Sygnatura
II SA/Bd 354/25
Wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 listopada 2025 r., II SA/Bd 354/25 – sprawy uczniów
Wynik
stwierdzono bezskuteczność czynności
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
- Data orzeczenia
- 19 listopada 2025
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Mariusz Pawełczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. L. na czynność Inne z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dojazdu dziecka niepełnosprawnego do szkoły stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] września 2024 r. M. L. (skarżąca) zwróciła się do Wójta Gminy [...] o zwrot kosztów przewozu dziecka/ucznia niepełnosprawnego – M. L. do wskazanej przez nią placówki – Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T.. Pismem z dnia [...] listopada 2024 r. Wójt Gminy [...] poinformował skarżącą, że zgodnie z treścią art. 39 ust. 4 pkt 1, art. 39a pkt 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (dalej: "u.p.o.") obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej. Obowiązki, o których mowa w art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Organ wskazał, że zgodnie z ww. przepisami oraz zarządzeniem Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2024 r., które określa procedurę dotyczącą ustalenia najbliższej placówki oświatowej dla dzieci/uczniów niepełnosprawnych z terenu Gminy W. a także stanowiskiem dyrektora Przedszkola Publicznego nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi im. K. H. we [...] w niniejszym zakresie, najbliższą placówką oświatową spełniającą wszystkie wskazania i zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz opinii o potrzebie wspomagania rozwoju dziecka jest w/w placówka oświatowa. M. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. na powyższą czynność Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2024 r. W uzasadnieniu wskazała, że jej dzieci (B. , [...] i M. ) uczęszczają do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T. od 2021 r. i do tej pory Gmina W. wypłacała jej zwrot kosztów przewozu dzieci do szkoły i przedszkola w T.. Skarżąca podniosła, że jest to placówka najlepsza dla potrzeb jej dzieci, u których zdiagnozowano autyzm sprzężony z upośledzeniem umysłowym (u całej trójki dzieci). Zdaniem skarżącej, żadna z placówek wskazanych przez organ nie spełnia w pełni potrzeb prawidłowego kształcenia i zaopiekowania się jej dziećmi (brak oddziałów dla dzieci z autyzmem, jedynie klasy integracyjne). Ponadto, wożenie dwojga dzieci do szkoły i jednego do przedszkola stanowiłby dla niej utrudnienie. W ocenie strony, pojęcie "najbliższa szkoła" nie powinno być utożsamiane z bliskością szkoły w stosunku do miejsca zamieszkania dzieci. W opinii skarżącej, jeżeli najbliższa szkoła nie może zapewnić dzieciom odpowiednich warunków nauki, dostosowanych do stopnia niepełnosprawności, to dzieci oraz ich rodzice mogą mieć interes nie tylko faktyczny, ale i prawny w tym, aby dzieci uczęszczały do innej szkoły. Według strony, Wójt nie dokonał żadnej analizy orzeczeń o niepełnosprawności, ani programu szkoły, do której już uczęszczają jej dzieci. Skarżąca podkreśliła, że dokonując wyboru szkoły kierowała się głównie kwestią tego czy dana szkoła posiada warunki umożliwiające prawidłowe kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności (m.in. z autyzmem). Jest to bowiem element wskazany na skierowaniu w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Wskazana przez skarżącą szkoła i przedszkole w T. mają takie oddziały. Skarżąca podkreśliła, że dzieci z autyzmem mają kłopoty z nawiązywaniem nowych kontaktów z rówieśnikami, nie lubią zmian, a wręcz ich nie tolerują i na każdą zmianę mogą reagować lękiem i agresją. Trudno też im dostosować się do nowych form nauczania. Zdaniem skarżącej, wyrwanie dzieci ze znanego im środowiska, zwłaszcza w środku roku szkolnego, byłoby bardzo niewskazane dla ich rozwoju emocjonalnego. Dzieci skarżącej dobrze się już czują w dotychczasowych placówkach. W odpowiedzi na skargę organ, odnosząc się do ww. twierdzeń i stanowiska skarżącej, wskazał, że podjęta przez niego odmowna czynność była dokonana prawidłowo i zgodnie z prawem, zaś skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organ przywołał treść art. 39 ust. 4 u.p.o. i wyjaśnił, że najbliższą szkołą w rozumieniu tego przepisu będzie szkoła najbliżej położona geograficznie w stosunku do miejsca zamieszkania ucznia z niepełnosprawnością, ale jednocześnie zapewniająca odpowiednie warunki do kształcenia dzieci z różnego rodzaju niepełnosprawnościami. Oznacza to, że ten element należy oceniać w stosunku do każdego indywidualnego przypadku, biorąc pod uwagę zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka. Mając na względzie powyższe organ w wyniku przeprowadzonej analizy, wystosowanych zapytań do różnych placówek oświatowych i uzyskanych w niniejszym zakresie odpowiedzi, ustalił, że najbliższą placówką dla małoletnich B. i [...] jest placówka w A. K., zaś dla małoletniego M. przedszkole we [...]. