II OZ 626/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 182/18 o odrzuceniu skargi T. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 182/18 odrzucił skargę T. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2018 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata (pkt I) oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt II). Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Lublinie powiadomiła Sąd o wyznaczeniu dla skarżącego pełnomocnika w osobie adwokata M. P. Następnie w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono pełnomocnikowi strony w dniu 27 lutego 2018 r. W zakreślonym terminie, który upłynął w dniu 6 marca 2018 r., nie uiszczono wpisu od skargi. W dniu 6 marca 2018 r. wpłynęło natomiast do Sądu pismo pełnomocnika, który wniósł o wezwanie przez Sąd do uiszczenia wpisu bezpośrednio skarżącego. Sąd skargę odrzucił na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), gdyż w zakreślonym terminie mimo wezwania nie został uiszczony należny wpis od skargi. Sąd wyjaśnił, że w przypadku, gdy ustanowiono pełnomocnika – także w ramach prawa pomocy, obowiązkiem sądu jest doręczanie pism kierowanych do strony temu pełnomocnikowi, co wynika jednoznacznie z art. 67 § 5 p.p.s.a. Podkreślił, że z chwilą ustanowienia określonej osoby pełnomocnikiem strony osoba ta jest zobowiązana do podejmowania wszelkich czynności (zgodnie z zakresem swego umocowania) w imieniu i na rzecz strony. W ocenie Sądu podnoszona przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącego okoliczność, że aktualnie nie ma on kontaktu ze skarżącym, nie ma żadnego wpływu na zakres omawianego obowiązku reprezentowania strony. Wskazał, że pełnomocnik dysponował danymi adresowymi skarżącego a jego wniosek zawarty w piśmie z dnia 6 marca 2018 r. nie znajduje żadnych podstaw prawnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł o jego uchylenie. Zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 220 § 3 p.p.s.a. polegające na niezasadnym uznaniu, że skarga podlega odrzuceniu jako nieopłacona, podczas gdy skarżący po wezwaniu go do uiszczenia wpisu uiścił należną opłatę w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu autor zażalenia powtórzył, że pełnomocnik nie miał kontaktu ze skarżącym a fakt ustanowienia adwokata w ramach prawa pomocy równoznaczny z udzieleniem pełnomocnictwa nie może skutkować tym, ażeby adwokat ponosił koszty wpisu od skargi za stronę, w szczególności, gdy brak jest między nimi kontaktu. Wskazano, że skarżący skontaktował się z pełnomocnikiem po upływie 7-dniowego terminu do uiszczenia wpisu, oświadczając, że dokonał opłaty w kwocie 100 zł na rachunek Sądu, tym samym skarga została opłacona. W ocenie pełnomocnika niezależna od skarżącego i pełnomocnika sytuacja spowodowana brakiem kontaktu nie może pociągać dla strony negatywnych konsekwencji w postaci odrzucenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. od skargi pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Stosownie do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W niniejszej sprawie Sąd prawidłowo odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Zastosowanie tego rygoru Sąd oparł na ustaleniu, że skarżący nie uiścili wpisu sądowego od skargi w zakreślonym terminie. Zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu skutecznie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 27 lutego 2018 r. Nie jest przez stronę kwestionowane, że w zakreślonym terminie, który upłynął z dniem 6 marca 2018 r., wpis ten nie został uiszczony. Pamiętać należy, że zachowanie terminu do dokonania czynności procesowej jest warunkiem skuteczności tej czynności. Zgodnie bowiem z art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Wobec powyższego uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi po upływie 7-dniowego terminu na dokonanie tej czynności, tj. w dniu 9 marca 2018 r., nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę z powodu braku uiszczenia w terminie wpisu sądowego od skargi nie naruszył zatem art. 220 § 3 p.p.s.a. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że nie było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku pełnomocnika o wezwanie bezpośrednio skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. Stosowne wezwania prawidłowo doręczono pełnomocnikowi skarżącego, gdyż jak stanowi art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Przepis ten ma charakter obligatoryjny i nie pozwala Sądowi na wysyłanie korespondencji wprost do strony z pominięciem pełnomocnika. Odmiennej oceny skuteczności doręczenia pełnomocnikowi przedmiotowego wezwania nie zmienia także akcentowana w zażaleniu okoliczność, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik nie miał kontaktu ze skarżącym. Oczywiście przy wykonywaniu zawodu adwokata pełnomocnik związany jest także wewnętrznymi przepisami korporacyjnymi, w tym m.in. Zbiorem Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) uchwalonym przez Naczelną Radę Adwokacką 10 października 1998 r., uchwała nr 2/XVIII/98 ze zm. Jak stanowi § 55 ust. 2 tego aktu adwokat nie jest zobowiązany do ponoszenia w prowadzonej sprawie wydatków, np. opłat sądowych lub kosztów przejazdu do innej miejscowości, jeżeli klient, wezwany należycie, nie wpłacił w terminie wymaganej kwoty. Przywołana regulacja, zwalniając adwokata od obowiązku ponoszenia opłat sądowych, kładzie nacisk na prawidłowe zawiadomienie mocodawcy o obowiązku wynikającym z wezwania. To zatem na pełnomocniku – także tym ustanowionym z urzędu – spoczywa ciężar informowania strony o stanie sprawy, w tym konieczności podjęcia określonych czynności procesowych i skutkach ich zaniechania – np. o wezwaniu do uiszczenia opłaty sądowej. Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że dane adresowe skarżącego zostały przekazane pełnomocnikowi w piśmie Okręgowej Rady Adwokackiej w Lublinie z dnia [...] lutego 2018 r. Podany adres skarżącego jest zarazem jedynym adresem strony, jakim dysponował Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny ma świadomość, że kontakt listowny ze stroną wiąże się nieuchronnie z upływem czasu potrzebnego na doręczenie korespondencji, ale jak wskazuje praktyka sądowa nie jest to przeszkoda nie do przezwyciężenia w zachowaniu terminu do dokonania czynności procesowej (wskazać można chociażby na możliwość wysłania korespondencji do strony listem poleconym – priorytetem, dla którego przewidywany przez Pocztę Polską S.A. termin realizacji usługi to następny dzień roboczy po dniu nadania – tak: http://www.poczta-polska.pl/paczki-i-listy/wysylka/listy/list-polecony/). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że w przypadku, gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca, a w przypadku profesjonalnych pełnomocników podlegają oni w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowani są bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że pełnomocnik jest zobowiązany już od chwili jego ustanowienia podejmować wszelkie czynności w imieniu i na rzecz strony. Jednocześnie pominąć nie można konieczności odpowiedniego współdziałania mocodawcy. Inicjując postępowanie sądowe skarżący musi liczyć się bowiem z możliwością otrzymania korespondencji wymagającej podjęcia w związku z jej treścią, w zakreślonych terminach, środków w celu ochrony swych praw. Dotyczy to nie tylko korespondencji, jaką strona może otrzymać z Sądu, ale także od pełnomocnika ustanowionego z urzędu na jej wniosek. Należycie dbając o własne interesy strona musi zatem przewidzieć, że brak odpowiedniego współdziałania zarówno z Sądem, jak i ustanowionym na jej rzecz pełnomocnikiem (w tym np. zaniechanie niezwłocznego odbierania korespondencji) może wywołać negatywne skutki procesowe. W niniejszej sprawie wnoszący zażalenie pełnomocnik nie opisał bliżej swych problemów ze skontaktowaniem się ze skarżącym, co i tak nie miałoby wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia. Kwestią zasadniczą podlegająca kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie była bowiem weryfikacja, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 220 § 3 p.p.s.a., tj. czy w wyznaczonym terminie skarżący, prawidłowo wezwany, uiścił wpis sądowy od skargi. Jeśli natomiast skarżący uważa, że nie dokonał w terminie czynności procesowej bez swojej winy, to kwestia ta mogłaby być podniesiona jedynie we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.