II OZ 678/18

Dnia 3 lipca 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 114/18 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: "WSA") w Warszawie postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 114/18 odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego ("SKO" lub "Kolegium") w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że pismami z dnia 13 lutego 2018 r. WSA w Warszawie, wykonując zarządzenie Przewodniczącego Wydziału tego sądu z dnia 6 lutego 2018 r., wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, dokumentu pełnomocnictwa oraz do uiszczenia wpisu od skargi - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Pełnomocnikowi skarżącego prawidłowo doręczono powyższe wezwania w dniu 5 marca 2018 r., a więc wyznaczony przez sąd termin upłynął z dniem 12 marca 2018 r. Pismem z dnia 15 marca 2018 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym), z zachowaniem siedmiodniowego terminu, pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi oraz uzupełnienia braków. Jednocześnie dokonał czynności, do których był zobowiązany. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu oświadczył, że wezwania otrzymał 5 marca 2018 r. Następnie wyjaśnił, że od ponad roku cierpi na zaburzenia depresyjne. W poczuciu odpowiedzialności za własne zdrowie oraz za sprawy powierzone mu przez klientów podjął stosowne leczenie. W grudniu 2017 r. nastąpiło znaczne pogorszenie jego stanu zdrowia. W dniu 15 stycznia 2018 r. nastąpiła zmiana zażywanych leków, która doprowadziła do tego, że w dniu 12 marca 2018 r. i w dniach wcześniejszych nie mógł opłacić skargi oraz uzupełnić jej braków. Do wniosku dołączył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że od (brak daty) do "nadal" jest pacjentem poradni Instytutu Psychiatrii i Neurologii w [...]. Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji stwierdził, że wskazane przez pełnomocnika okoliczności uchybienia terminu nie uzasadniają jego przywrócenia. Wnioskodawca domagając się przywrócenia terminu wskazał, że cierpi na depresję. Niemniej jednak, pomimo trwającej od roku choroby i jej zaostrzenia w styczniu 2018 r. był w stanie napisać i złożyć skargę (3 stycznia 2018 r.). Pełnomocnik skarżącego oświadczył również, że na przełomie grudnia 2017 r., stycznia i lutego 2018 r. nastąpiło zaostrzenie choroby i zmiana leków. Natomiast z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika jedynie, że leczy się poradni psychiatrycznej. Nie wynika natomiast, by we wskazanym okresie doszło do znacznego pogorszenia choroby uniemożliwiającego uzupełnienie braków formalnych skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika – [...], zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, a to art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, Ppsa) poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Z uwagi na powyższe strona skarżąca wnosi o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie. Pełnomocnik Stowarzyszenia wyjaśnia, że pojawiające się po ostatniej zmianie przyjmowanych przez niego leków stany gwałtownego i krótkotrwałego pogorszenia jego samopoczucia miały charakter nieprzewidywalny, bowiem we wcześniejszych zmianach leków nie występowały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań wskazać należy, że stosownie do art. 86 § 1 Ppsa jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie natomiast z art. 87 § 1 i 2 Ppsa pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie 3 przesłanki: wniosek o przywrócenie został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi; zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił mu bez swojej winy; dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Podkreślić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany w kontekście wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zgodnie zaś z przepisem art. 87 § 2 Ppsa w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie - jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 145/12; z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 711/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (zob.: M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 75) (podobnie wskazano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 142/12, CBOSA). Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy. W tym zakresie sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu. Daje to sądowi możliwość dokładnego uwzględnienia wszelkich okoliczności konkretnego przypadku. Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do realiów rozpoznawanej sprawy należy podzielić przedstawioną przez pełnomocnika Stowarzyszenia argumentację wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez sąd pierwszej instancji analiza stanu faktycznego, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił przesłanek braku winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi jest nieprawidłowa. W stanie rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego powołał okoliczność swojej choroby - depresji, która to choroba występuje u niego okresowo i napadowo. Jednocześnie pełnomocnik podkreślił, że w grudniu 2017 r. nastąpiło zaostrzenie choroby i zmiana leków, która spowodowała negatywne konsekwencje tego procesu, a tym samym stan psychiczny uniemożliwiał mu opłacenie skargi oraz przygotowanie i wysłanie listu zawierającego dokumenty żądane przez sąd, a co za tym idzie zachowanie terminu. Tym samym nie można podzielić argumentacji sądu pierwszej instancji, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił okoliczności braku winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Na okoliczność uprawdopodobnienia swojego braku winy, pełnomocnik skarżącego dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia 7 lutego 2018 r. z którego wynika, że leczy się w poradni psychiatrycznej. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca szczególną uwagę, że choroba w postaci depresji na charakter nieprzewidywalny i niezależny od woli chorego. Depresja może dotknąć każdego, niezależnie od wieku, płci, wykształcenia lub sytuacji rodzinnej. Może przyjść nagle albo narastać stopniowo, pozbawiając chorego energii i pozytywnych uczuć. Depresja nie jest zwykłym przygnębieniem, oznaką słabości ani przejawem lenistwa. To zaburzenie nastroju będące poważną chorobą psychiczną, która wymaga leczenia (źródło: http://www.poradnikzdrowie.pl/psychologia/choroby-psychiczne/depresja-choroba-psychiczna-ktora-nalezy-leczyc_38329.html). Pełnomocnik skarżącego we wniosku powołał okoliczności swojej choroby, przedstawił stosowne zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza psychiatrę (specjalisty w tej dziedzinie choroby), tym samym brak jest podstaw do założenia, że w omawianym okresie choroba u niego nie wystąpiła. Zaznaczyć również należy, że sąd pierwszej instancji w przypadku powzięcia wątpliwości co do choroby i treści przedstawionego zaświadczenia lekarskiego nie wezwał pełnomocnika skarżącego do przedstawienia dodatkowej dokumentacji choroby i jej przebiegu np. z wcześniejszych okresów. Zatem w niniejszym stanie faktycznym - zdaniem NSA - brak jest podstaw do uznania, że pełnomocnik skarżącego nie dołożył należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Jak zostało wielokrotnie przedstawione w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany w kontekście wszystkich okoliczności konkretnej indywidualnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło w skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. np. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt II GZ 162/16, CBOSA). Podkreślenia również wymaga, że uchybienie jakiego dopuścił się pełnomocnik skarżącego było nieznaczne (termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upływał w dniu 12 marca 2018 r., zaś pełnomocnik dokonał czynności, do których był zobowiązany w dniu 15 marca 2018 r.), a jego stan zdrowia istotnie mógł mieć wpływ na dokonanie tej czynności po terminie. Przyjęcie rygorystycznego stanowiska sądu pierwszej instancji zamykałoby stronie prawo do sądu, co stanowiłoby naruszenie zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, które to przepisy gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazują zamykanie drogi sądowej. W oparciu o powyższe okoliczności stwierdzić należy, że pełnomocnik skarżącego wykazał łączne spełnienie wymienionych na wstępnie okoliczności uzasadniających przywrócenie mu wnioskowanego terminu. W tym stanie sprawy, sąd pierwszej instancji, niesłuszne odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 188 i art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.