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, że placówka w A. K. nie jest dostosowana do potrzeb jej małoletnich dzieci, organ wyjaśnił, że otrzymał stanowisko dyrektora tej szkoły, z którego wynika, że szkoła ta spełnia wszystkie wskazania i zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Zdaniem organu wskazane przez niego najbliższe placówki, nie tylko są najbliższymi placówkami pod względem geograficznym, lecz także jednocześnie pozwalają kontynuować proces kształcenia. Zawierają one formę i programy nauczania oraz zajęcia rewalidacyjne, tworząc na przyszłość najlepsze warunki osiągnięcia celów systemu oświaty oraz odpowiednie warunki szczególnej opieki zdrowotnej dla małoletnich dzieci skarżącej. Proces nauczania w ww. placówkach jest zatem dostosowany do stopnia niepełnosprawności małoletnich pod kątem treści orzeczenia o niepełnosprawności. Mając na względzie powyższe organ wniósł o oddalenie skargi w całości, jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest czynność Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2024 r. w postaci odmowy pokrywania kosztów dowozu dziecka skarżącej – M. L. do K.-P. Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T.. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 - 3 akty lub czynności (decyzje administracyjne, postanowienia) z zakresu administracji publicznej, dotyczące uprawnień lub obowiązków, wynikających z przepisów prawa. Zatem odmowa zapewnienia dzieciom dojazdu do placówki oświatowej jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i podlega kognicji sądu administracyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 270/17; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 775/07; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 149/08). Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia. W myśl art. 4 pkt 1 u.p.o., ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o bez bliższego określenia o szkole – należy przez to rozumieć także przedszkole. Stosownie natomiast do art. 39a ust. 1 u.p.o. obowiązki, o których mowa w art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami (art. 39a ust. 4 u.p.o.). Zgodnie zaś z art. 39a ust. 2 u.p.o. zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wzoru: koszt = (a-b) × c gdzie: a - liczba kilometrów przewozu drogami publicznymi z miejsca zamieszkania do przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego, ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, szkoły podstawowej albo szkoły ponadpodstawowej, a także przewozu rodzica z tego miejsca do miejsca zamieszkania lub miejsca pracy, i z powrotem, b - liczba kilometrów przewozu drogami publicznymi z miejsca zamieszkania rodzica do miejsca pracy i z powrotem, jeżeli nie wykonywałby przewozu, o którym mowa w lit. a, c - stawka za 1 kilometr przebiegu pojazdu. Na tle regulacji zawartej w art. 39a ust. 2 u.p.o. WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 550/24 stwierdził, że przy obliczaniu zwrotu kosztów przejazdu należy uwzględnić przejazd skarżącej z dzieckiem z miejsca zamieszkania do placówki oświatowej, przejazd skarżącej z tej placówki do miejsca zamieszkania, i z powrotem, tj. przejazd skarżącej z miejsca zamieszkania do placówki oświatowej oraz przejazd skarżącej z dzieckiem z tej placówki do miejsca zamieszkania. Sąd w składzie orzekającym ten pogląd podziela. W świetle powyższego możliwe są dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna, przy czym o wyborze rodzaju obowiązku gminy decydują rodzice dziecka. Innymi słowy, jeżeli dowożenia dziecka do szkoły nie zapewniają rodzice, to wówczas mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły (wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 211/08; w Łodzi z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1097/17). Jeśli jednak rodzice zdecydują się na dowożenie dziecka i zapewnienie opieki w czasie przewozu, to gmina zostaje zwolniona z obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu, pod warunkiem że między gminą a rodzicami dojdzie do zawarcia umowy o zwrocie kosztów dojazdu przez gminę. Zwrot kosztów w razie wyboru przez rodziców dziecka niepełnosprawnego transportu dowozu i opieki we własnym zakresie następuje w drodze zawartej umowy. Jak wynika z akt sprawy, dziecko skarżącej - M. L. legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2023 r. o potrzebie kształcenia specjalnego, wydanym przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w A. K., zalecającym kształcenie specjalne na okres wychowania przedszkolnego, z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim i autyzm, w tym z zespołem Aspergera. Nie budzi zatem wątpliwości, że do sytuacji strony odnosi się dyspozycja cytowanego art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii braku zgody organu na uwzględnienie wniosku skarżącej co do zwrotu ponoszonych przez nią kosztów przewozu dziecka do K.-P. Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T., do którego – jak wynika ze skargi - dotychczas dziecko skarżącej uczęszczało. Zdaniem organu dla dzieci skarżącej – [...], B. i M. L., w bliższej odległości od miejsca zamieszkania znajdują się inne placówki oświatowe, które są w stanie zapewnić dzieciom realizację wszystkich zaleceń, o jakich mowa w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Mianowicie, według Wójta Gminy [...] dla [...] i B. L. najbliższą placówką oświatową jest Szkoła Podstawowa Specjalna nr [...] im. J. P. II w A. K., a dla M. L. – Przedszkole Publiczne nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi im. K. H. we [...]