II OZ 568/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2731/14 przyznające skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na S. Z. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej i stwierdzenia, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, ma 75 lat, utrzymuje się z emerytury w wysokości 998 zł. Posiadany majątek obejmuje budynek mieszkalno – gospodarczy o powierzchni 200 m2, grunt rolny o powierzchni 1,3 ha (oddany w dzierżawę), las o powierzchni 1,5 ha i samochód osobowy audi o wartości około 15 tys. zł. Nie ma kredytów, nie płaci alimentów, z dzierżawy nie uzyskuje dochodów, na lekarstwa wydaje około 150 zł miesięcznie, koszty eksploatacji wynoszą około 130 zł. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jednak rozstrzygnięcie to uchylił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 marca 2016 r. sygn. akt II OZ 228/16 z uwagi na brak określenia przez skarżącego zakresu żądania oraz błędny pogląd, że skoro uiścił wszystkie wymagane koszty sądowe, to był w stanie wygospodarować środki finansowe na ich pokrycie. W piśmie z dnia 29 marca 2016 r. skarżący wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie. Podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata został rozpoznany odmownie, ponieważ skarżący korzysta już z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru - adwokata L. K., a stosownie do art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) nie jest możliwe ustanowienie pełnomocnika na zasadzie prawa pomocy stronie, która ma pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 23 października 2015 r. udzielił pełnomocnictwa procesowego, a pełnomocnik ten skutecznie reprezentuje skarżącego, podjął stosowne czynności procesowe, wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 4 sierpnia 2015 r. oraz sprzeciw od postanowienia Sądu z dnia 3 lutego 2016 r. Skoro skarżący jest aktualnie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru to wobec treści art. 246 § 3 P.p.s.a. brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do Sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, w sytuacji gdy strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Przesłanka negatywna z art. 246 § 3 P.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Z powyższych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. Z., zarzucając mu naruszenie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a poprzez odmowę przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek koszów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, przy czym nie korzysta w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie z pomocy pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata z urzędu ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Stwierdzić trzeba, że zgodnie z art. 246 § 3 P.p.s.a.: "adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy". Powyższy przepis wprowadza przesłankę negatywną, która wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. J. Harczuk. Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy. ZNSA 2007, Nr 5, s. 69 i n.). Określenie "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje, że sąd powinien wziąć pod uwagę stan rzeczy istniejący w dacie sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak Sąd będzie mógł odmówić ustanowienia pełnomocnika, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (zob. J. P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 569-570). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skoro skarżący był reprezentowany przez adwokata od momentu wniesienia w sprawie skargi kasacyjnej, który reprezentował go na wszystkich etapach postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, to spełniona została negatywna przesłanka z art. 246 § 3 P.p.s.a. Skarżący pozostaje w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, co przyznał w rozpoznawanym zażaleniu, a co wyklucza uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc również ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.