II OZ 951/14

Dnia 18 września 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 18 września 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 663/12 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w części decyzji dotyczącej zakresu wykonania obowiązku postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 663/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Białymstoku oddalił wniosek M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że M. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje emerytura w wysokości 997 zł. W skład jego majątku wchodzi dom o powierzchni 120 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,13 ha przeliczeniowego (nieużytki). Według oświadczenia zawartego we wniosku skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Dodatkowo wnioskodawca podniósł, że jego zadłużenie w bankach na chwilę obecną przekracza 60.000 zł, a rata miesięczna wynosi ponad 1.000 zł. Natomiast na utrzymanie rodziny (alimenty 350 zł), domu oraz swojej osoby wydaje minimum 1.500 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 20 maja 2014 r. referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 w zw. z art. 257 oraz art. 258 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie. Wskazał, że jego sytuacja finansowa jest tragiczna. Dodał, że złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym. Stwierdził, że w czasie 20-letniej działalności gospodarczej zapłacił ogromne sumy podatków do budżetu Państwa. Teraz otrzymuje głodową emeryturę. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem tegoż sądu, twierdzenia zawarte we wniosku są gołosłowne i nie dają możliwości odniesienia się do rzeczywistej sytuacji materialnej strony. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. W. zarzuca sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 w zw. z art. 257 oraz art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie. Na podstawie powyższego zarzutu skarżący wnosi o: 1. zmianę zaskarżonego postanowienia – poprzez uchylenie go w całości oraz ponowne, wnikliwe i fachowe rozpatrzenie złożonego wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, w świetle nowych załączonych dowodów (pokwitowań emerytury skarżącego z ostatnich miesięcy) oraz wyznaczenie z urzędu radcy prawnego. 2. ponowne rozpatrzenie skargi na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], albowiem warunki finansowe skarżącego uległy poważnemu pogorszeniu i wzrosło zadłużenie kredytowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Należy zauważyć, że aby udzielić stronie pomocy ze strony Państwa konieczne jest przedstawienie sytuacji w jakiej strona obecnie się znajduje w sposób pełny, tak by Sąd mógł dokonać rzetelnej oceny w tym zakresie. Tymczasem w świetle przedstawionych w sprawie dokumentów i oświadczeń uzasadnione były wątpliwości Sądu co do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego. W rezultacie sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe uznanie, że wystąpiły podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W szczególności skarżący składając wniosek w maju 2014 r. nie wykazał, aby jego sytuacja finansowa i życiowa zmieniła się znacząco od 21 stycznia 2014 r., a więc od czasu w jakim Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem o sygn. akt II OZ 1/14 orzekał o oddaleniu jego zażalenia od postanowienia WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 663/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.