II OZ 525/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 243/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w Ś. na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odpadów postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 243/13 WSA w Poznaniu oddalił wniosek "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w Ś. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi "[...]" Spółka z o.o. z siedzibą w Ś. na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odpadów. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie "[...]" Spółki z o.o. w Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2013 r. o odmowie przyznania tej Spółce zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł z 12 lutego 2014 r. skarżąca Spółka wniosła o odstąpienie od obowiązku uiszczenia tej opłaty. Postanowieniem z dnia 14 marca 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniosła Spółka "[...]" podnosząc, iż jej dochody odbiegają od przedstawionej w postanowieniu sytuacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony ponownie, jednakże przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie wówczas, gdy nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych, które stanowiły podstawę orzeczenia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Innymi słowy w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Z powyższego wynika, że w takiej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych uzasadnić może jedynie zmiana okoliczności faktycznych, zwłaszcza pogorszenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej Spółki. Sąd I instancji podkreślił, że w zawartym we wniosku o prawo pomocy oświadczenia o stanie majątku i dochodach, skarżąca Spółka nie przedstawiła danych uzasadniających stanowisko, że pogorszeniu uległa jej kondycja majątkowa i finansowa w zestawieniu z poprzednio ocenianą sytuacją w tym zakresie. Z porównania obu wniosków wynika, iż Spółka zanotowała większy od poprzedniego (41.235,48 zł) zysk za ostatni rok obrotowy w wysokości 57.072,84 zł. Aktualnie dysponuje również większą niż poprzednio kwotą na rachunku bankowym w wysokości 859 zł, która to kwota wielokrotnie przekracza wymaganą na obecnym etapie postępowania opłatę w kwocie 100 zł. Sąd I instancji podniósł, że spółka we wniosku oraz sprzeciwie nie wskazała też na jakiekolwiek inne okoliczności uzasadniające jej wniosek, powołując się jedynie ogólnie na kryzys finansowy panujący w branży motoryzacyjnej oraz niewłaściwą ocenę jej sytuacji finansowej nie wskazując w żaden sposób na czym ta niewłaściwa ocena polega. Sąd I instancji podkreślił, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji wyjaśnił, że analiza danych zawartych w ponownym wniosku o prawo pomocy prowadzi do konkluzji, że sytuacja Spółki uległa nawet poprawie, zatem brak było podstaw do uwzględnienia jej wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca spółka i wnosząc o uchylenie postanowienia wskazała, że nie ma szans walczyć "o swoje" na legalnej drodze prawnej. Nie jest w stanie uiścić opłaty od pozwu w oznaczonej przez Sąd kwocie. Walka o swoje jest dla spółki zamknięta z uwagi na barierę finansową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak prawidłowo stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zmiana postanowienia niekończącego postępowania w sprawie - a takim jest postanowienie w przedmiocie prawa pomocy - jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwa, gdy zmienią się okoliczności sprawy (art. 165 P.p.s.a.). Innymi słowy warunkiem bezwzględnym weryfikacji orzeczenia prawomocnego w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc sytuacja materialna - uległy zmianie na tyle ważkiej, że uzasadniają one zmianę orzeczenia prawomocnego. W niniejszej sprawie treść zażalenia skarżącej sprowadza się do ponownej polemiki z Sądami obu instancji co do możliwości poniesienia przez spółkę kosztów niniejszego postępowania. Tego typu polemika jest na obecnym etapie postępowania niedozwolona i nie może wywołać oczekiwanych przez skarżącego skutków. Skarżący przedstawił identyczny stan faktyczny, jak w poprzednim postępowaniu dotyczącym prawa pomocy; to zaś wyklucza zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, gdyż nie może być mowy o jakiejkolwiek zmianie okoliczności sprawy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach i następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności; a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia w sprawie. Z powyższego wynika, że kwestia możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania została już w sposób wiążący przesądzona. Przy stwierdzeniu braku zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd pierwszej instancji nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczyniono to w pierwszym prawomocnym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.