienie, ostatni raz w maju 2018 r. pracując trzy miesiące. Jak wynika przy tym z akt sprawy (wydruków z rejestru PUP w S.) jest on osobą bezrobotną od wielu lat - przynajmniej od 1992 r. - nie przejawiającą aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia. Bierność skarżącego w znalezieniu zatrudnienia nie może być w tym przypadku wiązana z koniecznością zapewnienia opieki osobie jej wymagającej, której niepełnosprawność w stopniu znacznym istnieje dopiero od 2018 r. Byłoby to sprzeczne z celem przyznania tej formy pomocy, która dedykowana jest osobom rzeczywiście nie mogącym podjąć zatrudnienia, które w sposób ciągły sprawują opieką nad osobami niepełnosprawnym. Taka zaś sytuacja, o czym była już mowa wyżej, w niniejszej sprawie nie zaistniała. Odnosząc się zatem do powyższego uznać należy, że pomimo spełnienia przez skarżącego warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać mu przyznane, gdyż na podstawie faktów ustalonych w sprawie nie ziściła się inna przesłanka, od której spełnienia warunkowane jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z wyżej przedstawionych przyczyn zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W niniejszej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 k.p.a). Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W związku z powyższym, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 1320), o czym orzeczono jak w sentencji. Sprawa niniejsza została rozpoznana przez tut. Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, wedle którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.