II OZ 885/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 czerwca 2026 r. sygn. akt II SA/Lu 282/26 o odmowie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego i opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 16 marca 2026 r. nr SKO.41/183/LI/2026 w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 3 czerwca 2026 r. sygn. akt II SA/Lu 282/26 odmówił D.S. (dalej: Skarżący) przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego i opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 16 marca 2026 r. nr SKO.41/183/LI/2026 w przedmiocie warunków zabudowy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że w wykonaniu zarządzeń Przewodniczącego Wydziału II z 4 maja 2026 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, uiszczenia opłaty kancelaryjnej, podpisania skargi (wniesionej w formie dokumentu elektronicznego) kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, wskazania adresu do doręczeń elektronicznych oraz wskazania numeru PESEL Skarżącego - w terminie siedmiu dni - od doręczenia wezwań pod rygorem odrzucenia skargi. Korespondencja sądowa zawierająca powyższe wezwania została doręczona na adres Skarżącego podany w skardze w dniu 12 maja 2026 r. Przewidziany na uzupełnienie braków termin upłynął zatem w dniu 19 maja 2026 r. Braki formalne i fiskalne skargi nie zostały jednak uzupełnione w wymaganym terminie. Pismem z 27 maja 2026 r. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi wskazując, że nie miał wiedzy o wskazanej korespondencji sądowej. O jej istnieniu dowiedział się dopiero 27 maja 2026 r. i wówczas niezwłocznie wykonał nałożone na niego obowiązki wynikające z wezwań. Uchybienie terminu nastąpiło więc z przyczyn niezależnych od strony, która nie miała świadomości, że w sprawie zostały skierowanie do niej wezwania sądowe. Nie może ona zatem ponosić negatywnych skutków związanych z ewentualnym odrzuceniem skargi z powodu uchybienia terminu do uzupełninia wspomnianych braków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, przywołując treść art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: Ppsa) wskazał, że przywrócenie terminu wymaga uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w jego uchybieniu, ocenianego z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy oraz obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o własne interesy. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie spełnił tej przesłanki. Wezwania do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi zostały prawidłowo doręczone na adres wskazany w skardze, a przesyłkę odebrał upoważniony pracownik. Brak wiedzy Skarżącego o doręczeniu korespondencji nie podważał skuteczności tej czynności ani nie świadczył o wystąpieniu niezależnej od Skarżącego i niemożliwej do przezwyciężenia przeszkody. W ocenie Sądu Skarżący nie uprawdopodobnił żadnych wyjątkowych i nieprzewidywalnych okoliczności, a uchybienie terminu wynikało z niedostatecznej staranności w prowadzeniu własnych spraw, w związku z czym brak było podstaw do jego przywrócenia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1) art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 Ppsa przez błędne przyjęcie, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, mimo że wskazał konkretną i weryfikowalną okoliczność: brak faktycznej wiedzy o korespondencji sądowej przed dniem 27 maja 2026 r. oraz niezwłoczne wykonanie czynności po ustaniu przeszkody, 2) art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 Ppsa przez zastosowanie nadmiernie rygorystycznego standardu oceny, zbliżonego do wymogu udowodnienia braku winy, podczas gdy ustawa wymaga jedynie uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy, 3) art. 67 § 5, art. 69 § 1 oraz art. 72 § 2 Ppsa przez błędne i niewystarczająco wyjaśnione przyjęcie, że doręczenie przesyłki osobie określonej na potwierdzeniu odbioru jako "upoważniony pracownik" automatycznie przesądza o winie Skarżącego w uchybieniu terminu, bez zbadania, kto faktycznie odebrał przesyłkę, czy był rzeczywiście przez Skarżącego upoważniony do odbioru pism sądowych i czy adres doręczenia był miejscem pracy Skarżącego w rozumieniu przepisów o doręczeniach, 4) art. 86 § 1 Ppsa poprzez pominięcie związku przyczynowego między nieprzekazaniem Skarżącemu przesyłki przez osobę trzecią z uchybieniem terminowi, mimo że bez