II SA/Bd 1283/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Joanna Janiszewska - Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Starosta I., działając na podstawie art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3, ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2003 r., poz. 581 ze zm., zwanej w skrócie "u.p.o.u.a."), decyzją z [...] lipca 2023 r., nr [...].BA zatrzymał S. W. (dalej jako: "Skarżący") prawo jazdy kategorii AM, B1, B, BE, C1, C, C1E, CE, T, nr [...], serii [...] wydane [...] sierpnia 2021 r. przez Starostę I. . Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "Kolegium") po rozpoznaniu odwołania Skarżącego decyzją z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że pismem z [...] marca 2023 r. Burmistrz [...] i M. J. (dalej jako: "Burmistrz") wniósł do Starosty [...] o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, załączając prawomocną decyzję Burmistrza z [...] stycznia 2023 r., nr [...].JG o uznaniu Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z ustaleń organu I instancji wynika, że w dniu orzekania przez ten organ Skarżący nadal posiadał status dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Również w chwili orzekania przez Kolegium Skarżący miał status dłużnika alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że decyzja Burmistrza o uznaniu Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych została doręczona skarżącemu [...] lutego 2023 r. i nie została przez niego zaskarżona, dlatego jest decyzją ostateczną. Zwróciło też uwagę, że podnoszone przez Skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej i zawodowej nie dotyczą niniejszego postępowania, a postępowania zakończonego ww. decyzją Burmistrza z [...] stycznia 2023 r. o uznaniu Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wskazało Kolegium fakt, że decyzja Burmistrza o uznaniu Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest rozstrzygnięcie ostatecznym, pozostającym w obrocie prawnym jest warunkiem wystarczającym dla wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu. Dodało, że nie został wycofany wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło ponadto, że brak doręczenia Skarżącemu decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, może stanowić okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania na wniosek strony. Jednak, w ocenie Kolegium, okoliczności te nie mogą być badane na etapie postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Ewentualne uchylenie decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na skutek wznowienia tego postępowania, będzie dopiero mogło stanowić podstawę do wznowienia postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję Kolegium Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji lub ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji, podnosząc następujące zarzuty: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) naruszenie art. 5. ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b pkt 2 u.p.o.u.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne wydanie decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu uprawnienia do kierowania pojazdami, w sytuacji gdy decyzja o uznaniu Skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, wobec niedoręczenia jej Skarżącemu, nie stała się ostateczna, a Skarżącego nie można uznać za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych; b) naruszenie art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowania i w konsekwencji uznanie przez organy Skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w sytuacji gdy nie uchyla się on w sposób celowy od regulowania zobowiązań; 2. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść zapadłego w sprawie orzeczenia, polegające na: a) naruszeniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie stwierdzenia przez Kolegium nieważności decyzji Starosty [...], w sytuacji gdy wobec prowadzenia już wobec wyżej wymienionego odrębnego postępowania w tym przedmiocie zakończonego decyzją Starosty [...] (sygn. akt [...]), organ nie powinien prowadzić postępowania, co skutkować winno stwierdzeniem nieważności; b) naruszeniu art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji niewyjaśnienie przez organ wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym faktu podejmowania przez Skarżącego pracy na podstawie umowy o pracę i braku zaistnienia podstaw do uznania, że jest on osoba uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych; c) naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego i dostatecznego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej kwestionowanej decyzji, w tym niewskazanie na jakich dowodach oparł się organ wydając zaskarżoną decyzję. