II OZ 626/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.S. i A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 kwietnia 2026 r. sygn. akt II SA/Gl 299/26 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi J.S. i A.K. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 15 stycznia 2026 r. nr WINB-WOA.7722.229.2025.AJ w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych postanawia: 1. sprostować z urzędu sentencję postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SA/Gl 299/26 w ten sposób, że w wersie ósmym od dołu w miejsce słów: "zaskarżonej decyzji" wpisać słowa: "zaskarżonego postanowienia"; 2. oddalić zażalenie.

J.S. i A.K. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z 15 stycznia 2026 r. nr WINB-WOA.7722.229.2025.AJ w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. W skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania ww. postanowienia. Uzasadniając wniosek skarżące wskazały, że wykonanie zaskarżonego postanowienia spowodowałoby trudny do odwrócenia skutek w postaci upływu terminu do wniesienia wniosku o ewentualną legalizację obiektu wraz z uiszczeniem opłaty legalizacyjnej, a następnie wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki spornego obiektu, a jednoznacznie oznaczałoby natychmiastową utratę dotychczasowego postępu prac oraz poniesienie znacznych szkód przez skarżące, zaś w przypadku postępowania egzekucyjnego istniałoby zagrożenie nałożenia administracyjnych kar pieniężnych. WSA w Gliwicach odmówił wstrzymania wykonania ww. postanowienia WINB. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że ogólnikowe twierdzenia strony, pozbawione szerszej motywacji, nie mogą stanowić podstawy do orzeczenia przez Sąd o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Skarżące ograniczyły się bowiem do przywołania przesłanek ustawowych, nie wskazując ani konkretnych okoliczności, które stanowiłyby o wyrządzeniu stronie skarżącej szkody, ani obrazujących rzekome nieodwracalne skutki zaskarżonego postanowienia. Skarżące złożyły zażalenie na powyższe postanowienie. Wyjaśniły, że są zmuszone – pod grozą nakazu rozbiórki – do prowadzenia i finansowania procedury legalizacyjnej dla obiektu zakwalifikowanego jako budynek rekreacji indywidualnej, który – w ocenie skarżących – jest wiatą. Jest to sytuacja fundamentalnie niesprawiedliwa: strona zmuszona jest do działania w oparciu o kwalifikację prawną którą kwestionuje przed sądem, a sąd odmawiając ochrony tymczasowej w praktyce umożliwia wykonanie postanowienia opartego na kwalifikacji będącej przedmiotem sporu zanim spór ten zostanie rozstrzygnięty. Podsumowując skarżące wskazały, że odmowa wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia narusza istotę ochrony tymczasowej. Sytuacja skarżących jest paradoksalna, gdyż Sąd ma zbadać czy kwalifikacja obiektu jest prawidłowa, a jednocześnie odmawia ochrony przed skutkami tej kwalifikacji. Skarżące są zatem zmuszone do prowadzenia kosztownej procedury legalizacyjnej dla obiektu zakwalifikowanego niezgodnie ze stanem faktycznym, z pominięciem kluczowych procedur i dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. O wstrzymaniu wykonania aktu sąd orzeka na wniosek skarżącego. Uwzględnienie wniosku jest uwarunkowane uprzednim stwierdzeniem, że spełniona została któraś z ustawowych przesłanek, wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Powołany przepis przewiduje możliwość udzielenia stronie ochrony tymczasowej, poprzez wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Wyjaśnić należy, że przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. przewiduje możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji (postanowienia) na wniosek strony, którą uzależnia od wykazania zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia stronie znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Możliwość udzielenia ochrony tymczasowej została zatem ograniczona do sytuacji wystąpienia jednej z dwóch przesłanek zawartych w omawianym przepisie. Obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie spełnienia przynajmniej jednej z nich. Innymi słowy uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku, poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji (postanowienia). Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi w sposób przekonywujący wskazać na konkretne relacje miedzy brakiem wstrzymania zaskarżonej decyzji, a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 p.p.s.a. Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przestanek zawartych w cytowanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdyby akt lub czynność zostały wykonane. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżące nie wykazały, aby w sprawie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Argumentacja wniosku nie pozwala na zastosowanie wobec skarżących wyjątkowego rozwiązania prawnego, jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym przejawiająca się we wstrzymaniu wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skarżące wskazały jedynie na ogólne konsekwencje jakie wiążą się z koniecznością złożenia dokumentów legalizacyjnych czy potencjalnym wydaniem decyzji o rozbiórce. Nie wskazały natomiast na jaką rzeczywistą szkodę byłyby narażone. Brak uzasadnienia wniosku w tym zakresie uniemożliwia jego merytoryczną ocenę. Ponadto, mając na uwadze argumentację zażalenia wskazać należy, że przy rozpatrywaniu wniosku o wstrzymanie, Sąd nie może brać pod uwagę merytorycznych zarzutów skargi oraz przekonania skarżących o wydaniu aktu z naruszeniem przepisów prawa. Na etapie postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu Sąd nie może rozpatrywać sprawy co do istoty, wypowiadając się co do zasadności wydania przez organ tego aktu. Sąd nie może zatem wstrzymać wykonania postanowienia w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych z uwagi na argument, że postanowienie takie przesądza o stwierdzeniu samowoli budowlanej, a strona się z takim stwierdzeniem nie zgadza. Sąd nie może zatem rozpatrywać zarzutów dotyczących ewentualnego naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego. Podobnie Sąd nie ocenia przyszłych postępowań, które mogą wyniknąć z braku wstrzymania zaskarżonego postanowienia. Sąd może odnosić się tylko do argumentów, które ewentualnie potwierdzają, że wstrzymanie wykonania robót budowlanych bezpośrednio wywołuje u strony występującej z zażaleniem znaczną szkodę bądź trudne do odwrócenia skutki. Jeżeli zatem we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności strona nie wskaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to uznać należy, że brak jest przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej przez sąd. Wobec powyższego uznać należy, że skarżące nie przedstawiły argumentacji pozwalającej na formułowanie ocen przez Sąd, że w sprawie prawdopodobne jest wystąpienie okoliczności, które należałoby kwalifikować jako znaczną szkodę czy trudne do odwrócenia skutki. W istocie wskazane w skardze twierdzenia, powtórzone następnie w zażaleniu nie wskazywały na bezpośredni związek pomiędzy zagrożeniem w postaci poniesienia znacznych szkód, a wydaniem postanowienia co do wstrzymania robót budowlanych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji. O sprostowaniu w sposób określony w punkcie 1 sentencji niniejszego postanowienia orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i 2 w zw. z art. 166 p.p.s.a.