II OZ 73/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. K. i K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 178/24 odrzucające skargę kasacyjną D. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 178/24, utrzymującego w mocy zarządzenie starszego referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 178/24, o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. P. i D. K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 11 grudnia 2023 r., nr 2127/2023 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenie D. K., 2. odrzucić zażalenie K. P.

Postanowieniem z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 178/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną D. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2024 r., utrzymującego w mocy zarządzenie starszego referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2024 r., o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, że w obowiązującym na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) stanie prawnym na postanowienie sądu wydane na skutek wniesienia sprzeciwu od rozstrzygnięcia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Stanowi o tym wprost art. 260 § 2 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwana dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza sądowego, sąd orzeka w takiej sytuacji jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z powyższych regulacji wynika, że zarządzenie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Sprzeciw wniesiony od zarządzenia referendarza sądowego jest więc środkiem odwoławczym. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa jako sąd drugiej instancji. Oznacza to, że postanowienie tego sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego zarządzenia referendarza sądowego jest ostateczne i nie przysługuje od niego zażalenie. W związku z tym, zaskarżenie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego utrzymującego w mocy zarządzenie referendarza sądowego w sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie skutkowało odrzuceniem zażalenia/skargi kasacyjnej z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 178 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyły D. K. i K. P., wskazując na zasadność przyznania im prawa pomocy oraz niezasadność wydanego w sprawie aktu organu nadzoru budowlanego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że Sąd I instancji pismo z dnia 2 listopada 2024 r. zatytułowane "skarga kasacyjna" winien potraktować jako "zażalenie", jednak uchybienie to nie ma wpływu na wynik sprawy. Zażalenie D. K. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy ustawa wyraźnie przewiduje możliwość wniesienia zażalenia oraz na postanowienia wymienione w tym przepisie. Ustawodawca nie przewidział środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, które zapadły po rozpoznaniu sprzeciwu od orzeczenia referendarskiego (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Taka kolejność zapadłych orzeczeń przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi kończy merytoryczne rozpoznawanie wniosków w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W takim przypadku wojewódzki sąd administracyjny działa jako instancja kontrolująca orzeczenie referendarza sądowego. Orzeczenia tych sądów stają się prawomocne z chwilą ich wydania i nie przysługują od nich żadne środki odwoławcze, w tym także zażalenie (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie jest to bowiem przypadek, o którym stanowi art. 258 § 4 p.p.s.a. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo uznał złożony środek zaskarżenia za niedopuszczalny i go odrzucił mając na względzie dyspozycję art. 178 p.p.s.a. Zażalenie wniesione przez K. P. podlegało natomiast odrzuceniu jako niedopuszczalne. Wskazać należy, że zgodnie z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 p.p.s.a. przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie. K. P. (pomimo tego, że również była skarżącą w sprawie głównej o sygn. akt VII SA/Wa 359/24) nie była adresatką postanowienia z dnia 21 listopada 2024 r., była nią wyłącznie D. K. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz jak w pkt 2 sentencji w oparciu o art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.