II SA/Bd 879/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. C. na postanowienie [...] Inspektora Sanitarnego [...] z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie [...] Inspektora Sanitarnego [...] z dnia [...] marca 2022 r., nr [...]; 2. zasądza od Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. na podstawie art. 34 § 1 i 2 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej powoływana jako upea) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) - oddalił zarzuty. W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego dotyczącego egzekucji niepieniężnej z tytułu niepoddania obowiązkowym szczepieniom małoletniego M. C., ur. [...]r., zobowiązany M. C. (dalej określany jako Skarżący lub Zobowiązany) wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji, podnosząc: - niesprzeciwianie się szczepieniu, - istnienie przeciwwskazań do szczepień małoletniego oraz braku podejmowania działań ze strony NZOZ "[...]". Ustalono, że w 23.10.2012 r. organ wystosował upomnienie nr [...], wzywające Zobowiązanego do wykonania obowiązków poddania dziecka szczepieniom ochronnym przeciwko wybranym chorobom zakaźnym. Zobowiązany, przedstawiciel ustawowy dziecka, oświadczył, że nie wyraża zgody na wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych. Odmowa zaszczepienia dziecka była podyktowana obawą o zdrowie dziecka z powodu odczynów poszczepiennych i przeciwwskazań ze względu na występujące objawy alergiczne. Skarżący jednakże nie przedstawił jakiegokolwiek zaświadczenia lekarza specjalisty o istnieniu przeciwwskazań dla zaszczepienia dziecka. W dniu 14.05.2014 r. organ wystosował ponowne upomnienie nr [...], a następnie wystawił w 24.06.2014 r. tytuł wykonawczy nr [...] w celu wyegzekwowania obowiązku niepieniężnego, a następnie skierował sprawę do Wojewody [...] jako organu egzekucyjnego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na przekazanie przez Wojewodę zarzutów Zobowiązanego z 30.10.2014r. wierzycielowi dopiero 16.08.2021 r., wierzyciel poczynił szereg ustaleń w zakresie stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, organ uznał, że Zobowiązany uchyla się od ustawowego obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Organ nie mógł uznać, że w sprawie istnieje uzasadniona medycznie przyczyna, dla której dziecko nie może być poddane szczepieniu. Dalej organ wskazał, że zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, stanowi zarzut, przy którym należy wskazać, że przytoczona argumentacja odnosi się w swej istocie nie tyle do zastosowanego środka egzekucyjnego, co do jego wymiaru. Skarżący podnosi, że orzeczona kwota stanowi środek zbyt dotkliwy dla jego rodziny. Możliwość podniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego ogranicza się jedynie do zakwestionowania wyboru odpowiedniego środka egzekucyjnego. Nie można w natomiast nim kwestionować zakresu użytego środka, tj. w rozpoznawanym przypadku wysokości nałożonej grzywny. Kwestia ta może być podważana, ale w innym postępowaniu, w ramach odrębnego środka zaskarżenia na postawie art. 122 § 3 upea poprzez wniesienie zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Środkami egzekucyjnymi stosowanymi w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym w zakresie realizacji obowiązku szczepień ochronnych w myśl art. 1a pkt 12 lit. b tiret pierwsze i piąte upea jest grzywna w celu przymuszenia oraz przymus bezpośredni. W myśl art. 7 § 2 tej cyt. ustawy, organ egzekucyjny winien zastosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z treści zarzutu nie można wyinterpretować wniosku o zastosowaniu drugiego ze środków egzekucyjnych, tj. przymusu bezpośredniego, który w sposób oczywisty jest środkiem bardziej uciążliwym niż zastosowany środek, w związku z czym należy uznać, że Skarżący nie kwestionuje zastosowania samego środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia, kwestionuje jedynie jego wysokość. Dopiero w sytuacji, gdy podmiot zobowiązany jest już i wykazałby, że środkiem mniej uciążliwym dla niego jest przymus bezpośredni, organ powinien uwzględnić takie stanowisko i zmienić zastosowany środek na środek dla zobowiązanego na mniej uciążliwy (analogia z wyroku NSA w sprawie II OSK 518/11). Kierując się zasadą określoną w art. 119 § 1 upea, grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Organ, wnioskując o zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci nałożenia grzywny w celu przymuszenia zamiast dalej idącego środka egzekucyjnego w postaci zastosowania przymusu bezpośredniego, kierował się mniejszą uciążliwością dla Zobowiązanego pierwszego z wymienionych środków egzekucyjnych. Powszechnie akceptowany jest w orzecznictwie pogląd, że grzywna w celu przymuszenia nie jest karą, lecz formą nacisku mającą na celu skłonienie zobowiązanego poprzez dolegliwość finansową, do określonego zachowania się. Aby zatem środek ten nabrał charakteru dyscyplinującego, nałożona grzywna powinna być na tyle wysoka, aby w ocenie zobowiązanego nieopłacalnym było jej uiszczenie tylko dla odłożenia w czasie egzekwowanego obowiązku, czy to poprzez osobiste wykonanie przez zobowiązanego, czy w drodze wykonania zastępczego. Z tych też