II OZ 881/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 144/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J.K. na uchwałę Rady Miejskiej w J. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu położonego w obrębie [...] gmina [...]" postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 144/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącemu J.K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miejskiej w J. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu położonego w obrębie [...] gmina [...] "[...]". W uzasadnieniu wskazano, że w toku postępowania skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżący wyjaśnił, że nie posiada oszczędności złotówkowych i dewizowych, akcji i obligacji, samochodu osobowego ani ciężarowego. Wśród posiadanych składników majątkowych skarżący wymienił nieukończony pawilon handlowo-usługowy o pow. 88,80 m2 oraz podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną J.K. W odpowiedzi na wezwania do uzupełnienia wniosku skarżący nadesłał wyciągi z rachunku bankowego. Oświadczył także, że jego była żona A.K. nie wyraziła zgody na ujawnienie danych w zakresie współwłasności i toczącego się postępowania działowego, natomiast jego obecna żona nie wyraża zgody na podanie jej dochodów uzyskiwanych ze świadczenia emerytalnego, jej majątku osobistego oraz innych jej danych. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący wniósł na to postanowienie zażalenie, w wyniku rozpoznania którego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 31 maja 2016 r. sygn. akt II OZ 540/16 uchylił wskazane postanowienie Sądu. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski, który wydał ww. postanowienie, powinien być wykluczony od rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, ponieważ postępowanie z wniosku o wyłączenie tego sędziego nie zostało jeszcze zakończone. Na skutek przeprowadzonego w dniu 20 czerwca 2016 r. losowania wyznaczono sędzię WSA Alicję Palus do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W uzasadnieniu Sąd wskazał na przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", a następnie wyjaśnił, iż to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu obecnie podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również wyjaśnienia udzielane przez skarżącego w pismach procesowych, wskazują, iż skarżący nie wykazał, że od chwili wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 27 listopada 2014 r. II OZ 1273/14 oddalającego zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 16 października 2014 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jego sytuacja majątkowa uległa takiej zmianie, która uzasadniałaby obecnie przyznanie mu prawa pomocy. W tych okolicznościach Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu informacje przedstawione przez skarżącego w obecnie rozpoznawanym wniosku i złożonych na wezwanie referendarza i Sądu wyjaśnieniach nie były wiarygodne. Skarżący nie podał bowiem żadnych dochodów ani swoich, ani małżonki. Wyciągi z rachunku bankowego nie były dowodem na to, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów postępowania. Skarżący nie wyjaśnił z jakich źródeł i w jakiej wysokości otrzymuje dochody. Nie podano też, jakie ponosi koszty utrzymania siebie i swojej rodziny. Natomiast brak zgody żony skarżącego na ujawnienie wysokości jej dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego oraz wysokości jej majątku odrębnego z poprzedniego małżeństwa nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Brak informacji w tym zakresie budzi wątpliwości Sądu również z tej przyczyny, że skarżący uiścił w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 300 zł, co przeczyłoby tezie, że nie dysponuje on żadnymi środkami finansowymi. Skoro jednak skarżący nie podał okoliczności istotnych dla oceny jego sytuacji majątkowej, trudno oczekiwać rozstrzygnięcia Sądu korzystnego dla skarżącego. Nadto lakoniczność wniosków i pism skarżącego dotyczących prawa pomocy uniemożliwiała dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie odbiera skarżącemu możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy (choćby częściowego). Dalej Sąd wyjaśnił, że odmowa przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie – przy uwzględnieniu wartości konstytucyjnych i standardów ochrony praw człowieka – nie jest odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje w wiarygodny sposób, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie, zarzucając Sądowi naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 § 1 p.p.s.a. przez jego zastosowanie w sprawie i odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym skarżący wniósł o zmianę przedmiotowego postanowienia poprzez uwzględnienie jego wniosku dotyczącego prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Odstępstwem od zasady wyrażonej w przytoczonym przepisie jest instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. Stanowi ona jeden z przejawów urzeczywistnienia wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu. Celem wskazanej regulacji jest zapewnienie osobom fizycznym oraz jednostkom organizacyjnym możliwości dochodzenia ich praw przed sądem pomimo ciężkiej sytuacji materialnej. Tym samym warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy w każdej uregulowanej w ustawie postaci jest wykazanie przez wnioskodawcę jego trudnej sytuacji majątkowej. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że ciężar dowodzenia trudnej sytuacji majątkowej spoczywa na wnioskodawcy, który na mocy art. 252 § 1 p.p.s.a. obowiązany jest do złożenia we wniosku oświadczenia obejmującego dokładne dane o dochodach oraz stanie majątkowym, a w przypadku osoby fizycznej także dane dotyczące stanu rodzinnego. W przypadku przedłożenia danych niekompletnych lub nieczytelnych, uniemożliwiających odtworzenie rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzących w tym zakresie wątpliwości, ustawa uprawnia sąd do wystąpienia z żądaniem wobec wnioskodawcy o dostarczenie dodatkowego oświadczenia lub dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów bądź stanu rodzinnego we wskazanym terminie. Niezastosowanie się do wezwania sądu lub przedstawienie wspomnianych danych w sposób niekompletny albo mało czytelny powoduje, że przedłożony wniosek jest niewystarczający do uwzględnienia żądania przyznania prawa pomocy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że wniesione zażalenie nie podważyło stanowiska Sądu pierwszej instancji zajętego w zakwestionowanym postanowieniu. Rację ma Sąd pierwszej instancji twierdząc, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący dochodów swoich i żony. Brak jest także przekonujących argumentów, które pozwoliłyby uznać, że skarżący należy do osób ubogich, niemogących we własnym zakresie ponieść kosztów sądowych. Zgodzić się bowiem należy z Sądem pierwszej instancji, iż przedstawione wyciągi z rachunku bankowego nie stanowiły dostatecznego dowodu na poparcie twierdzenia skarżącego, iż nie dysponuje on środkami na pokrycie ww. kosztów. Ponadto skarżący nie podał kosztów utrzymania siebie i swojej rodziny. Dodać również trzeba, że małżonkowie zobowiązani są do udzielania sobie wzajemnej pomocy, również materialnej (art. 23 kodeksu opiekuńczego i rodzinnego). Zatem nieudzielenie przez skarżącego informacji o dochodach uzyskiwanych przez żonę również uniemożliwiło rzetelną ocenę jego sytuacji materialnej. Za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy nie przemawia także wielość spraw sądowoadministracyjnych przez niego prowadzonych. Nie jest bowiem możliwa ocena sytuacji majątkowej skarżącego, w sytuacji gdy skarżący nie podaje wyczerpujących danych na temat uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku. Konkludując stwierdzić należy, że niepodanie przez skarżącego, mimo wezwania, w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej skutkowało przyjęciem przez Sąd pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał by spełniał przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trafności oceny dokonanej w zakwestionowanym postanowieniu skarżący nie podważył. Dlatego, na mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.