II OZ 71/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 576/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.

Wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2011 r. M. B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 576/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że z treści wniosku oraz przedłożonych na wezwanie Sądu zaświadczeń o miesięcznych dochodach wynika, że wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jaką jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając wysokość dochodów wnioskodawcy oraz jego żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, która wynosi łącznie 3 122,1 zł, Sąd stwierdził, że wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Skarżący, który posiada stałe zatrudnienie i osiąga z tego tytułu co miesiąc stałe wynagrodzenie, może tak zaplanować swoje wydatki, aby pokryć koszty sądowe. Okoliczność, że skarżący posiada zobowiązania nie stanowi okoliczności uzasadniającej zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych. Skarżący winien z równą starannością regulować wszelkie zobowiązania pieniężne tak wobec organów sądowych, jak i podmiotów prywatnych, i tak wydatkować posiadane środki finansowe, ażeby zaciągane zobowiązania prywatne nie uniemożliwiały wywiązywania się ze zobowiązań wobec organów władzy publicznej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, WSA w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, zaskarżając je w całości, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej p.p.s.a. – poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy; 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 163 § 1-2 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu przez Sąd I instancji nieprawidłowego uzasadnienia skarżonego postanowienia; 3. naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ograniczenie prawa skarżącego do sądu na skutek bezzasadnej odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie w całości w/w postanowienia WSA w Gdańsku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że przedmiotowe postanowienie narusza przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu przez Sąd I instancji, iż skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podczas gdy wniosek skarżącego dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że Sąd I instancji dokonał błędnej oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych. W ocenie skarżącego, oświadczenie zawarte w formularzu PPF było szczegółowe i wystarczające dla przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z wezwaniem WSA w Gdańsku, skarżący uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy, przedkładając zaświadczenia o miesięcznych dochodach skarżącego i jego żony oraz kserokopię wyciągu z rachunku bankowego. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji błędnie uznał, że z treści wniosku oraz przedłożonych na wezwanie Sądu zaświadczeń o miesięcznych dochodach wynika, że "wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy". Skarżący wniósł także o uwzględnienie, że wpis w niniejszej sprawie nie jest jedynym, jaki ma do uiszczenia, w szczególności w ostatnim czasie skarżący był zmuszony uzyskać pieniądze na wpis od skargi kasacyjnej w innej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższych przepisów, kryteria przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym są odmienne od kryteriów przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący słusznie podnosi, że Sąd błędnie uznał, iż skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl bowiem art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do § 3 powołanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazać należy, że ustawa nie przewiduje działania sądu z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając wniosek skarżącego wyszedł poza jego zakres, bowiem skarżący wyraźnie wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, wniósł bowiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Nieprawidłowo zatem Sąd I instancji przyjął za podstawę swoich rozważań art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., podczas gdy powinien rozpoznać wniosek skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skutkowało to także naruszeniem przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. W związku z naruszeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku powyższych przepisów postępowania, NSA uznał rozpoznanie zarzutów naruszenia Konstytucji RP za przedwczesne. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.