rzeczywistej wiedzy o treści wezwań nie miał faktycznej możliwości usunięcia braków formalnych ani uiszczenia należności sądowych, 5) art. 141 § 4 w zw. z art. 166 Ppsa poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niewystarczający dla kontroli instancyjnej, ponieważ Sąd nie wyjaśnił, dlaczego w konkretnych okolicznościach sprawy brak faktycznej wiedzy o korespondencji i jej nieprzekazanie przez osobę trzecią miałyby obciążać Skarżącego, ani nie odniósł się indywidualnie do tego, czy Skarżący miał realną możliwość przezwyciężenia przeszkody przed upływem terminu, 6) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 86 § 1 Ppsa przez przyjęcie wykładni prowadzącej do nieproporcjonalnego zamknięcia drogi do merytorycznego rozpoznania skargi z powodu uchybienia formalnego, które zostało usunięte natychmiast po uzyskaniu realnej wiedzy o wezwaniach Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu. Podstawową przesłanką przywrócenia terminu, zgodnie z art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 Ppsa, jest uprawdopodobnienie przez stronę, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego brak winy należy oceniać według obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o własne interesy. O braku winy można zaś mówić wyłącznie w sytuacji wystąpienia niezależnej od strony, niemożliwej do przezwyciężenia przeszkody, której nie dało się uniknąć nawet przy użyciu największego wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem dopuszczalne, gdy stronie można przypisać choćby lekkie niedbalstwo. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi nastąpiło bez jego winy, a tym samym aby doszło do naruszenia art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 Ppsa. We wniosku o przywrócenie ww. terminu Skarżący wskazał jedynie, że przed 27 maja 2026 r. nie wiedział o skierowanej do niego korespondencji sądowej. Tymczasem przesyłka zawierająca wezwania została doręczona w dniu 12 maja 2026 r. na adres podany przez niego w skardze, a jej odbiór pokwitowała M. B., oznaczona na potwierdzeniu odbioru jako "upoważniony pracownik". Skarżący nie wyjaśnił, kim jest ta osoba, dlaczego nie przekazała mu przesyłki ani w jaki sposób zorganizował odbiór kierowanej do niego korespondencji. Nie przedstawił zatem okoliczności pozwalających przyjąć, że nieprzekazanie przesyłki stanowiło zdarzenie od niego niezależne i niemożliwe do uniknięcia przy zachowaniu należytej staranności. Należy w tym kontekście dodatkowo wyjaśnić, że z art. 67 § 1, art. 69 i art. 72 § 2 Ppsa wynika, iż pismo kierowane do osoby fizycznej może zostać doręczone w miejscu jej pracy osobie upoważnionej do odbioru pism (tzw. doręczenie zastępcze). W tej sprawie przesyłkę skierowano na adres wskazany przez Skarżącego w skardze, a jej odbiór pokwitował własnoręcznym podpisem "upoważniony pracownik". Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru znajduje się również pieczątka z danymi Spółki, w której Skarżący jest wspólnikiem i pełni funkcję Prezesa Zarządu (co wynika z danych zawartych w KRS). Skarżący nie podważył zatem skutecznie ww. okoliczności, gdyż nie wyjaśnił ani charakteru wskazanego w skardze adresu, ani nie zakwestionował okoliczności, że doręczenie nastąpiło w miejscu jego pracy. Nie wykazał również, aby osoba odbierająca przesyłkę była pracownikiem innego, niezwiązanego z nim podmiotu. Samo zgłoszenie w zażaleniu wątpliwości co do zakresu upoważnienia osoby odbierającej przesyłkę bez jakiegokolwiek uprawdopodobnienia tej okoliczności, nie podważyło ani treści zwrotnego potwierdzenia odbioru ani nie pozwalało przyjąć, że doręczenie nastąpiło do rąk osoby nieupoważnionej. Zaakcentować także trzeba, że wykazanie uprawnienia do odbioru pism nie wymaga szczególnej formy i może wynikać z przyjętego sposobu organizacji obiegu korespondencji oraz zachowania osoby podejmującej przesyłkę. Doręczyciel nie jest przy tym obowiązany do szczegółowego ustalania zakresu obowiązków osoby, która w miejscu pracy adresata podejmuje się odbioru przesyłki i potwierdza tę czynność własnoręcznym podpisem. W orzecznictwie przyjmuje się, że doręczający nie ma obowiązku weryfikacji, czy pracownik kwitujący odbiór przesyłki posiada formalne uprawnienie do odbioru pism, jeżeli okoliczności dokonania tej czynności wskazują na istnienie takiego upoważnienia (wyrok NSA z 9 września 2015 