II SA/Bd 1207/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Michał Kujawa po rozpoznaniu w dniu 09 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na czynność Starosty w przedmiocie unieważnienia wpisu w operacie ewidencji gruntów postanowił: 1. oddalić wniosek, 2. odmówić przedłużenia terminu w związku z wnioskiem skarżącego na podstawie przepisu art. 84 oraz art. 167a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369).

I W dniu [...] stycznia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) E. K. reprezentowanego przez D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wniosek uzasadnił tym, że od 2012 r. przebywa w USA w związku ze studiami. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] m2 oraz działkę stanowiącą część jeziora o powierzchni [...] ha. Skarżący podał, że uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] USD netto miesięcznie (wg Tabeli A Narodowego Banku Polskiego nr 049/A/NBP/2018 z dnia 2018-03-09 kurs średni 1 USD wyniósł 3,4132 zł) czyli [...] zł. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Podał, że jego zobowiązania i stałe wydatki wynoszą łącznie [...] USD (czynsz, czesne za uczelnię i koszty utrzymania w tym rata za auto). Zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2018 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i finansową. Wezwanie zostało doręczone w dniu 02 lutego 2018 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje: II Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa ( art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej p.p.s.a.). Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. III W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga, że zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2018 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i finansową. Zarówno w zakreślonym terminie jak i do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów. Należy uznać, że skarżący nie wykonał zobowiązania, zatem nie było możliwości dokonania całościowej oceny materiału. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, a to znaczy że przepis ten nakłada na wnioskującego obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Nadto to wnioskujący ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w przedmiotowym przepisie, która uniemożliwia poniesienie mu jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). W orzecznictwie prezentowane jest jednoznaczne stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). IV Podkreślić należy również, że dla oceny możliwości finansowych strony skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają jedynie wydatki niezbędne (konieczne), tj. związane z bieżącym zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych (mieszkanie, wyżywienie itp.). Wydatków takich nie stanowią natomiast spłacane przez stronę skarżącą raty kredytu za auto czy też czesne za uczelnię. Spłata kredytu ponadto nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu), niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (skarżący posiada nieruchomość rolną) wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.), a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak jak wyżej wskazano udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2012 r., I OZ 826/12, LEX nr 1247208). V Wniosek o przedłużenie terminu motywowany tym, że jest obywatelem USA i że wszystkie operacje wykonuje w kraju zamieszkania, rozpatrzono negatywnie ze względu na to, że w ocenie orzekającego przynajmniej część tej dokumentacji powinna znajdować się w bezpośrednim zasięgu skarżącego jak np. dokumenty odnośnie wydatków związanych z utrzymaniem czy też mógł on ją wytworzyć w miejscu swojego pobytu tj. oświadczenia np. o źródłach utrzymania. Skarżący tego nie uczynił wobec tego uznano, że nie dołożył przy tym nawet najmniejszej staranności w wykonaniu ciążącego nań obowiązku. VI W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.