. Należy podzielić wyrażany w orzecznictwie sądowym pogląd, w świetle którego na użyte w art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. pojęcie "bliskości" składa się element dotyczący położenia geograficznego, tj. odległości placówki od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, a także element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element winien być oceniany indywidualnie w korespondencji z treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt. III SA/Gd 897/18). Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1961/14: "szkołą najbliższą (...) jest tylko szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu". W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ nie wykazał, iż wskazane przez niego placówki oświatowe w A. K. i we [...] są "najbliższą szkołą" w rozumieniu cytowanego powyżej przepisu. W sytuacji bowiem, gdy skarżąca ma zapewnić dowóz dzieci do placówek w różnych miejscowościach pojęcie "najbliższej szkoły", w sensie położenia geograficznego, powinno uwzględniać trasę jaką będzie ona musiała jednorazowo pokonywać. Z art. 39a ust. 2 u.p.o. wynika, że jest to trasa między miejscem zamieszkania (S. ), przedszkolem (we [...]) i szkołą (w A. K.). Zatem trasa skarżącej wyglądałaby w następujący sposób: S. – A. K. – S. – [...] – S., i z powrotem (po odbiór dzieci), a więc byłaby to znowu trasa: S. – A. K. – S. – [...] – S.. Tak obliczoną trasę (pod względem liczby kilometrów) należy porównać z trasą jaką musi pokonać skarżąca pomiędzy S. a T. (i z powrotem), dowożąc dzieci do K. Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T.. Dopiero wówczas będzie można ustalić, które z placówek (w T. czy w A. K. i we [...]) są najbliżej miejsca zamieszkania skarżącej i jej dzieci. Nie chodzi więc tutaj o proste porównanie – jak to uczynił organ - odległości S. – T. z odległością pomiędzy S. i A. K. oraz S. i W.. Już bez głębszej analizy wydaje się, że trasa S. – A. K. – S. – [...] – S., i z powrotem, jest znacznie dłuższa od trasy S. – T., i z powrotem. Organ nie wyjaśnił także w przekonujący sposób, że placówki oświatowe w A. K. i we [...] są w stanie zapewnić dzieciom realizację wszystkich zaleceń, o jakich mowa w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego. Z orzeczeń tych wynika, że u całej trójki dzieci zdiagnozowano autyzm sprzężony z lekkim upośledzeniem umysłowym. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że na wniosek Starosty [...] M. L., w związku z wydanym orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, został skierowany na podstawie art. 127 ust. 15 u.p.o., przez Marszałka Województwa do [...] Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T. (por. pismo Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] w T. z dnia [...] listopada 2023 r.). Wynika z tego, że zdaniem Starosty [...] odpowiednią placówką dla syna skarżącej ze względu na rodzaj niepełnosprawności był [...] Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w T.. Pozostaje to w sprzeczności z ustaleniami Wójta, że Przedszkole Publiczne nr [...] z Oddziałami Integracyjnymi im. K. H. we [...] spełnia wszystkie wymagania w zakresie niepełnosprawności wskazanego dziecka. Zdaniem Sądu, kwestia zapewnienia dzieciom niepełnosprawnym odpowiednich warunków kształcenia i opieki nie należy do kwestii błahych i wymaga roztropnego rozważenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Ponownie rozpatrując sprawę Wójt powinien zatem wyjaśnić, dlaczego uważa, że dla M. L. odpowiednie jest przedszkole we [...], w sytuacji gdy według Starosty [...] właściwa jest placówka w T.. W konsekwencji zaskarżona czynność Wójta Gminy [...] nie może się ostać. Jej wadliwość wynika z braku wystarczająco wnikliwego rozpatrzenia, czy w odniesieniu do wskazanej przez organ placówki spełnione zostały kryteria "bliskości" zarówno w sensie położenia geograficznego, jak i zapewnienia dzieciom odpowiednich warunków edukacyjnych, przez co naruszony został art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd stwierdził bezskuteczność czynności Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2024 r. w postaci odmowy pokrywania kosztów dowozu dziecka skarżącej – M. L.. O zwrocie kosztów sądowych nie orzeczono, ponieważ skarżąca została zwolniona z obowiązku ich ponoszenia.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 19 maja 2025
- Symbol z opisem
- 6146 Sprawy uczniów
- Skarżony organ
- Inne
- Sędziowie
- Joanna Brzezińska /przewodniczący/ Leszek Kleczkowski /sprawozdawca/ Mariusz Pawełczak
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.)
art. 39 ust. 4 pkt 1 · Dz.U. 2024 poz. 737
Powiązane dokumenty
Sygnatura: II SA/Ke 426/25 · 19 listopada 2025
Wyrok WSA w Kielcach z 19 listopada 2025 r., II SA/Ke 426/25 – sprawy uczniów
Sygnatura: II SA/Bd 4/25 · 19 listopada 2025
Wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 listopada 2025 r., II SA/Bd 4/25 – sprawy uczniów
Sygnatura: II SA/Bd 353/25 · 19 listopada 2025
Wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 listopada 2025 r., II SA/Bd 353/25 – sprawy uczniów
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny