II OZ 724/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 1277/23 odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 24 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 1277/23 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2023 r. nr OA.7723.22.1.2023 w przedmiocie zajęcia stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie

Wyrokiem z 24 stycznia 2024 r. II SA/Rz 1277/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J. K. (dalej jako Skarżący) na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z 23 czerwca 2023 r. nr OA.7723.22.1.2023 w przedmiocie zajęcia stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wyrok ten doręczono skarżącemu 27 lutego 2024 r. (zpo k. 50 akt). Następnie postanowieniem z 27 marca 2024 r. sygn. akt II SPP/Rz 53/24 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie przyznał skarżącemu prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Rzeszowie z 10 maja 2024 r. Okręgowej Radzie Adwokackiej w Rzeszowie 15 maja 2024 r. doręczono powyższe postanowienie o przyznaniu prawa pomocy a po otrzymaniu przez Sąd 28 maja 2024 r. pisma ORA w Rzeszowie o wyznaczeniu adwokata R. B. jako pełnomocnika skarżącego z urzędu, Skarżącemu doręczono 5 czerwca 2024 r. powyższe pismo ORA. W piśmie Sądu z 10 maja 2024 r. skierowanym do ORA w Rzeszowie wzywającym do wyznaczenia pełnomocnika z urzędu dla skarżącego w związku z przyznanym mu prawem pomocy poinformowano o aktualnym stanie sprawy tj. o zapadnięciu 24 stycznia 2024 r. wyroku oddalającego skargę skarżącego w sprawie II SA/Rz 1277/23 a także o doręczeniu skarżącemu odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem 27 lutego 2024 r. Wskazano też adres korespondencyjny skarżącego. Wnioskiem z 11 lutego 2025 r. adw. R. B. zwrócił się do WSA w Rzeszowie o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik podniósł, iż nie miał wiedzy o fakcie ustanowienia go pełnomocnikiem skarżącego już po wydaniu wyroku. Wskazał, że dopiero w dniu 4 lutego 2025 r. zlecił aplikantowi adwokackiemu wykonanie fotokopii akt celem ustalenia na jakim etapie jest postępowanie i dopiero po tym fakcie zapoznał się z aktami sprawy i powziął wiedzę o wydaniu orzeczenia w przedmiotowym postępowaniu. Podniósł także, że wyznaczając go do sprawy ORA w Rzeszowie posiadając wcześniej informację przekazaną przez Sąd o stanie sprawy nie poinformowała go na jakim etapie znajduje się postępowanie w sprawie, w szczególności, że 24 stycznia 2024 r. zapadł wyrok oddalający skargę Skarżącego. Postanowieniem z 4 marca 2025 r. sygn. II SA/Rz 1277/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił adwokatowi R. B. pełnomocnikowi skarżącego przywrócenia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi od zapadłego wyroku. Na wstępie Sąd stwierdził, ze termin do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął 3 lipca 2024 r. a zatem opinia z 11 lutego 2025 r. została złożona po terminie. Sąd potwierdził zachowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia ww. opinii. Odnosząc się do okoliczności wskazanych przez pełnomocnika skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia opinii o barku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej Sąd uznał, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Sąd za bezsporne w niniejszej sprawie uznał, że zawiadomienie Okręgowej Rady Adwokackiej w Rzeszowie o wyznaczeniu adw. R. B. pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącego w przedmiotowej sprawie zostało mu doręczone 3 czerwca 2024 r. Tym samym od tej daty rozpoczął swój bieg trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej/opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Co istotne, WSA W Rzeszowie w piśmie z dnia 10 maja 2024 r. poinformował ORA w Rzeszowie, iż w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1277/23 wyrok oddalający skargę zapadł w dniu 24 stycznia 2024 r. Sąd uczynił zatem zadość wymogowi ustanowionemu w art. 253 § 1 zd. 2 P.p.s.a. z którego wynika, że w przypadku, gdy ustanowienie pełnomocnika