II SA/Bd 385/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi B. G. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wójt Gminy J. decyzją z dnia [...] czerwca 2024r. zatwierdził jako prawnie obowiązujące granice i znaki graniczne opisane przez uprawnionego geodetę w toku rozprawy rozgraniczeniowej w protokole z dnia [...] lipca 2023r. oraz uwidocznione w dowodach pomiarowych. B. i J. G. ("Skarżący", "Strona") wnieśli odwołanie od przedmiotowej decyzji oraz żądanie skierowane do Wójta Gminy J. o przekazanie sprawy sądowi. Decyzją z dnia [...] września 2024r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji. Wskazało, iż organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności mających istotne znacznie dla sprawy oraz nie uzasadnił kwestionowanej decyzji w sposób właściwy. Realizując natomiast żądanie Strony organ pierwszej instancji dnia [...] sierpnia 2024r. przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Ś. I Wydział Cywilny do dalszego prowadzenia sprawy. Zgodnie z otrzymanym pismem z dnia [...] listopada 2024r. przedmiotowe postępowanie sądowe jest prowadzone pod sygn. akt. [...]. W związku z powyższym Wójt Gminy J. decyzją z dnia [...] stycznia 2025r. umorzył postępowanie w całości. Skarżący wnieśli odwołanie żądając uchylenia powyższej decyzji. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2025r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO") utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ podał, że kwestie prawne związane z rozgraniczaniem nieruchomości uregulowane zostały w Rozdziale 6 ustawy dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2024 r., poz. 1151 ze zm., dalej: "p.g.k."). Zgodnie z art. 29 p.g.k. rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. Rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz, w wypadkach określonych w ustawie, sądy. W myśl art. art. 30 p.g.k. wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) przeprowadzają rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony. Postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości przeprowadza się z urzędu przy scaleniu gruntów, a także jeżeli jest brak wniosku strony, a potrzeby gospodarki narodowej lub interes społeczny uzasadniają przeprowadzenie rozgraniczenia. Postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie scalenia gruntów zastępuje postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości. W myśl art. 31 p.g.k. czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej. Jeżeli jest brak danych, o których mowa w ust. 2, lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy. W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej. W myśl art. 33 p.g.k. wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Wydanie decyzji poprzedza: 1) dokonanie przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta) oceny prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami; w wypadku stwierdzenia wadliwego wykonania czynności upoważnionemu geodecie zwraca się dokumentację do poprawy i uzupełnienia; 2) włączenie dokumentacji technicznej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi. Organ podkreślił, że rozgraniczenia nieruchomości dokonuje się w przypadku, gdy nie są znane i granice, tzn. brak znaków, śladów granicznych, punktów osnowy geodezyjnej i map. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że zgodnie z art. 34 p.g.k., jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta). Organ, o którym mowa powyżej, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi, który rozpatruje sprawy o rozgraniczenie nieruchomości w trybie postępowania nieprocesowego. Dalej organ wskazał, że stosownie do art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Wobec przekazania sprawy o rozgraniczenie do Sądu Rejonowego w Ś., w ocenie organu postępowanie stało się bezprzedmiotowe w całości, a organ I instancji w sposób właściwy umorzył niniejsze postępowanie w całości. W skardze wniesiono o uchylne decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucjąc naruszenie: 1. art. 105 § 1 k.p.a. przez umorzenie sprawy mimo konieczności przedmiotowego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przez podjęcie odpowiednich czynności przez organ administracji publicznej; 2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli; 3. art. 8 k.p.a. przez nieprzyczynienie się przez organ administracji publicznej do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; 4. art. 33 ust. 1 p.g.k. przez błędne przyjęcie rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej o rozgraniczenie; 5. art 36 p.g.k. przez przyjęcie zawisłości sprawy na drodze sądowej, gdy organ nie wydał ostatecznej decyzji administracyjnej w przedmiocie rozgraniczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2025r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy pełnomocnik Skarżących oświadczył, że postępowanie przed sądem cywilnym zostało umorzone w dniu [...] kwietnia 2025 r. W momencie wydania decyzji przez organ administracyjny przed Sądem Rejonowym w Ś. toczyło się postępowanie w sprawie rozgraniczenia. Pełnomocnik Skarżących oświadczył, że orzeczenie przed sądem rejonowym nie zostało zaskarżone. Na wezwanie tut. Sądu, Sąd Rejonowy w Ś. nadesłał postanowienie z dnia [...] kwietnia 2025 r. wraz z klauzulą prawomocności oraz uzasadnieniem. Wskazanym postanowieniem sąd odrzucił wniosek Skarżących o rozgraniczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia, przy czym w sprawowaniu tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a."). