II SA/Bd 418/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Mariusz Pawełczak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi Ł. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oddala skargę.

1. Decyzją z dnia 30 marca 2012 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "organ") działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1 z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm. – dalej "ustawa") odmówił Ł. O. (dalej: "skarżąca", "strona") przyznania świadczenia przewidzianego w ustawie. 2. Pismem z dnia 23 kwietnia 2025 r. zat. "zażalenie" skarżąca sprecyzowała, że na podstawie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 145 k.p.a. wnosi o zmianę lub uchylenie decyzji organu z dnia 30 marca 2012. 3. Decyzją z dnia 23 maja 2025 r. organ odmówił zmiany decyzji własnej z dnia 30 marca 2012 r. W motywach rozbryzgnięcia organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie w tym trybie może być wszczęte tylko w stosunku do decyzji ostatecznych niedotkniętych wadami kwalifikowanymi, przy wydaniu których organ administracji miał pewne luzy decyzyjne, czyli do decyzji uznaniowych, a nie do decyzji związanych, przy wydawaniu których organ jest ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy. Konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony. W świetle powyższych rozważań organ uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 154 § 1 k.p.a., gdyż nie można uznać za słuszny interes strony dążenie do zmiany przez organ oceny tego samego stanu faktycznego zakończonego decyzją ostateczną. 4. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżąca zarzucając naruszenie art. 2 Konstytucji RP, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 8 k.p.a. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do ponownego rozpatrzenia wniosku i uwzględnienia prawa do świadczenia. Zdaniem skarżącej mając na uwadze charakter represji, którym została poddana (przymusowa deportacja i niewolnicza praca w czasie II wojny światowej), a także jej obecny wiek i sytuację życiową jej sprawa winna być rozpoznana z uwzględnieniem przesłanek humanitarnych oraz zasady słuszności. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: 6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest, co do zasady, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Stosownie zaś do art. 134 p.p.s.a., sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie jest zasadna. 7. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 23 maja 2025 r. odmawiająca zmiany decyzji z dnia 30 marca 2012 r., którą organ odmówił skarżącej przyznania świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że decyzja będąca przedmiotem kontroli Sądu wydana została w trybie nadzwyczajnym w oparciu o przepis art. 154 § 1 k.p.a. w myśl którego decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 154 § 1 k.p.a. organ nie dokonuje kontroli decyzji ostatecznej pod kątem jej zgodności z prawem, lecz ocenia jedynie, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W przeciwnym wypadku wszczęcie postępowania art. 154 k.p.a. stawałoby się konkurencyjne dla innych trybów postępowania. W skardze strona zaakcentowała, że mając na uwadze charakter represji, którym została poddana (przymusowa deportacja i niewolnicza praca w czasie II wojny światowej), jej obecny wiek i sytuację życiową przedmiotowa sprawa winna być rozpoznana z uwzględnieniem przesłanek humanitarnych oraz zasady słuszności. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że ostateczne rozstrzygnięcie kończące postępowanie w sprawie odmowy przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zostało już sformułowane decyzją z 30 marca 2012 r. W powyższej decyzji organ stwierdził, że przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pieniężnego był brak wystąpienia przesłanki deportacji trwającej co najmniej 6 miesięcy wynikającej z obowiązującego art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Niewątpliwie ewentualne uchylenie ostatecznej decyzji i przyznanie skarżącej żądanego uprawnienia byłoby dla niej korzystne. Nie można jednak uznać za słuszny interes strony jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Badanie bowiem interesu społecznego i słusznego interesu strony nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej. Do tego zaś zmierzają zawarte w skardze zarzuty oraz stanowisko strony wyrażone w jej uzasadnieniu. Uwzględnienie oczekiwań skarżącej prowadziłoby do ponownego, merytorycznego rozpatrzenia, czy skarżąca może być uznana za osobę deportowaną do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, a więc ponownej weryfikacji przesłanki określonej w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Ponownie zatem podkreślenia wymaga, że organ prowadząc postępowanie w trybie art. 154 k.p.a. powinien dokonać analizy sprawy pod kątem rozważenia dwóch przesłanek jakimi są interes społeczny lub słuszny interes stronie. Nie jest natomiast uprawniony do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy co do istnienia podstaw materialnoprawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, rozstrzygniętych już w ostatecznej decyzji organu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednoznaczne przyjmuje się, że uwzględnienie słusznego interesu strony według art. 154 k.p.a. należy rozumieć w ten sposób, że mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, nie pozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym, organ przyjmuje ten sposób rozstrzygnięcia, zmieniając decyzję mniej korzystną dla strony na korzystniejszą. W interesie społecznym niewątpliwie pozostaje aby stan faktyczny sprawy odpowiadał stanowi prawnemu, co jest elementem stabilności porządku prawnego. Nie jest przy tym wykluczona sytuacja w której za weryfikacją decyzji ostatecznej przemawiać będzie zarówno interes społeczny jak i słuszny interes strony. Nie można jednak uznać za słuszny interes strony jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy w ramach tych samych norm prawa materialnego, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2748/21). Z tego względu nie mogły okazać się skuteczne zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. J. Brzezińska G. Saniewski M. Pawełczak