II SA/Bd 266/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...], Burmistrz B., działając na podstawie art. 17, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo wysokości dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2021 r., poz. 1481 ), art. 104, 107 § 4, art. 127a § 1 i § 2 i 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2023 r., orzekł o odmowie przyznania M. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, mężem M. P.. W uzasadnieniu decyzji orzekający organ podniósł, iż strona załączyła do wniosku orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] stycznia 2023 r., które zalicza M. P. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] stycznia 2025 roku. Ponadto w dniu [...] grudnia 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalono, że M. P. zamieszkuje wspólnie z żoną, M. P., która nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni oświadczyła, że sprawuje opiekę nad mężem, który potrzebuje wsparcia w podstawowych czynnościach. Pracownik socjalny potwierdził, że Pani M. wykonuje czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne wobec męża. Wnioskodawczyni pozostawała w stosunku pracy, jednakże złożyła wypowiedzenie z pracy, które rozwiąże zatrudnienie z końcem grudnia 2023 roku. Wykonuje wszelkie prace domowe, porządkowe i gospodarcze, pomaga w higienie osobistej, umawia wizyty lekarskie i podaje leki. Jak wynika z orzeczenia, nie można ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność. Organ I instancji zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dlatego też nie zakwestionowano sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad mężem, jednakże w świetle zaistniałych faktów orzeczono o odmowie wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji M. P. podniosła, że u męża rozwija się otępienie i z dnia na dzień przestaje funkcjonować w coraz większym stopniu; zapala gaz, otwiera okna, zamyka drzwi, krzyczy i wyzywa. Stanowi on zagrożenie dla siebie i dla Strony. Strona dodała, że obawa przed pozostawieniem męża samego w domu, uniemożliwiła jej kontynuację zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, na gruncie przedmiotowej sprawy należy w pierwszej kolejności ustalić, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego M. P. powstało od listopada 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, czy też po [...] grudnia 2023 r. Z przekazanego przez organ I instancji do Kolegium w dniu [...] stycznia 2024 r. świadectwa pracy M. P. wynika, że do dnia [...] grudnia 2023 r. pozostawała ona w stosunku pracy, będąc zatrudnioną w Urzędzie Miejskim w B.. Tym samym, na dzień [...] grudnia 2023 r. nie spełniała ona przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem na dzień złożenia wniosku, a także na dzień [...] grudnia 2023 r. nie zrezygnowała z zatrudnienia. W przekonaniu Kolegium oznacza to, że w tym przypadku nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia [...] grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych, co w konsekwencji oznacza, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe tj. art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym dotyczące ochrony praw nabytych. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium wniosek Strony w toku postępowania odwoławczego powinien zostać rozpatrzony w oparciu o obowiązujące od [...] stycznia 2024 r. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji, należało Stronie odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej powyżej 18 r. życia (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od [...] stycznia 2024 r.). W skardze do Sądu M. P. podniosła, że oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę złożyła [...] grudnia 2023 r. i wtedy rzeczywiście zrezygnowała z zatrudnienia. W okresie wypowiedzenia korzystała z urlopu wypoczynkowego. Dodała, że świadczenie pielęgnacyjne jest jedyną szansą dla jej rodziny na normalne funkcjonowanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Kontrolując zaskarżoną decyzję, zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną określone zostały w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przy czym 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429; dalej "u.ś.w."), która zmieniła brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W aktualnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną w wieku do ukończenia 18. roku życia. Jednakże w myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu, ustalając zakres zastosowania ww. przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tą regulacją, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie – świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a) u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.), organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Stosownie zatem do art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało m. in. osobom wskazanym w pkt 4 tego przepisu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że maż skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] stycznia 2023 r., które zalicza M. P. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] stycznia 2025 roku. W związku z powyższym stwierdzić należy, że jakkolwiek skarżąca jest osobą potencjalnie uprawnioną do uzyskania żądanego świadczenia (vide: pkt 4 ww. przepisu), a także osobą, która ową opiekę sprawuje (co wynika z akt sprawy), SKO słusznie odmówiło przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność związania stosunkiem pracy w chwili złożenia wniosku. Okoliczność ta pozostaje bezsporna, bowiem z przekazanego przez organ I instancji do Kolegium w dniu [...] stycznia 2024 r. świadectwa pracy M. P. wynika, że do dnia [...] grudnia 2023 r. pozostawała ona w stosunku pracy, będąc zatrudnioną w Urzędzie Miejskim w B.. Tym samym, na dzień [...] grudnia 2023 r. nie spełniała ona przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem na dzień złożenia wniosku, a także na dzień [...] grudnia 2023 r. nie zrezygnowała z zatrudnienia. Okoliczność ta świadczy o braku spełnienia ustawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. "nie podejmowania, lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania przedmiotowej opieki." W tym miejscu podkreślić należy, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną co oznacza, że organ przyznaje świadczenie wyłącznie wtedy, gdy spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki pozytywne i nie wystąpiła żadna przesłanka negatywna. Organ nie może zatem według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami słuszności, czy też zasadami współżycia społecznego, nawet w ciężkiej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Ocena normatywna spełnienia przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się zatem wyłącznie na gruncie terminów i pojęć zawartych w przepisach u.ś.r. Art. 3 pkt 22 tej ustawy definiuje przy tym pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Niewątpliwie więc w katalogu tym mieści się zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Z kolei art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje, lub z których rezygnuje, osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne. Celowość powyższej regulacji wyjaśnił NSA w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12) wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem opiekuńczym, którego zasadniczym zadaniem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tym samym pozostawanie w stosunku pracy w momencie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego. Odnosząc się zaś do okoliczności rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia z dniem [...] grudnia 2023 r., sąd zauważa, że nie może ona wpłynąć na wynik sprawy, bowiem ocena stanu faktycznego następuje na chwilę złożenia przez skarżącą wniosku, co miało miejsce dnia [...] listopada 2023 r. Z dniem [...] stycznia 2024 r. nastąpiła obszerna nowelizacja u.ś.r., która uprawnia obecnie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. sprawujące opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z określonymi tam wskazaniami. Zaskarżona decyzja jest zatem prawidłowa, a jej wydanie poprzedziło wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego rozstrzygnięcia oraz dokonanie ich prawidłowej oceny zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej, swobodnej oceny dowodów i przekonywania. Zadośćuczyniono również dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., bowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera przedstawienie stanu faktycznego, stanowisko organu odwoławczego odnośnie do oceny zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnienie podstawy prawnej, a przy tym odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności i klarownie przedstawia sposób rozumowania organu, pozwalający zrozumieć przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczności podniesione w skardze również nie mogły stanowić podstawy do jej uwzględnienia. Zaakcentować przy tym należy raz jeszcze, że zaskarżona decyzja ma charakter związany, a w związku z tym, w sytuacji braku zaistnienia przesłanki pozytywnej, tj. niezbędnej do przyznania wnioskowanego świadczenia, brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny bada bowiem legalność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, a nie z zasadami słuszności czy też współżycia społecznego. Zaprezentowane zaś w skardze okoliczności, jakkolwiek zrozumiałe z punktu widzenia sytuacji finansowej skarżącej, same w sobie nie mogą prowadzić do skutecznego zdeprecjonowania decyzji nie obarczonej wadami uzasadniającymi jej wyeliminowanie z obrotu prawnego (tj. opartej na przepisach prawa). Podkreślić przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o jego wadliwości, nie mogą stanowić podstawy uwzględnienia skargi, jeżeli przeprowadzona kontrola tego aktu, nie wykazała naruszeń prawa uzasadniających jego uchylenie. Stanowisko organu nie może zostać uznane za nieprawidłowe z tego jedynie względu, że pozostaje odmienne od oczekiwań strony skarżącej. Zaskarżona decyzja jest zatem prawidłowa oraz została wydana na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, w wyniku zgromadzenia potrzebnych do jej rozstrzygnięcia dowodów oraz na podstawie obowiązujących i prawidłowo zastosowanych oraz zinterpretowanych przepisów prawa. Z powyższych względów sąd skargę oddalił, orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023 r., poz. 1634 ze zm.).