przyczyn w ramach uznania administracyjnego, wymierzając przedmiotową grzywnę, organ egzekucyjny winien kierować się zasadą celowości i skuteczności podjętych działań. Grzywna w celu przymuszenia, zgodnie z normą art. 121 § 1 upea, może być nakładana kilkakrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, z tym zastrzeżeniem, że każdorazowa z grzywien nie może przekraczać kwoty 10 000 zł. Mając na względzie powyższe rozważania, należy uznać, że podniesione przez Skarżącego zarzuty są nieuzasadnione, dlatego też organ postanowił jak w sentencji. Rozpoznając zażalenie Skarżącego na ww. postanowienie, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r., znak [...], na podstawie art. 123 § 1 i 2, art. 124 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa oraz art. 34 § 1 upea – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał że w zażaleniu Skarżący zgłosił zarzuty do zaskarżonego postanowienia oraz wniósł o "anulowanie postępowania egzekucyjnego". Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2069 ze zm., powoływana dalej jako ustawa o chorobach zakaźnych), w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych ponosi osoba sprawująca pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r. poz. 849). Niezaprzeczalnym jest fakt, że Skarżący jako rodzic nie dopełnił obowiązku poddania syna szczepieniom ochronnym przeciwko wskazanym przez wierzyciela w tytule wykonawczym chorobom zakaźnym celem działań zdrowotnych i profilaktycznych. Mając na uwadze powyższe, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. orzekł jak w sentencji. Skargę na ww. postanowienie złożył Skarżący, zarzucając, że: 1. odmawia się dzieciom prawa do ochrony oraz decydowania o życiu osobistym w dobrym zdrowiu; 2. oczekuje się zaświadczenia 10 lat po wystąpieniu objawów poszczepiennych oraz problemów ze zdrowiem; 3. nie bierze się pod uwagę karty pacjenta jako dowodu na problemy zdrowotne dzieci po szczepieniach; 4. kara pieniężna narzucona na rodziców, którzy szczepili dzieci, nie są przeciwko szczepieniem, jest nieuzasadniona - to jest stawianie rodzica przed wyborem zapłacić, czy patrzeć na cierpienie dziecka; podanie kolejnych szczepionek bez badań może pogłębić problemy zdrowotne naszych dzieci. Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. Wskazać trzeba, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na skutek złożenia przez Skarżącego pisma z 25.10.2014 r. (data wpływu do [...] Urzędu Wojewódzkiego - 31.10.2014 r.) adresowanego do Ministra Zdrowia (za pośrednictwem Wojewody), w którym Skarżący wnosił o umorzenie w całości nałożonej grzywny. W jego uzasadnieniu Skarżący wskazał, że nie jest przeciwko szczepieniom dzieci, jednak z uwagi na silne objawy poszczepienne zasadne jest zweryfikowanie tych okoliczności. Wskazał ponadto, że dodatkowo prześle dokumenty potwierdzające jego trudną sytuację finansową. Pismo powyższe zostało złożone przez Skarżącego na skutek wydania przez Wojewodę [...] postanowienia z dnia [...] października 2014 r., znak [...], w którym nałożono na Skarżącego na podstawie art. 119 § 1 w zw. z art. 20 § 1 pkt 1, art. 64a § 1 pkt 1 i art. 121 upea grzywnę w kwocie 500 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...].06.2014 r., wystawionym przez PPIS w L. oraz wezwano go do wykonania ww. obowiązku w terminie 30 dni pod rygorem nałożenia kolejnych grzywien. Stosownie o art. 122 § 3 upea, zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Tymczasem organy nie rozważyły w niniejszej sprawie podstawowej okoliczności, tj. czy ww. pismo Skarżącego stanowiło, tak jak to przyjęły to organy, zarzuty, czy też zażalenie na ww. postanowienie Wojewody z [...] .10.2014 r., na co wskazywałyby jego treść (kwestionowanie wysokości nałożonej grzywny) oraz skierowanie go do Ministra Zdrowia (czyli organu właściwego do rozpatrzenia zażalenia, a nie zarzutów). Sam organ I instancji wskazywał zresztą, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie dotyczy zastosowania grzywny w zbyt dużej wysokości, lecz chodzi o rodzaj zastosowanego środka w przypadku możliwości zastosowania różnych środków egzekucyjnych. Ponadto, w dacie rozpatrywania sprawy przez organy nie było już możliwości, na skutek zmiany przepisów, podniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Przepis art. 33 upea został bowiem zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 ze zm.) zmieniającej nin. ustawę z dniem 30 lipca 2020 r. i brak jest w nim ww. podstawy do wniesienia zarzutu. Reasumując, treść pisma Skarżącego z [...] .10.2014 r. nie zawiera w swojej treści zarzutów w rozumieniu art. 33 § 2 upea (w aktualnie obowiązującej treści), jak i nie zawierało również zarzutów, o jakich była mowa w treści art. 33 § 1 upea (w treści obowiązującej w dacie wnoszenia ww. pisma). Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259), orzeczono jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą Wojewody będzie nadanie prawidłowego biegu pismu Skarżącego z [...] .10.2014 r. potraktowanemu błędnie jako zarzuty i przekazanie akt sprawy Ministrowi Zdrowia celem rozpatrzenia go jako zażalenia. Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 cyt. ustawy.