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela w pełni argumentacji Skarżącego. Przedmiotem kontroli Sądu jest ocena legalności decyzji wydanej na podstawie art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, z późn. zm.) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Organ nie ma luzu decyzyjnego i w sytuacji wystąpienia wskazanych w art. 5 ust. 5 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym alimentów przesłanek obowiązany jest wydać decyzję odpowiadającą treści tego przepisu. Organ nie weryfikuje zasadności uznania danej osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest on bowiem związany ostateczną decyzją w tym przedmiocie oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Nie weryfikuje również ponownie sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, skoro tego rodzaju okoliczności zostały uprzednio ustalone w odrębnym postępowaniu, dotyczącym uznania za dłużnika alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2023 r. sygn. III OSK 2099/21). Badaniu przez organ w toku postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. podlega wyłącznie zweryfikowanie, czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ostateczna, bowiem okoliczność ta stanowi wyłączną przesłankę wydania decyzji, o jakiej mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z 20 maja 2016 r. sygn. I OSK 1865/14). Nie są zatem zasadne zarzuty braku zbadania przez organ czy Skarżący uchyla się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący kwestionując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji podniósł, m.in. zarzut naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.- dalej jako: "k.p.a."), wskazując, że Starosta [...] wydał już decyzję w tym przedmiocie. Formułując ten zarzut Skarżący nie przedłożył jednak odpisu lub kserokopii wspomnianej decyzji. Również w aktach administracyjnych brakuje tego dokumentu. W związku z powyższym Sąd nie mógł zbadać czy faktycznie zachodzi przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji wynikająca z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., tj. czy kwestionowana w niniejszej sprawie decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Zauważyć jednak należy, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż organ I instancji dysponował informacją mogącą świadczyć o tym, że przed innym organem toczy się równolegle lub toczyło się postępowanie zmierzające do zatrzymania Skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy. Organ wiedział bowiem, że Burmistrz M. i Gminy W. decyzją z [...] lipca 2022 r. uznał S. W. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ nie wyjaśnił jednak w sposób właściwy powyższej kwestii, ignorując tym samym, że w obiegu mogą funkcjonować dwie decyzje różnych organów o uznaniu Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w oparciu o które można orzec o zatrzymaniu prawa jazdy Skarżącemu. Zwrócił się wprawdzie do właściwego w sprawie pracownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. (karta 5/1 akt I instancji), lecz po otrzymaniu informacji, że Burmistrz M. i Gminy J. nie ma żadnej wiedzy na temat wspomnianej decyzji Burmistrza M. i Gminy W., zaprzestał dalszych wyjaśnień dotyczących tej kwestii. Również Kolegium nie dostrzegło potrzeby dokonania ustaleń dotyczących decyzji Burmistrza M. i Gminy W. z [...] lipca 2022 r., w szczególności zaś tego czy w oparciu o powyższą decyzję Starosta [...] orzekł o zatrzymaniu Skarżącemu prawa jazdy. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w przypadku gdyby okazało się, że inny organ wydał już ostateczną decyzję o zatrzymaniu Skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie należało by uznać za bezprzedmiotowe i jako takie umorzyć. Nawet w przypadku uzyskania przez organ informacji, że ewentualna decyzja Starosty [...] nie jest ostateczna, organ winien mieć na uwadze fakt równolegle toczącego się postępowania, a także ryzyka, że wydana przez niego decyzja będzie obarczona wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Brak ustalenia czy Starosta [...] nie wydał ostatecznej decyzji o zatrzymaniu Skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy jest zatem naruszeniem przez organ odwoławczy przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kolejnym istotnym zarzutem podniesionym przez Skarżącego był zarzut, że korespondencja zawierająca decyzję Burmistrza [...] i M. J. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań nie została mu doręczona. W ocenie Kolegium prawidłowość doręczenia Skarżącemu decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego, nie może być badana na etapie postepowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Zarzut dotyczący niewłaściwego doręczenia decyzji może stanowić jedynie podstawę do wznowienia postępowania dotyczącego uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. Odnosząc się do powyższego zwrócić jednak należy uwagę, że - jak wyżej wskazano, w świetle przepisu art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. organ wydający decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy jest zobowiązany do weryfikacji, czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest decyzją ostateczną. Istotnym problem jest zatem nie tyle sama kwestia doręczenia Skarżącemu decyzji Burmistrza [...] i M. J. z [...] stycznia 2023 r., ile możliwość oceny, w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dowody, czy decyzja ta jest decyzją ostateczną. Ocena ta może być dokonana właśnie w oparciu o dowody doręczenia decyzji. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie organy, mimo podnoszonych przez Skarżącego w odwołaniu zarzutów, nie ustalały czy decyzja Burmistrza [...] i M. J. jest ostateczna. Tymczasem z żadnego dokumentu zawartego w aktach nie wynika wprost by załączona do wniosku decyzja była ostateczna. Odpis decyzji nie zawiera żadnej adnotacji o jej ostateczności. Informacji takiej nie zawiera również wniosek z [...] marca 2023 r. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Jednocześnie brak jest przesłanek aby Kolegium, w oparciu o zgromadzone w sprawie dokumenty tj. odpis ww. decyzji Burmistrza [...] i M. J. i dowody jej doręczenia, mogło uznać, że jest ona decyzją ostateczną. Należy bowiem zauważyć, że na skopiowanym wraz z decyzją Burmistrza zwrotnym potwierdzenia jej odbioru nie ma podpisu Skarżącego – odbiór potwierdzała inna osoba. Mogło zatem dojść do tzw. doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 43 k.p.a. Doręczający jednakże nie zaznaczył, jak wymaga tego art. 43 k.p.a,, kto odebrał decyzję tj. czy był to dorosły domownik, sąsiad czy dozorca domu. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2021 r. (sygn. akt III FSK 3834/21), że skoro doręczenie zastępcze (tj. doręczenie w trybie art. 43 k.p.a.) wywołuje takie same skutki, jak doręczenie zwykłe do rąk adresata, to przyjęty przez ustawodawcę tryb doręczenia zastępczego określonego w art. 43 k.p.a. wymaga bezwzględnego przestrzegania jego warunków. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Warunkiem przyjęcia przez organ, że nastąpiło doręczenie zastępcze, jest zatem dysponowanie przez ten organ niebudzącym wątpliwości dowodem potwierdzającym, że przesłanki określone w art. 43 k.p.a. zostały spełnione. Dowodem na to jest dokument urzędowy w postaci prawidłowo wypełnionego zwrotnego potwierdzenia odbioru. W niniejszej zaś sprawie organy takim dokumentem nie dysponowały, jako że – jak wyżej wskazano, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie wskazano czy osoba odbierająca decyzję była jedną z osób wymienionych w art. 43 k.p.a. Wobec tego w oparciu o dotychczas zgromadzone akta sprawy nie sposób uznać, że decyzja Burmistrza [...] i M. J. z [...] stycznia 2023 r. została prawidłowo doręczona Skarżącemu, a tym samym jest decyzją ostateczną. W konsekwencji z zebranego materiału dowodowego nie wynika by zaistniała określona w art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. przesłanka zatrzymania Skarżącemu prawa jazdy tj. istnienie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która ma walor decyzji ostatecznej. Brak zgromadzenia w aktach sprawy wszystkich niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów oraz niewyjaśnienie istniejących wątpliwości dotyczących kwestii ostateczności decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, świadczy o braku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Uchybienia to należy zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji (pkt 1 wyroku). Rozpatrując sprawę ponownie, organ winien uzupełnić materiał dowodowy o dokumenty potwierdzające, że decyzja Burmistrza [...] i M. J. o uznaniu Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych ma walor ostateczności. Ponadto organ winien wyjaśnić, czy w obiegu prawnym nie znajduje się już wydana przez inny organ decyzja o zatrzymaniu Skarżącemu prawa jazdy. O kosztach orzeczono w pkt 2 wyroku, mając na uwadze uiszczoną kwotę wpisu sądowego (200 zł), uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) oraz koszty zastępstwa prawnego strony przez adwokata (480 zł) – na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.).