II OZ 487/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 255/23 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 grudnia 2022 r., nr OA.7721.19.13.2020 w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 6 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 255/23, odmówił P. M. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego. Sąd podał, że zarządzeniami z dnia 16 lutego 2023 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków "formalnych" skargi, poprzez złożenie dokumentu pełnomocnictwa oraz uiszczenie wpisu sądowego. W wyznaczonym terminie skarżąca uiściła wpis sądowy. Nie nadesłała natomiast dokumentu pełnomocnictwa, wobec czego postanowieniem z dnia 20 marca 2023 r. Sąd odrzucił skargę. W zażaleniu na ww. postanowienie skarżąca zawarła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi. Uzasadniając zgłoszone żądanie podniosła, że w terminie przewidzianym do nadesłania dokumentu pełnomocnictwa przebywała na feriach zimowych poza miejscem zamieszkania. Pełnomocnik nie miał zatem możliwości uzupełnienia ww. braku, a ponadto z uwagi na dużą liczbę prowadzonych spraw oraz wiek zapomniał o ciążącym na nim obowiązku. Sąd stwierdził, że wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem skarżąca nie uprawdopodobniła aby uchybienie terminu było następstwem nadzwyczajnych okoliczności, których nie mogła przewidzieć, ani zapobiec. W ocenie Sądu, nie sposób uznać, że zainicjowanie postępowania sądowego bez dokumentu pełnomocnictwa oraz późniejsza niemożność uzyskania takiego dokumentu wobec wyjazdu na ferie zimowe, nie stanowi o braku dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw przez skarżącą i jej pełnomocnika. Skarżąca nie uprawdopodobniła zatem, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, zarzucając naruszenie art. 86 w zw. z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., poprzez odmowę przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, na skutek błędnej wykładni pojęć "winy w uchybieniu terminu" i "ustanie przyczyn uchybienia terminu". W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., w piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, niedającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie. Przepis ten nie wskazuje jaki stopień prawdopodobieństwa jest dostateczny do uznania, że pewien fakt jest uprawdopodobniony. Innymi słowy, z treści tego przepisu wynika expressis verbis, że uprawdopodobnienie braku winy należy do skarżącego i nie można z treści tej normy wywodzić, że to Sąd powinien wykazać, że doszło do zawinienia bądź jego braku, ponieważ to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda, na którą się powołuje, była od niej niezależna i uniemożliwiła jej działanie nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach. Tymczasem w przedmiotowej sprawie, to Sąd w swoim uzasadnieniu wskazuje, iż skarżąca nie dołożyła należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, zaś przytoczone przez nią argumenty uprawdopodabniające brak winy po jej stronie nie zasługują na uwzględnienie. Skarżąca stwierdziła, że na gruncie powyższych rozważań można wyodrębnić co najmniej 4 grupy sytuacji uniemożliwiające dokonanie czynności procesowej w zakreślonym terminie. "Zaliczamy do nich uchybienia terminu z winy pełnomocnika, spowodowane chorobą, związane z doręczeniami pism procesowych, wynikające z różnego rodzaju wyjazdów (urlop, podróż służbowa, itp.). Bezdyskusyjny jest fakt, że "samo przebywanie na urlopie nie uzasadnia przywrócenia uchybionego terminu, nie mniej jednak w niniejszej sprawie nie było możliwe uzupełnienie braku formalnego bez osoby udzielającej pełnomocnictwa. W sprawie skarżąca ustanowiła swoim pełnomocnikiem A. C., tj. swojego ojca, a więc osobę która nie jest zawodowym, profesjonalnym pełnomocnikiem, nie mniej jednak podczas jej nieobecności uzupełnił on brak formalny poprzez uiszczenie wpisu sądowego, nie mógł natomiast uzupełnić braku formalnego w postaci przedłożenia pełnomocnictwa, albowiem nie mógł w tym czasie otrzymać ode mnie podpisu koniecznego do udzielenia takiego pełnomocnictwa. Zauważyć należy, iż mój ojciec nie jest zawodowym pełnomocnikiem i nie posiadał wiedzy, aby np. zwrócić się do Sądu z prośbą o przedłużenie terminu do uzupełnienia braków formalnych do czasu mojego powrotu, zaś cała sytuacja przypomniała mu się dopiero, kiedy odebrał orzeczenie sądu o odrzuceniu mojej skargi. Poza tym, mój ojciec reprezentował moje interesy w postępowaniu przed organami I i ll instancji, gdzie legitymował się odpowiednim pełnomocnictwem, dlatego skarżąca nie przypuszczała, że konieczne będzie pozostawienie przez nią przed wyjazdem jeszcze jednego egzemplarza pełnomocnictwa". Skarżąca podniosła także, że niezależnie od powyższego, ważniejsza powinna być kwestia rozważenia braku legalności posadowionego kiosku, co wynika wprost ze skargi, zaś ewentualny brak formalny skargi nie powinien górować nad interesem zdrowia i życia ludzi. Taka bowiem sytuacja powoduje, że Sąd akceptuje zastany stan rzeczy, a więc istniejącą samowolę budowlaną stwarzającą zagrożenie dla tysięcy osób. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się pełnomocnika. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podnoszone przez skarżącą nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było złożenie pełnomocnictwa procesowego. Słusznie wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, aby uchybienie terminu było następstwem nadzwyczajnych okoliczności, których nie mogła przewidzieć, ani zapobiec. Jak wyżej wskazano, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień. W zażaleniu na postanowienie z dnia 20 marca 2023 r., będącym jednocześnie wnioskiem o przywrócenie terminu, strona podała, że analizowany brak formalny skargi "pozostał bez odpowiedzi", albowiem pełnomocnik nie miał możliwości uzyskać podpisu mocodawcy na dokumencie pełnomocnictwa. Pełnomocnik odłożył uzupełnienie tego braku na "późniejszy czas, po powrocie skarżącej z wypoczynku". Nadto, jak dalej w piśmie procesowym podkreślono, pełnomocnik ze względu na swój wiek i ilość spraw, jaka zawisła z jego udziałem przed organami wymiaru sprawiedliwości, zapomniał o powyższym i po powrocie skarżącej nie poprosił jej o podpisanie dokumentu pełnomocnictwa. Dopiero otrzymanie postanowienia o odrzuceniu skargi przypomniało mu tę okoliczność. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że przywołana argumentacja świadczyć może jedynie o niedochowaniu należytej staranności przy prowadzeniu sprawy. Zaniechanie to, przy braku szczególnych okoliczności wyłączających winę (np. niemożność kontaktu z mocodawcą celem udzielenia pełnomocnictwa), obciąża nie tylko pełnomocnika, lecz także mocodawcę. Nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu. Bez istotnego wpływu na zasadność podjętego rozstrzygnięcia jest brak świadomości skarżącej o konieczności uzupełnienia braku formalnego skargi, w sytuacji gdy działała ona przez pełnomocnika. Kwestie poza procesowe odnośnie "legalności posadowionego kiosku" nie mogły zostać wzięte pod uwagę. Postępowanie sądowe jest ściśle sformalizowane. Strona nie może oczekiwać, że w przypadku nieuzupełnienia braków skargi, zostanie ona przyjęta do merytorycznego rozpoznania ze względu na charakter sprawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.