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub postanowienia może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji lub postanowienia organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wskazać należy, że postepowanie w przedmiocie rozgraniczenia toczy się w oparciu o przepisy ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne stosownie bowiem do art. 30 ust. 1 p.g.k. wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) przeprowadzają rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony. Zgodnie zaś z art. 31 ust. 1 p.g.k. czynności ustalenia przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Artykuł 33 ust. 1 p.g.k. stanowi, iż wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Zatem, jeżeli zebrane przez geodetę dowody w ramach wywiadu terenowego oraz analizy dotychczasowych dokumentów opisujących stan ewidencyjny i stan prawny nieruchomości są wystarczające do ustalenia przebiegu granicy, to nawet gdy strony postępowania rozgraniczeniowego nie zgadzają się z ustaleniami geodety, wynik jego pracy jest podstawą do wydania decyzji o rozgraniczeniu. Decyzja ta służy rozstrzygnięciu o przebiegu granicy nieruchomości, jaki wynika ze zgromadzonych dowodów. W takiej sytuacji do wydania decyzji zgoda stron nie jest potrzebna. Celem decyzji bowiem nie jest rozstrzygnięcie ewentualnego sporu granicznego, tylko wykazanie, jaki przebieg granicy nieruchomości wynika z ustaleń geodety. Ewentualne podważenie ustaleń i czynności geodety mogłoby nastąpić wyłącznie w toku postępowania przed sądem powszechnym, w wyniku przekazania sprawy rozgraniczenia temu sądowi zgodnie z właściwością. Należy bowiem mieć na względzie, że sprawa rozgraniczeniowa z istoty prawnej jest sprawą cywilną, gdyż dotyczy ściśle sfery prawa własności. Ustawodawca sprawę rozgraniczenia nieruchomości w pierwszym etapie poddał kognicji organu administracji publicznej. Rozstrzygnięcie administracyjne stanowi prejudykat, otwierający drogę postępowania przed sądem cywilnym. Z tego względu postępowanie administracyjne, w którym dochodzi do wydania decyzji o rozgraniczeniu jest postępowaniem jednoinstancyjnym, zaś strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji przekazania sprawy sądowi. Taka regulacja oznacza odstępstwo od statuowanej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności, w myśl której sprawa administracyjna może być rozpoznana merytorycznie dwukrotnie - przez organ I instancji i przez organ odwoławczy. Wyrażone przepisami art. 33 ust. 1 i ust. 3 p.g.k. odstępstwo oznacza, że po wydaniu decyzji o rozgraniczeniu przez właściwy organ, kwestia merytorycznej poprawności ustaleń przebiegu granicy, nie podlega już kontroli organów administracji publicznej w toku instancji. W tym miejscu należy jeszcze wskazać na treść art. 34 p.g.k. zgodnie z którym jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji , o której mowa w art. 33 ust. 1 upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta; art. 34 ust. 1). Organ o którym mowa w ust. 1 (wójt, burmistrz, prezydent miasta), umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że decyzją z dnia [...] czerwca 2024r. Wójt Gminy J. zatwierdził opisane w protokole granicznym z dnia [...] lipca 2023r. przez geodetę w toku przeprowadzonej rozprawy rozgraniczeniowej oraz uwidocznione w dowodach pomiarowych granice i znaki graniczne jako prawnie obowiązujące. Decyzja, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (tom. I akt admin.) doręczona została Stronie w dniu [...] lipca 2024r. W dniu [...] lipca 2024r. do organu pierwszej instancji wpłynęło odwołanie Skarżących od powyższej decyzji oraz żądanie przekazania sprawy sądowi. Wójt Gminy J. pismem z dnia [...] sierpnia 2024r. przekazał odwołanie wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (k.