II SA/Bd 245/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

II SA/Bd 245/22 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] 2021 r., Nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania M. L. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. L.. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 20 stycznia, nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zakwestionowało decyzję organu I instancji w zakresie nie spełnienia warunków wynikających z przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako: "u.ś.r.". Mimo tego, w ocenie SKO, istniały podstawy do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na to, że zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.- osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Kolegium dodało, że do akt sprawy złożono kopie pozwu o orzeczenie separacji z prezentatą Sądu na dzień [...].2021. Nie przedłożono jednak prawomocnego wyroku Sądu orzekającego rozwód, wskazującego na to, że matka skarżącej nie pozostaje już w związku małżeńskim. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. L. zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez nieuwzględnienie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca wyjaśniła, że sąd nie wydał jeszcze orzeczenia o separacji. Dodała, że do sprawy o separację A. L. złożyła w dniu [...].2022 r. wniosek o alimenty. Skarżąca dodała, że w związku z opieką nad matką musiała zrezygnować z kontraktu socjalnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2020 r., poz. 111; ze zm.) -dalej jako "u.ś.r"., w myśl którego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 K.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Zwrócić w związku z tym należy uwagę, że w niniejszej sprawie okolicznością niekwestionowaną jest, że ojciec skarżącej i jednocześnie małżonek osoby wymagającej opieki – A. L. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zebranego materiału dowodowego, w tym treści skargi nie wynika, by powodem dla którego ojciec skarżącej nie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną A. L. były przyczyny niezależne, niewynikające z jego woli. Skarżąca wskazuje, że ojciec wyprowadził się z domu, a jej matka [...] 2021 r. (a więc w toku postępowania dotyczącego przedmiotowego świadczenia) złożyła do sądu okręgowego wniosek o separację, a postępowanie w tej sprawie do chwili złożenia skargi przez stronę nie zostało zakończone. Wskazać w tym miejscu należy, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślono przy tym, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. W konsekwencji tak ukształtowanych przepisów prawa, okoliczności powołane przez skarżącą związane z faktycznym sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką i rezygnacji z kontraktu socjalnego nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia przez organ przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. ograniczającego możliwość przyznania świadczenia do sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku jego życia, należy zwrócić uwagę, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uznało, że przepis powyższy nie mógł stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji. Kolegium zasadnie podkreśliło, że w świetle treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż przewidziano w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r., oceny spełniania przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. W świetle powyższego zasadnie organ odwoławczy uznał, że zachodziły podstawy do odmowy przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ wystąpiła negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329,), orzeczono jak w sentencji.