II SA/Bd 963/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. L. na decyzję [...] Urzędu do Spraw [...] i Osób [...] w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia: 1) przyznać H. L. prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie adwokata; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić.

W dniu [...] kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) H. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wniosek skarżąca uzasadniła trudną sytuacją materialną oraz zdrowotną. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z córką, zięciem oraz wnukiem. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa składający się ze świadczenia emerytalnego skarżącej ([...] zł) oraz wynagrodzeń za pracę zięcia i wnuka wynosi łącznie [...] zł. Poza tym oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącej. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, wnosząc o uwzględnienie jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zarzuciła błędne ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca podkreśliła, że nie zgadza się z zaskarżonym postanowieniem i uważa, iż wyprowadzone wnioski co do oceny jej sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej, charakteryzują się dowolnością. Ponadto, niezrozumiałe jest oddalenie wniosku skarżącej o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu. Skarżąca wskazała, iż jest osobą w podeszłym wieku i schorowaną. W postępowaniu przed Sądem występuje po raz pierwszy w życiu, nie zna prawa i instytucji procesowych, ma poważne problemy z rozumieniem treści zawartych w pismach urzędowych, nie umie także sporządzić jakiegokolwiek pisma. W każdej sprawie musi korzystać z pomocy osób trzecich, co jest związane z ponoszeniem kosztów. Ponadto, wysokie koszty zastępstwa adwokackiego uniemożliwiają skarżącej ustanowienie w sprawie adwokata i jego opłacenie. Oddalenie, szczególnie wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu, jest pozbawieniem skarżącej możliwości obrony swoich praw i interesów, gdyż ze względu na swój wiek - [...] lat, stan zdrowia, trudności m.in. z poruszaniem się i podróżowaniem, nie jest ona w stanie sama prowadzić tej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód np. świadczenie emerytalne. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Mając na uwadze powyższe, jak również dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie, sąd zajął stanowisko, że wniosek skarżącej zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy częściowo, w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. W gospodarstwie domowym wnioskodawczyni pozostają, oprócz niej, trzy osoby. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa składający się ze świadczenia emerytalnego oraz wynagrodzeń za pracę wynosi [...] zł co stanowi około [...] zł dochodu przypadającego średnio na osobę w gospodarstwie domowym skarżącej. Miesięczny dochód skarżącej (emerytura) wynosi [...] zł. Jednakże należy podkreślić, że nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania samodzielnie, lecz partycypują w tym również pozostali domownicy. Zatem uznać należy, że skarżąca jest w stanie pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Trzeba wskazać, że kosztem, jaki skarżąca będzie zobowiązana ponieść na obecnym etapie postępowania, będzie wpis sądowy od zażalenia, który wynosi [...] złotych. Należy jeszcze podkreślić, że obowiązkiem strony jest ponoszenie kosztów sądowych, a owe koszty stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i są dochodem Skarbu Państwa. Odstępstwo od wskazanej reguły jest możliwe w wyjątkowych sytuacjach, a mianowicie wówczas gdy strona przy dołożeniu największej staranności i poczynionych oszczędności w wydatkach, nie jest w stanie ponieść tych kosztów. Sytuacja finansowa skarżącej, w ocenie Sądu, nie pozwala jej jednak na poniesienie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Jak wskazała skarżąca w sprzeciwie, w postępowaniu przed Sądem występuje po raz pierwszy w życiu, nie zna prawa i instytucji procesowych, ma poważne problemy z rozumieniem treści zawartych w pismach urzędowych, nie umie także sporządzić jakiegokolwiek pisma. Korzysta z pomocy innych osób. Nie stać jej na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżąca uzyskuje wprawdzie stały miesięczny dochód, jednakże jest ona osobą w podeszłym wieku, niewątpliwie zatem ponosi wysokie koszty związane ze stanem zdrowia. Ponadto samodzielne działanie przez skarżącą w sprawie jest niewątpliwie utrudnione. W ocenie Sądu, sytuacja materialna i rodzinna strony pozwala na stwierdzenie, że spełnia ona warunki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.