-51, tom II akt admin.). W tym samym dniu ([...] sierpnia 2024r.) Wójt, zgodnie z wnioskiem Strony, przekazał sprawę o rozgraniczenie nieruchomości Sądowi Rejonowemu w Ś. (k.50, tom II akt admin.). Na tym etapie postępowania, mając na uwadze, przedstawione wyżej przepisy dotyczące rozgraniczenia nieruchomości a w szczególności art. 33 p.g.k. organ odwoławczy (SKO) powinien był stwierdzić niedopuszczalność odwołania (na podstawie art. 134 k.p.a.) albowiem nie miał on kompetencji do wydawania orzeczenia jako organ II instancji w tej sprawie. Jak wyjaśniano wyżej po wydaniu decyzji o rozgraniczeniu przez właściwy organ kwestia merytorycznej poprawności ustaleń przebiegu granicy, nie podlega już kontroli organów administracji publicznej. Tymczasem SKO decyzją z dnia [...] września 2024r. uchyliło decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] czerwca 2024r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia (k.- 53, tom II akt admin.). W tym miejscu należy wyjaśnić, że Sąd rozstrzygający w niniejszej sprawie będąc na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami sprawy nie mógł usunąć wskazanej wadliwej decyzji SKO z obrotu prawnego. Zatem jest ona ostateczna i prawomocna. Organ pierwszej instancji po uzyskaniu informacji o zarejestrowaniu sprawy przez Sąd Rejonowy w Ś. (k.- 56, tom II akt admin.) pod sygn. [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2025r. umorzył postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości, wyjaśniając w uzasadnieniu, że administracyjny etap postępowania rozgraniczeniowego kończy się wraz z wydaniem decyzji rozgraniczeniowej jako decyzji ostatecznej w rozumieniu przepisu art. 16 § 1 k.p.a. i przekazaniem sprawy do Sądu w trybie art. 33 ust. 3 p.g.k. W wyniku złożonego odwołania SKO zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2025r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] stycznia 2025r. W toku postępowania przed tut. Sądem, w dniu [...] sierpnia 2025r. wpłynął odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...] kwietnia 2025r. sygn. akt [...] wraz z klauzulą prawomocności odrzucającego wniosek Strony. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja w myśl której "strona niezadowolona z przebiegu granic" mogła skierować sprawę przed sąd powszechny została uchylona w postępowaniu administracyjnym. Mając na uwadze, opisane powyżej okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, nie budzi wątpliwości Sądu, że zaskarżona decyzja jak również decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2025r. narusza art. 105 k.p.a albowiem decyzje te zostały wydane co najmniej przedwcześnie. Podkreślenia bowiem wymaga, że żądanie strony złożone w trybie art. 33 ust. 3 p.g.k. dla swojej skuteczności wymaga istnienia w obrocie prawnym decyzji administracyjnej wydanej stosownie do art. 33 ust. 1 p.g.k. przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. Jak już wyjaśniono wyżej, decyzja taka ma charakter ostatecznej w administracyjnym toku instancji a żądanie strony złożone w trybie art. 33 ust. 3 p.g.k. "przenosi" sprawę przed sąd powszechny. W sprawie poddanej kontroli tut. Sądu w momencie orzekania przez Wójta Gminy J. (o umorzeniu postępowania) nie było już w obrocie prawnym decyzji w przedmiocie rozgraniczenia z dnia [...] czerwca 2024r. albowiem została ona uchylona przez SKO decyzją z dnia [...] września 2024r. A zatem zaistniały okoliczności w których brak było przesłanek dla skutecznego "przejęcia sprawy" rozgraniczenia przez sąd powszechny. Potwierdzeniem tego jest postanowienie Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...] kwietnia 2025r. sygn. akt [...] odrzucające wniosek Skarżących. W konsekwencji na obecnym etapie sprawy o rozgraniczenie, zaistniała sytuacja w której Skarżący złożyli wniosek o dokonanie rozgraniczenia nieruchomości, wydana w tym postępowaniu decyzja wójta została wyeliminowana z obrotu prawnego (rozstrzygnięciem wydanym przez SKO w dniu [...] września 2024r.), organ umorzył postępowanie administracyjne a sąd rejonowy do którego skierowano żądanie o wydanie orzeczenia odrzucił wniosek Strony z uwagi na brak w obrocie prawnym decyzji administracyjnej w przedmiocie rozgraniczenia. Dla przywrócenia stanu zgodności z prawem tj. merytorycznego załatwienia wniosku Skarżących o rozgraniczenie nieruchomości niezbędne jest ponowne przeprowadzenie postępowania w tym przedmiocie przez Wójta Gminy J.. Mając powyższe na uwadze organ (Wójt Gminy J.) po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku będzie zobligowany prowadzić dalej postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. Postępowanie to, w zależności od dokonanych ustaleń zakończy się bądź wydaniem decyzji na podstawie art. 33 ust. 1 p.g.k., od której Skarżącym będzie przysługiwało prawa wniesienia żądania przekazania sprawy sądowi (art. 33 ust. 3 p.g.k.). Bądź też w przypadku braku podstaw do wydania decyzji organ umorzy postepowanie administracyjne i przekaże z urzędu sprawę do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 1 i ust. 2 p.g.k.). Z powyższych względów Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265 ze zm.). Wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości [...] zł podwyższono o [...] zł na podstawie § 15 ust. 3 pkt 3 cyt. rozporządzenia.