II OZ 567/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 lipca 2024 r., sygn. akt IV SPP/Po 39/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie starszego referendarza sądowego w sprawie ze skargi M.P. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 listopada 2023 r., nr IR-IV.7721.414.2023.2 w przedmiocie odmowy przywrócenia i stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 31 lipca 2024 r., sygn. akt IV SPP/Po 39/24 oddalił wniosek M.P. (dalej: "skarżący") o wyłączenie starszego referendarza sądowego D. M. W uzasadnieniu wskazał, że referendarz sądowy podlega wyłączeniu na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 24 § 1 w zw. z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). W ocenie Sądu skarżący, wbrew art. 20 p.p.s.a., nie uprawdopodobnił istnienia okoliczności określonych w art. 19 p.p.s.a., tym bardziej że z wyjaśnień złożonych przez referendarza sądowego objętego wnioskiem wynika, że okoliczności takie nie istnieją. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie powyższego postanowienia. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że wskazany referendarz szykanuje jego jak i jego mocodawcę. Ponadto jest "neoreferendarzem" i wydane przez niego orzeczenia są nieważne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja wyłączenia sędziego jak również - na mocy art. 24 § 1 p.p.s.a. - referendarza sądowego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do ich bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) w sprawie następuje na wniosek, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego, art. 19 p.p.s.a.). Przepis art. 19 p.p.s.a. reguluje przypadek wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Podkreślenia wymaga, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji we wniosku, którą należy odnieść do wątpliwości co do braku bezstronności w konkretnej sprawie. Ustawodawca, posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na Sąd obowiązek badania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje i czy uzasadnia wyłączenie wskazanego sędziego (referendarza sądowego). Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych, Sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że – zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. – orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień – oświadczenia, przez tego sędziego (referendarza sądowego). W niniejszej sprawie referendarz sądowy, którego wyłączenia domaga się skarżący, 31 lipca 2024 r. złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznawania w niniejszej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie referendarza sądowego. Wobec niewskazania w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważyłyby prawdziwość ww. oświadczenia starszego referendarza sądowego – stwierdzić należy, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie referendarza sądowego było zgodne z prawem. Podkreślić należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). Tym samym Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie. Końcowo odnosząc się do argumentacji zawartej w zażaleniu, iż D. M. jest "neoreferendarzem" a wydane przez niego orzeczenia są nieważne zauważenia wymaga, że aktualnie potocznie przedrostek "neo" używa się w powiązaniu z sędziami i asesorami powołanymi w procedurze budzącej wątpliwości co do jej zgodności z Konstytucją, tj. przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa z 8 grudnia 2017 r., bądź też w powiązaniu z Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną na podstawie tej noweli. W tym zakresie wskazania wymaga, że procedura wyłonienia osoby na stanowisko referendarza sądowego następuje w drodze konkursu. Krajowa Rada Sądownictwa nie berze udziału w tym postępowaniu, a zatem nie ma żadnego wpływu na jego przebieg. Ponadto należy mieć także na względzie, że D. M. został mianowany na stanowisko referendarza sądowego przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego już w 2004 r., natomiast na stanowisko starszego referendarza sądowego przez Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w 2015 r. Osoby mianujące referendarza sądowego, którego wyłączenia domaga się skarżący, także nie mogły zatem być powołane na stanowisko sędziego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej nowelą z 8 grudnia 2017 r. Tym samym użycie przedrostka "neo" w stosunku do referendarza sądowego jest zupełnie niezrozumiałe. Biorąc zatem powyższe okoliczności jak również fakt, że skarżący nie zawarł uzasadnienia do ww. twierdzenia, brak jest możliwości ustosunkowania się do powyższej argumentacji. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.