II OZ 486/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.K. i E.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 196/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi B.K. i E.K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 186/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącym B.K. i E.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu wskazano, że w złożonym wniosku skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych obejmował zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedmiotowy wniosek zasługiwał na uwzględnienie co do zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi (200 zł). Jak wynika z oświadczeń złożonych przez strony skarżący wraz z dorosłym bezrobotnym synem utrzymują się ze świadczenia emerytalnego skarżącego w wysokości 2.942,08 zł. Zaś ich wydatki stanowią: rata kredytu – 750 zł miesięcznie, wydatki na transport – 300 zł miesięcznie, inne opłaty, w tym energia, podatki, ubezpieczenia, gaz – 1.200 zł miesięcznie. Skarżący posiadają dom o pow. 63,92 m². Posiadają również pięć psów. Zdaniem Sądu posiadane przez skarżących dochody pozwalają na poniesienie pozostałych kosztów, które ewentualnie mogłyby w sprawie wystąpić (koszt opłaty od środków odwoławczych – 100 zł). Powyższe uzasadnia twierdzenie, że skarżący będą w stanie zgromadzić środki na ewentualne poniesienie pozostałych kosztów sądowych w sprawie. Jednocześnie Sąd wskazał, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Na powyższe postanowienie zażalenie wnieśli skarżący, wskazując że jako strona mają prawo do obrony swoich interesów. Kredyt został przez nich wzięty jeszcze przed wszczęciem tej sprawy. Wskazali także, że są stroną wielu postępowań przed Wojewódzkim i Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz Okręgową Radą Adwokacką w Warszawie, z czym także związane są koszty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesione zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). W niniejszej sprawie Sąd dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżących pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i uznał, że zasadne jest przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W pozostałym zakresie wniosek oddalił. Jak wynika z akt sprawy skarżący posiadają stały miesięczny dochód w wysokości 2.942,08 zł netto w postaci świadczenia emerytalnego skarżącego. Natomiast skarżąca, wg oświadczenia, żadnego dochodu nie posiada. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje także dorosły syn. Comiesięczne zadeklarowane wydatki kształtują się na poziomie około 2.250 zł, w tym 750 zł raty związanej ze spłatą zaciągniętego kredytu. Skarżący ponoszą także koszty związane z wyżywieniem, zakupem ubrań, lekarstw, w innych sprawach sądowych oraz związanych z utrzymaniem pięciu psów. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumenty podniesione w zażaleniu nie podważyły oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji w zakwestionowanym postanowieniu. Rację ma bowiem Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie należą do osób, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania w ogóle. Wprawdzie z jednego źródła dochodu utrzymują się trzy osoby, jednakże jest to dochód stały na średnim poziomie. Skarżących stać jest również na spłatę kredytów w stosunkowo wysokich ratach po 750 zł miesięcznie. W tej sytuacji rację ma Sąd pierwszej instancji, że skarżący bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie mogą również partycypować chociaż w części w kosztach inicjowanych przez siebie postępowań sądowych. Podzielić także należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zobowiązania cywilnoprawne, jakim jest niewątpliwie umowa kredytu, nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Jednocześnie podnieść należy, że wskazywane przez skarżących orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 133/14 zostało wydane w innej sprawie i jako takie nie wiąże Sądu w sprawie niniejszej. Podnieść również należy, że na ocenę zakwestionowanego postanowienia nie wpływa również wskazywana wielość spraw sądowoadministracyjnych z udziałem skarżących, zwłaszcza że przewidywanym w najbliższym czasie kosztem który skarżący ewentualnie będą ponosić będzie, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w zażaleniu, koszt ewentualnej skargi kasacyjnej w sprawie VII SA/Wa 1339/13. Z tego względu, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.