ma nastąpić po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, sąd zawiadamia o tym właściwą radę. Odnosząc się do okoliczności podnoszonej przez pełnomocnika we wniosku, że ORA w Rzeszowie nie przekazała mu informacji, którą uzyskała od Sądu, iż w przedmiotowej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, Sąd podkreślił, iż pełnomocnik z chwilą jego wyznaczenia w sprawie winien niezwłocznie zasięgnąć wiedzy o stanie tej sprawy i podjąć konieczne działania. Od pełnomocnika wyznaczonego z urzędu należy oczekiwać postawy czynnej, nie zaś biernej, a zatem po wyznaczeniu powinien on sam niezwłocznie powziąć czynności celem dowiedzenia się, czy i jakie w sprawie biegną terminy. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie wyznaczony pełnomocnik z urzędu, nie dochował tego standardu, oczekiwanemu od profesjonalnego pełnomocnika, uchybił terminowi do wniesienia opinii w przedmiocie skargi kasacyjnej z własnej winy. Sąd wskazał, że do obowiązków ustanowionego w ramach prawa pomocy, jak każdego adwokata świadczącego pomoc prawną, należy wykonywanie swych obowiązków gorliwie i sumiennie, a co ma swe źródło w rocie ślubowania adwokackiego. Sąd nie dostrzegł takich przeszkód, które uniemożliwiałyby wyznaczonemu pełnomocnikowi podjęcie niezwłocznie takich działań, które pozwoliłyby mu na zorientowanie się o toku sprawy, w której został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu, chociażby poprzez nawiązanie kontaktu ze skarżącym czy też przejrzenie akt. Sąd zaznaczył, że wyznaczony w sprawie pełnomocnik przez okres 8 miesięcy nie podjął żadnych działań w niniejszej sprawie, co świadczy jedynie o rażącym zaniedbaniu obowiązków ciążących na nim jako profesjonaliście. W przekonaniu Sądu wnioskodawca żadną miarą nie uprawdopodobnił okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminu a zatem na podstawie art. 86 P.p.s.a. należało odmówić przywrócenia terminu do złożenia odpowiedzi o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości na podstawie art. 86 § 3 P.p.s.a. Zarzucił naruszenie nim art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu pomimo uprawdopodobnienia przez pełnomocnika skarżącego okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał kolejny raz okoliczności podniesione we wniosku, że w sprawie doszło do uchybienia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, akcentując fakt, że wyznaczając pełnomocnika z urzędu ORA w Rzeszowie mając wiedzę o stanie sprawy (zapadłym w sprawie wyroku) nie poinformowała pełnomocnika o tym fakcie. Wobec czego nie ponosi on winy w uchybieniu terminowi. Zauważył, że w kolejnych miesiącach po wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu brak było jakiegokolwiek kontaktu ze strony skarżącego czy to drogą tradycyjną czy też telefoniczną. Z racji tego pełnomocnik – słusznie w jego ocenie – założył, że nie jest to sprawa pilna, jeśli nawet sam zainteresowany nie kontaktuje się z nim w celu przedstawienia sprawy i ustaleniu strategii procesowej. Wskazuje, że mając na względzie ekonomikę założył, że zapozna się z aktami sprawy dopiero po doręczeniu zawiadomienia o terminie rozprawy, bądź zapadłego na posiedzeniu niejawnym wyroku WSA. Z racji braku kontaktu ze strony skarżącego, jak również braku zawiadomień ze strony Sądu pełnomocnik zlecił aplikantowi adwokackiemu wykonanie fotokopii akt w sprawie aby ustalić na jakim etapie jest postępowanie. Fotokopię wykonano 4 lutego 2025 r. Po zapoznaniu się z aktami dostrzegł, że sprawa została prawomocnie zakończona, a o stanie sprawy była poinformowana ORA, która nie przekazała mu informacji o tym, ze sprawa zakończyła się. W jego ocenie, to brak informacji skutkował tym, że nie doszło do zapoznania się z aktami sprawy z odpowiednim wyprzedzeniem, a przez to doszło do uchybienia terminowi do złożenia skargi kasacyjnej bądź opinii o bezzasadności wywiedzenia skargi. Wskazuje, że to brak poinformowania go przez ORA o aktualnym na dzień jego wyznaczenia stanie sprawy spowodował brak podjęcie czynności w