r. sygn. akt II GSK 1684/14; postanowienie NSA z 7 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 474/11). Nie było zatem rzeczą Sądu ani obowiązkiem doręczyciela prowadzenie dodatkowych ustaleń dotyczących wewnętrznego zakresu uprawnień osoby, która pod adresem wskazanym przez Skarżącego odebrała skierowaną do niego przesyłkę jako upoważniony pracownik. Skoro zatem Skarżący wskazał określony adres do doręczeń i nie podważył skutecznie, że był on jego miejscem pracy, to należało przyjąć, iż spoczywał na nim obowiązek takiego zorganizowania odbioru korespondencji, aby kierowane do niego pisma były przekazywane w czasie umożliwiającym mu terminowe dokonanie czynności procesowych. Sąd nie ponosi odpowiedzialności za nieprawidłowości w wewnętrznym obiegu korespondencji pod adresem podanym przez stronę. Ryzyko zaniedbań osoby, której powierzono odbiór lub przekazanie przesyłki, obciąża co do zasady stronę, ponieważ przy ocenie winy w uchybieniu terminu uwzględnia się również zachowanie osób trzecich, z których pomocy korzysta ona przy prowadzeniu swoich spraw (postanowienie NSA z 5 marca 2025 r. sygn. akt III FZ 117/25; wyrok NSA z 14 maja 2026 r. sygn. akt II OSK 486/24). W tych okolicznościach nie można podzielić zarzutu, że Sąd I instancji utożsamił skuteczność doręczenia z winą Skarżącego w uchybieniu terminowi. Sąd prawidłowo rozdzielił te zagadnienia, przyjmując najpierw, że dokonane doręczenie rozpoczęło bieg terminu, a następnie badając, czy przedstawione we wniosku przyczyny jego niedochowania uprawdopodabniały brak winy. O odmowie przywrócenia terminu nie przesądził zatem sam fakt odbioru przesyłki przez upoważnionego pracownika, lecz niewyjaśnienie przez Skarżącego, dlaczego korespondencja nie została mu przekazana oraz z jakich względów nie mógł zapobiec takiej sytuacji. Zarzuty naruszenia art. 67 § 5, art. 69 § 1 i art. 72 § 2 Ppsa nie mogły zatem odnieść zamierzonego skutku. Okoliczność, że Skarżący po uzyskaniu informacji o wezwaniach niezwłocznie dokonał wymaganych czynności, nie prowadzi do odmiennej oceny. Zachowanie to wskazuje na dochowanie terminu do złożenia wniosku, określonego w art. 87 § 1 Ppsa, oraz na wykonanie obowiązku przewidzianego w art. 87 § 4 Ppsa, nie przesądza jednak o braku winy w uchybieniu terminowi pierwotnemu. Podanie daty faktycznego zapoznania się z korespondencją pozwala ustalić moment ustania deklarowanej przeszkody, lecz nie wyjaśnia przyczyny jej powstania. Wymienione przesłanki przywrócenia terminu mają odrębny charakter i muszą zostać spełnione łącznie. Nie jest również zasadny zarzut zastosowania przez Sąd I instancji standardu odpowiadającego wymogowi udowodnienia braku winy. Sąd nie wymagał od Skarżącego przeprowadzenia pełnego dowodu, lecz przedstawienia konkretnych okoliczności pozwalających uwiarygodnić, że uchybienie nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Wymogu tego nie spełnia samo zapewnienie o braku wiedzy o korespondencji, jeżeli nie towarzyszy mu wyjaśnienie, dlaczego prawidłowo odebrana przesyłka nie została przekazana adresatowi. Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby, że powołanie się na brak faktycznej wiedzy o piśmie jest wystarczające do przywrócenia terminu niezależnie od sposobu zorganizowania odbioru korespondencji, co pozostawałoby w sprzeczności z obiektywnym miernikiem należytej staranności. Nie doszło także do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do sądu nie zwalnia strony z obowiązku przestrzegania terminów i wymagań procesowych ani nie uzasadnia pominięcia przesłanek określonych w art. 86 § 1 Ppsa. Ochronna funkcja instytucji przywrócenia terminu wymaga unikania nadmiernego rygoryzmu, lecz nie uchyla obowiązku uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Skoro Skarżący nie przedstawił okoliczności pozwalających na takie ustalenie, odmowa przywrócenia terminu stanowiła rezultat zastosowania ustawowych reguł postępowania, a nie nieproporcjonalne ograniczenie prawa do merytorycznego rozpoznania skargi. W konsekwencji Sąd I instancji trafnie przyjął, że Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi, a w zaskarżone postanowienie zostało w tym zakresie należycie uzasadnione. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, uznając wszystkie zarzuty zażalenia za niezasadne, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.