II OZ 553/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Diany Trzcińskiej oraz sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz od orzekania w sprawie ze skargi A. F. na uchwałę Rady Gminy C. z dnia 21 czerwca 2022 r., nr L/394/2022 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 23 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23 oddalił wniosek A. F. (dalej: skarżący, strona) o wyłączenie sędziego WSA Diany Trzcińskiej oraz sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz od orzekania w niniejszej sprawie. Sąd wskazał, że skarżący w dniu 9 lipca 2024 r. złożył wniosek o wyłączenie wskazanych powyżej sędziów od orzekania w jego sprawie ze skargi na uchwałę Rady Gminy C. z 21 czerwca 2022 r., nr L/394/2022 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego [...] w gminie C.. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że zarówno sędzia WSA Diana Trzcińska, jak i sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz zlekceważyły jego wniosek z 3 października 2023 r. o podjęcie z urzędu postępowania wobec Wójta Gminy C. i nie zgłosiły do prokuratury wniosku o podejrzeniu popełnienia przez niego przestępstwa. Dlatego też on sam w dniu 9 lipca 2024 r. przekazał Prokuratorowi Krajowemu do oceny podejrzenie popełnienia czynów zabronionych przez sędziów WSA w Gdańsku. Tym samym, w ocenie skarżącego, podejmowanie dalszych działań i orzekanie w niniejszej sprawie przez wskazanych wyżej sędziów jest bezzasadne i szkodliwe dla wymiaru sprawiedliwości, gdyż może się okazać, że do popełnienia czynów zabronionych doszło. Dodatkowo skarżący podał, że podczas przeglądania akt sprawy w dniu 15 marca 2024 r. trafił na luźny dokument, pt. "zarządzenie" - oznaczony datą 14 stycznia 2024 r., bez numeracji porządkowej akt, podpisany podpisem nieczytelnym, a zatem zachodzi podejrzenie, że dokument ten został sporządzony nieprawidłowo, z datą wsteczną. Jednocześnie skarżący powziął informację, że dokument ten wytworzyła sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, co powoduje, że dopuściła się ona czynów, które podważają jego zaufanie do niej i mogą wskazywać na popełnienie przez nią czynności zabronionych prawem. Skarżący wskazał również, że w kwietniu 2024 r. otrzymał postanowienie Sądu z 11 kwietnia 2024 r. wydane w składzie jednoosobowym przez sędziego WSA Katarzynę Krzysztofowicz o odmowie wyłączenia sędziego WSA Krzysztofa Kaszubowskiego, sędziego WSA Diany Trzcińskiej oraz asesora WSA Wojciecha Wycichowskiego z orzekania w niniejszej sprawie. W aktach sprawy znajduje się natomiast postanowienie z 17 kwietnia 2024 r. wydane w składzie trzyosobowym, w tym przez sędziego WSA Katarzynę Krzysztofowicz, dotyczące wniosku skarżącego o wyłączenie wskazanych wyżej sędziów i asesora. Z powyższego wynika więc, że sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz orzekała w sprawie tego samego wniosku o wyłączenie dwa razy: w dniu 11 kwietnia i w dniu 17 kwietnia, co narusza powagę rzeczy osądzonej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów podniósł, że sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz oraz sędzia WSA Diana Trzcińska złożyły w dniu 16 lipca 2024 r. oświadczenia o braku przesłanek określonych w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a", a skarżący nie wykazał we wniosku, by zaistniała któraś z okoliczności warunkujących wyłączenie wskazanych we wniosku sędziów na podstawie art. 18 czy też art. 19 tej ustawy. Sąd podkreślił, że wyłączenie sędziego nie może następować automatycznie. W każdej sprawie konieczna jest bowiem indywidualna ocena czy powołane okoliczności mają wpływ na bezstronność sędziego. Przy czym obowiązek wykazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia sędziego ustawodawca nałożył na stronę postępowania. Natomiast sąd ma jedynie obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje, co wynika wprost z art. 20 § 1 p.p.s.a. Tak więc okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest bowiem wystarczająca sama wątpliwość strony w tym zakresie i subiektywne odczucie o stronniczości i niesprawiedliwości sędziego. Instytucja wyłączenia sędziego, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. ma bowiem zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowana jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Odnosząc się zatem do argumentacji skarżącego dotyczącej wyłączenia sędzi WSA Diany Trzcińskiej Sąd zauważył, że sędzia ta została wyznaczona sędzią zastępcą w niniejszej sprawie, tak więc jej merytoryczny udział w składzie orzekającym będzie mieć miejsce dopiero wówczas, gdy zajdzie konieczność dokonania zmiany w wyznaczonym do orzekania składzie trzyosobowym. Sędzia ta nie mogła zatem podejmować jakichkolwiek czynności procesowych w niniejszej sprawie, a tym samym nie można zarzucić jej bezczynności w sprawie pisma skarżącego z 3 października 2023 r. Analizując natomiast zarzuty skarżącego odnośnie sędzi WSA Katarzyny Krzysztofowicz, wyznaczonej sędzią sprawozdawcą w przedmiotowej sprawie, Sąd stwierdził, że brak jest podstaw aby uznać, że zachodzą jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie. W postanowieniu wskazano, że sąd administracyjny nie ma obowiązku zawiadamiania prokuratora o toczącym się postępowaniu, nawet jeśli żąda tego strona. Dodatkowo zgodnie z treścią art. 8 p.p.s.a. udział prokuratora w postępowaniu sądowoadministracyjnym może nastąpić wyłącznie z jego własnej inicjatywy. Sąd zauważył również, że z treści art. 3 i art. 4 p.p.s.a. wynika, iż sąd administracyjny nie wszczyna z urzędu postępowań przeciwko urzędnikom, czy też organom administracji, o czym skarżący został pouczony w piśmie z 18 marca 2024 r. W piśmie tym poinformowano też skarżącego, że sąd uznał, iż Radę Gminy C. powinien reprezentować jej Przewodniczący, a nie Wójt Gminy, a tym samym pismo skarżącego z 3 października 2023 r. zostało uwzględnione. Odnosząc się natomiast do kwestii wydania w sprawie dwóch postanowień w przedmiocie wyłączenia od orzekania wskazanych we wniosku skarżącego sędziów, Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wniosek skarżącego z 19 marca 2024 r. o wyłączenie od orzekania w tej sprawie sędziego WSA Diany Trzcińskiej, sędziego WSA Krzysztofa Kaszubowskiego i asesora WSA Wojciecha Wycichowskiego został rozpoznany postanowieniem z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23. Postanowienie to wydane zostało w składzie trzyosobowym, zgodnie z wymogiem art. 22 § 2 p.p.s.a. Sąd wyjaśnił natomiast, że skarżący otrzymał w kwietniu 2024 r., opatrzone datą 11 kwietnia 2024 r., pismo stanowiące wersję roboczą (projekt) postanowienia, które postanowieniem nie było. Po stwierdzeniu zaistniałej pomyłki, Przewodnicząca Wydziału w dniu 22 lipca 2024 r. wydała zarządzenie o doręczeniu stronom prawidłowego odpisu postanowienia z 17 kwietnia 2024 r., informując, że poprzednio doręczono nieprawidłowy odpis postanowienia, który był jedynie opracowanym przez asystenta sędziego projektem. Ustosunkowując się z kolei do wskazywanego przez skarżącego zarządzenia sędziego sprawozdawcy datowanego na dzień 14 stycznia 2024 r., Sąd zauważył, że zarządzenie to zostało w dniu 18 marca 2024 r. sprostowane, jako wydane w dniu 14 marca 2024 r. i zostało przesłane skarżącemu w piśmie z dnia 18 marca 2024 r. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że w sprawie nie występują uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego WSA Diany Trzcińskiej i sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz. W ocenie Sądu z powołanych przez skarżącego okoliczności nie można wywieść osobistych powiązań, pozytywnych i negatywnych, w stosunku do stron postępowania lub przedmiotu niniejszej sprawy. Również podjęcie przez sędziego niekorzystnych, w odczuciu skarżącego, działań w jego sprawie nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego od orzekania, albowiem w środkach odwoławczych od orzeczeń sądowych może on podnosić zarzuty dotyczące ewentualnych uchybień procesowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. F., wnosząc o jego uchylenie w części dotyczącej odmowy wyłączenia sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz. Skarżący podniósł, że sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz będąc do tego zobowiązana z mocy art. 304 § 2 k.p.k. nie zawiadomiła z urzędu prokuratury o możliwości popełnienia przez Wójta Gminy C. przestępstwa prawdopodobnie z art. 271 k.k., o co skarżący wnosił we wniosku z 3 października 2023 r. Za działanie na swoją szkodę skarżący uznał również zachowanie sędziego odnośnie odnalezionego w aktach sprawy antydatowanego zarządzenia z 14 stycznia 2024 r. Ponadto skarżący wskazał, że przed otrzymaniem w dniu 5 sierpnia 2024 r. odpisu postanowienia z 17 kwietnia 2024 r. otrzymał odpis postanowienia z 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23 wydanego jednoosobowo przez sędziego WSA Katarzynę Krzysztofowicz, którym to postanowieniem odmówiono wyłączenia sędziów WSA Krzysztofa Kaszubowskiego i Diany Trzcińskiej oraz asesora WSA Wojciecha Wycichowskiego od orzekania w niniejszej sprawie. Na postanowienie z 11 kwietnia 2024 r. skarżący nie wniósł zażalenia. A zatem zdaniem skarżącego postanowienie z 17 kwietnia 2024 r. jest postanowieniem wydanym w tej samej, prawomocnie już osądzonej sprawie. Skarżący zauważył bowiem, że doręczony mu odpis postanowienia z 11 kwietnia 2024 r. był opatrzony odpowiednimi pieczęciami Sądu i poświadczony za zgodność z oryginałem przez pracowników sekretariatu Sądu. Tym samym w ocenie skarżącego za niewiarygodne uznać należy wyjaśnienia zawarte w zawiadomieniu o doręczeniu mu odpisu postanowienia z 17 kwietnia 2024 r., że postanowienie z 11 kwietnia 2024 r. zostało mu wysłane pomyłkowo. Świadczyłoby to bowiem o tym, że osoby uprawnione pracujące w Sądzie poświadczyły nieprawdę w ważnym dokumencie Sądu. Dodatkowo w ocenie skarżącego nie można uznać, że wyjaśnienia takie znoszą prawomocności postanowienia z 11 kwietnia 2024 r., skoro w postanowieniu z 17 kwietnia 2024 r. nie wskazano, że postanowienie z 11 kwietnia 2024 r. jest nieważne. Dodatkowo skarżący podniósł, że sędziowie wydający postanowienie z 17 kwietnia 2024 r., w tym sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, musieli mieć świadomość bezprawności swojego działania, co powoduje, że postępowanie takie narusza zaufanie do Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, a także do sędzi WSA Katarzyny Krzysztofowicz, a ponadto narusza powagę Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 p.p.s.a. Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniony został w art. 18 p.p.s.a., natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wskazać należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W niniejszej sprawie sędziowie, których wyłączenia domagał się skarżący we wniosku, złożyli oświadczenia, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia ich od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, że argumenty skarżącego zawarte we wniosku o wyłączenie sędziów nie mogą być w żaden sposób uznane za takie, które podważyłyby wiarygodność złożonych przez sędziów oświadczeń. Z art. 19 p.p.s.a. wynika bowiem, że to wnioskodawca ma obowiązek uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia sędziego. Nie jest natomiast wystarczająca sama wątpliwość strony co do bezstronności sędziego w danej sprawie i subiektywne odczucie o stronniczości i niesprawiedliwości sędziego. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być realna, oparta o zobiektywizowane przesłanki dotyczące konkretnej sprawy, w której wniosek został złożony. Okoliczności takich skarżący zarówno we wniosku jak i w zażaleniu nie wykazał. Sąd pierwszej instancji ustosunkowując się do argumentacji skarżącego prawidłowo stwierdził, że zakres właściwości sądów administracyjnych reguluje art. 3 i art. 4 p.p.s.a. Z przepisów tych w żaden sposób nie wynika, aby sądy administracyjne uprawnione były do wszczynania z urzędu postępowań przeciwko urzędnikom, czy też organom administracji. Natomiast jeżeli chodzi o ewentualne przestępstwo poświadczenia nieprawdy, które w ocenie skarżącego zostało popełnione przez Wójta Gminy C. to należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 304 § 1 k.p.k., każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Tym samym skarżący posiada możliwość osobistego, bezpośredniego przesłania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa do właściwych organów ścigania. Sąd natomiast poza informacjami uzyskanymi od skarżącego nie dysponuje żadnymi wiadomościami w tym zakresie. Ponadto Sąd pierwszej instancji słusznie podniósł, że za okoliczność mogącą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego WSA Katarzyny Krzysztofowicz w niniejszej sprawie, nie można uznać pomyłki w dacie zarządzenia (wpisano 14 stycznia 2024 r. a powinno być 14 marca 2024 r.), którą to datę sprostowano zarządzeniem z 18 marca 2024 r. Również podnoszona przez skarżącego okoliczność otrzymania z Sądu dwóch postanowień wydanych w tym samym przedmiocie z dnia 11 kwietnia 2024 r. i z dnia 17 kwietnia 2024 r. nie świadczy o wystąpieniu wątpliwości co do bezstronności i braku obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wniosek skarżącego z 19 marca 2024 r. o wyłączenie sędziego WSA Diany Trzcińskiej, sędziego WSA Krzysztofa Kaszubowskiego oraz asesora WSA Wojciecha Wycichowskiego od orzekania w niniejszej sprawie rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23, wydanym w składzie trzyosobowym, doręczonym skarżącemu w dniu 5 sierpnia 2024 r. Postanowienie to jest jedynym postanowieniem wydanym przez Sąd w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z 19 marca 2024 r. Jak wynika z akt sprawy postanowienie z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 154/23 wydane na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 kwietnia 2024 r. zostało wraz z uzasadnieniem podpisane przez skład orzekający (Przewodniczącego: sędziego WSA Katarzynę Krzysztofowicz (sprawozdawcę), sędziego WSA Jolantę Górską i sędziego WSA Dariusza Kurkiewicza). Postanowieniem tym Sąd jest zatem związany. Zgodnie bowiem z treścią art. 164 p.p.s.a. sąd związany jest postanowieniem wydanym na posiedzeniu niejawnym od chwili, w której zostało ono podpisane wraz z uzasadnieniem. Tym samym, wbrew twierdzeniom skarżącego, w niniejszej sprawie nie zostało wydane wiążące postanowienie Sądu z 11 kwietnia 2024 r. Fakt, że skarżącemu doręczono, z uwagi na pomyłkę pracownika sekretariatu, pismo z 11 kwietnia 2024 r., które było jedynie niepodpisanym projektem postanowienia, nie świadczy o tym, że w niniejszej sprawie wydano postanowienie z 11 kwietnia 2024 r. O fakcie pomyłki skarżący został poinformowany w piśmie z 24 lipca 2024 r., przy którym wysłano prawidłowy odpis postanowienia Sądu z 17 kwietnia 2024 r. Zaistniała sytuacja mogła niewątpliwie wywołać u skarżącego konsternację, jednak nie świadczy o tym, że w obrocie prawnym istnieją dwa identyczne postanowienia wydane w tej samej sprawie w różnych składach orzekających i w różnych datach. W związku z powyższym podnoszone przez skarżącego zarówno we wniosku jak i w zażaleniu okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Skarżący nie wykazał bowiem przyczyn, które czyniłyby danego sędziego potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. W szczególności uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego nie stanowi też przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nieobiektywnie, czy też stronniczo. Podobnie, subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego przez danego sędziego nie stanowi przesłanki jego wyłączenia od rozpoznania danej sprawy Przyczyny wyłączenia muszą mieć zatem charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych, których w sprawie nie wykazano. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.