przepisanym terminie. Mając tę wiedzę postąpiłby adekwatnie do stanu sprawy. Brak tej informacji wzbudził w pełnomocniku mylne przeświadczenie, że sprawa jest w toku i może oczekiwać zawiadomienia o terminie rozprawy, bądź orzeczenia zapadłego na posiedzeniu niejawnym. Pełnomocnik nie zgadza się z tezą Sądu, że nie dochował standardów oczekiwanych od profesjonalnego pełnomocnika. Wieloletnia praktyka zawodowa i doświadczenie życiowe kazało sądzić pełnomocnikowi skarżącego, że w sprawie w której wydano już orzeczenie kończące postępowanie, a od doręczenia postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zazwyczaj informuje się pełnomocników o takim stanie sprawy. Przede wszystkim o rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do jej wniesienia powinien zostać poinformowany pełnomocnik, który dopiero co wszedł do sprawy. Wystarczyłoby gdyby ORA poinformowała go, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu nie tyle w sprawie, co do złożenia skargi kasacyjnej od zapadłego orzeczenia bądź do złożenia opinii o jej bezzasadności. Z reguły pełnomocnicy procesowi maja w ramach prowadzonej działalności dużo prowadzonych postępowań i nie można od nich oczekiwać założenia z góry, że sprawa jest zakończona, tym bardziej, że sposób sformułowania zawiadomienia o wyznaczeniu wskazywał, że postępowanie w dalszym ciągu trwa. Dalej pełnomocnik wskazał na brak możliwości kontaktu telefonicznego ze skarżącym z powodu braku numeru kontaktowego w zawiadomieniu oraz brak aktywności samego skarżącego w swojej sprawie z pełnomocnikiem. Pełnomocnik uważa on, że uprawdopodobnił okoliczności świadczące o braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do jej wniesienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej P.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). We wniosku o przywrócenie terminu należy przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W ocenie NSA, Sąd I instancji słusznie przyjął, że pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu w ramach prawa pomocy nie dochował należytej staranności w prowadzeniu powierzonych mu spraw jak należałoby tego oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika. Zasadnicze znaczenie ma bowiem okoliczność, że to nie Sąd czy ORA w Rzeszowie powinna przekazać wyznaczanemu do sprawy pełnomocnikowi informację o aktualnym na dzień zawiadomienia o wyznaczeniu do sprawy stanie powierzonej sprawy ale to zadanie wpisuje się w zakres obowiązków i odpowiedzialności profesjonalnego pełnomocnika. Skoro pełnomocnik dowiedział się o wyznaczeniu go do sprawy 3 czerwca 2024 r. i od tego momentu biegł mu termin na ewentualne podjęcie stosownych czynności w sprawie, to powinien on we własnym zakresie niezwłocznie zorientować się na jakim etapie została mu powierzona ta sprawa. Do pierwszych czynności pełnomocnika z urzędu należy rozeznanie się w nowej sprawie poprzez zapoznanie się z aktami sprawy. Nie można oczekiwać, że to Sąd lub ORA przedstawią mu czego sprawa dotyczy i na jakim etapie procesowym aktualnie znajduje się. Wystarczyłoby niezwłocznie zapoznać się z aktami sprawy np. poprzez zlecenie tego zadania aplikantowi jak to miało miejsce w sprawie. Wówczas stałoby się jasne, że sprawa wymaga podjęcia czynności w ustawowych terminach tj. złożenia skargi kasacyjnej lub złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej w nieprzekraczalnym terminie do 3 lipca 2024 r. Pełnomocnik powinien również poszukać kontaktu ze skarżącym, którego reprezentuje by poznać jego stanowisko w sprawie i samą istotę sprawy zanim zajmie stanowisko w postaci stosownego pisma procesowego. Natomiast w okolicznościach sprawy pełnomocnik stoi na stanowisku, że stan sprawy powinien zostać mu przedstawiony przez inny podmiot np. Sąd czy ORA, co jest stanowiskiem pozbawionym uzasadnienia. Pełnomocnik zaniechał obowiązku zapoznania się z aktami sprawy we własnym zakresie jak tego wymaga się od ustanowionego pełnomocnika, który wstępuje do nowej sprawy. Pełnomocnik błędnie założył, że sprawa jest na początkowym etapie i wyciągnął wniosek, że podejmie czynności gdy otrzyma zawiadomienie o terminie rozprawy czy zapadnie wyrok na posiedzeniu niejawnym pomijając okoliczność, że przecież nie posiadał żadnej wiedzy o toku postępowania w sprawie. Zdaniem NSA, pełnomocnik dopuścił się niedbalstwa w prowadzeniu powierzonej mu sprawy gdyż nie zapoznał się niezwłocznie z aktami sprawy. Nie mógł bowiem oczekiwać, że ktoś za niego np. skarżący, Sąd czy ORA zreferuje mu stan sprawy. Okręgowa Rada Adwokacka nie miała obowiązku informowania go o stanie sprawy, pomimo że Sąd przekazał jej taką informację zgodnie z art. 253 § 1 zd 2 P.p.s.a. Skoro ustanowiono w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika do świadczenia dla karżącego zastępstwa procesowego w sprawie, to niezależnie od jej toku, zasadniczym obowiązkiem pełnomocnika było zapoznanie się ze sprawą poprzez poznanie akt sprawy. Tego podstawowego obowiązku pełnomocnik zaniechał i wobec tego dopuścił się niedbalstwa w prowadzeniu sprawy a zatem nie jest możliwe przywrócenie mu terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik sam wskazał, że wyszedł z błędnego założenia niepopartego żadnymi informacjami o stanie sprawy czego skutkiem było niedochowanie terminu do podjęcia adekwatnej czynności procesowej. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że to Pełnomocnik miał obowiązek niezwłocznie po wyznaczeniu zapoznać się z aktami sprawy i ustalić m.in. jaki jest jej stan oraz podjąć stosowne działania. Zdaniem NSA, Pełnomocnik nie dochował zasadniczej staranności jakiej wymaga reprezentowanie strony. Zapoznanie się z aktami sprawy dopiero po 8 miesiącach od wyznaczenia go do reprezentowania skarżącego jest istotnym naruszeniem obowiązków przez profesjonalnego pełnomocnika i nie może świadczyć, że zaistniały okoliczności za które nie ponosi winy. Wręcz przeciwnie ponosi on winę polegającą na zaniechaniu obowiązku należytego reprezentowania strony i dbania by w wyniku podejmowanych czynności procesowych mocodawca nie poniósł szkody. Pełnomocnik nie przedstawił żadnych okoliczności, które świadczyłyby o tym, że nie był on w stanie pokonać przeszkody (braku informacji o stanie sprawy) i poznać akt. Za takie nie można uznać braku przekazania informacji o stanie sprawy przez ORA czy brak kontaktu ze skarżącym bowiem znał sygnaturę sprawy i prowadzący sprawę Sąd, zatem w każdej chwili mógł wystąpić o udostępnienie akt. Zrobił to jednak dopiero po 8 miesiącach od wyznaczenia do sprawy. W powyższych okolicznościach prawidłowo Sąd I instancji odmówił pełnomocnikowi Skarżącego na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 P.p.s.a. przywrócenia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej albowiem argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności ani przedstawiona w zażaleniu nie uprawdopodobniła braku jego winy. Brak należytej staranności profesjonalnego pełnomocnika w prowadzeniu poleconych mu spraw, która to staranność jest z racji prowadzonej działalności na wyższym poziomie niż każdej osoby dbającej o własne sprawy, skutkować musiał odmową przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowej opinii. Na marginesie NSA zauważa, że złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej nawet w razie jego uwzględnienia nie zmieniłby sytuacji procesowej skarżącego bowiem wówczas wyrok oddalający skargę pozostałby prawomocny. Wobec tego można wnioskować, że w okolicznościach tej sprawy zachodziła niedopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu z art. 86 § 2 P.p.s.a. albowiem uchybienie terminu do wniesienia tego wniosku nie powoduje dla skarżącego ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Zapadły wyrok pomimo uchybienia terminu do złożenia tego wniosku pozostaje prawomocny. NSA nie uchylał jednak zaskarżonego postanowienia albowiem rozstrzygnięcie poprzez odmowę lub odrzucenie wniosku jako niedopuszczalnego prowadzi do tego samego skutku czyli nieprzywrócenia terminu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.