II OZ 462/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 9 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 188/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 188/21 odrzucił skargę B. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę (pkt 1) i zwrócił skarżącemu uiszczony wpis od skargi w kwocie 500 zł (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że B. P., reprezentowany przez pełnomocnika K. A., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na opisaną wyżej decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 30 marca 2021 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie jednego odpisu skargi oraz złożenie pełnomocnictwa procesowego lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, odpowiadającego wymogom art. 35 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Poinformowano pełnomocnika, że jeśli nie spełnia ww. wymogów, to w podanym terminie pod rygorem odrzucenia skargi należy dosłać do sądu 3 egzemplarze skargi zawierające własnoręczny, oryginalny podpis skarżącego. Ponadto zarządzeniem z tej samej daty wezwano pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi – również w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania zostały odebrane w dniu 7 kwietnia 2021 r., zatem 7-dniowy termin do ich wykonania upłynął 14 kwietnia 2021 r. Pismem z 9 kwietnia 2021 r., nadanym 13 kwietnia 2021 r., pełnomocnik skarżącego przedłożyła pełnomocnictwo oraz podpisany osobiście odpis skargi informując, że skarżący uiścił wpis sądowy. Jak wynika z wydruku z rachunku bankowego wpis sądowy w kwocie 500 zł uiszczony przez pełnomocnika skarżącego wpłynął na rachunek bankowy sądu w dniu 16 kwietnia 2021 r., a więc 2 dni po terminie. Z tego względu Sąd skargę odrzucił, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz uchylenie postanowienia z dnia 27 kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że wyznaczony termin do uiszczenia wpisu sądowego był zbyt krótki, bowiem w terminie 7 dni od doręczenia wezwania nie dysponował on kwotą 500 zł, jak też – zważywszy na okres pandemii – nie miał możliwości pozyskania takich środków (pożyczka, zastaw). W ocenie skarżącego odrzucenie skargi pomimo wywiązania się z zobowiązania i wpłaty wpisu sądowego z nieznacznym opóźnieniem pozbawione jest logiki i pozbawia go prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż w nim podniesione, które to okoliczności Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W przypadku braku opłaty przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Stosownie natomiast do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Oceniając prawidłowość zaskarżonego postanowienia należy zwrócić uwagę na kwestię, czy prawidłowo wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu sądowego. Oczywistym jest bowiem, że termin siedmiodniowy, o którym stanowi art. 49 § 1 i art. 220 § 3 p.p.s.a., rozpoczyna swój bieg dopiero z chwilą skutecznego doręczenia stronie prawidłowego wezwania. Stosując rygor odrzucenia skargi, jaki ustawa w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. oraz art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. wiąże z nieuzupełnieniem w wyznaczonym terminie jej braków formalnych lub nieuiszczeniem w terminie wpisu sądowego, Sąd winien wykazać, że spełnione zostały wszystkie przesłanki do odrzucenia skargi, a więc również fakt, że strona, mimo prawidłowego wezwania jej do uzupełnienia braków formalnych skargi bądź uiszczenia wpisu sądowego, nie uzupełniła ich w wyznaczonym terminie. W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, że B. P. wniósł do Sądu skargę nie osobiście, lecz przez pełnomocnika w osobie K. A. Do skargi załączono kopię pełnomocnictwa notarialnego udzielonego przez B. P. K. A. Zarządzeniem z 30 marca 2021 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), poprzez złożenie 1 odpisu skargi i złożenie pełnomocnictwa procesowego lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi, odpowiadającego wymogom art. 35 § 1 p.p.s.a. Poinformowano jednocześnie, że jeśli pełnomocnik nie spełnia ww. wymogów, to we wskazanym terminie, pod rygorem odrzucenia skargi, należy nadesłać 3 egzemplarze skargi zawierające własnoręczny, oryginalny podpis skarżącego. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału również z 30 marca 2021 r. wezwano ponadto pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a.). W zakreślonym terminie, tj. do 14 kwietnia 2021 r., skarżący przy piśmie z 9 kwietnia 2021 r. nadesłał: podpisany przez niego osobiście egzemplarz skargi, pełnomocnictwo udzielone notarialnie K. A. (tożsame z dołączonym do skargi) i dodatkowe pełnomocnictwo sporządzone i podpisane osobiście. We wskazanym terminie nie odnotowano natomiast wpłaty tytułem wpisu sądowego od skargi – należna kwota 500 zł została uiszczona 2 dni po terminie, tj. 16 kwietnia 2021 r. W związku z nieuiszczeniem wpisu sądowego w terminie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2021 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opisane wyżej wezwania z 30 marca 2021 r. błędnie skierowano do K. A. jako pełnomocnika skarżącego. Zgodnie z art. 35 § 1 p.p.s.a. pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Wyjaśnić należy, że fakt ustanowienia pełnomocnika – nawet mimo nieprzedłożenia stosownego pełnomocnictwa, powinien być przez Sąd uwzględniony przy kierowaniu wezwań do usunięcia braków formalnych i fiskalnych skargi tylko w sytuacji, gdy z dostępnych Sądowi informacji niezbicie wynika, że pełnomocnik spełnia wymogi z art. 35 p.p.s.a. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy skargę sporządził i wniósł profesjonalny pełnomocnik będący adwokatem albo radcą prawnym, tj. gdy w treści pisma wskazano na wykonywanie ww. zawodu przez pełnomocnika (a pełnomocnictwa tego nie dołączono do skargi). Wówczas wezwania do usunięcia wszelkich braków formalnych skargi, w tym nadesłania stosownego pełnomocnictwa, powinny być kierowane do takiego pełnomocnika. Jedynie na marginesie wyjaśnić trzeba, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, z uwagi na fiskalny charakter wezwania, powinno być w swojej treści kierowane do skarżącego wskazanego z imienia i nazwiska, z dopiskiem "zastępowanego przez pełnomocnika ......" (błędne jest oznaczenie adresata tego wezwania jako wymienionego z imienia i nazwiska pełnomocnika z dopiskiem "pełnomocnika skarżącego ......"). Z zupełnie inną sytuacją mamy natomiast do czynienia, gdy z treści skargi lub nawet przedłożonego pełnomocnictwa nie wynika, że pełnomocnik sporządzający i wnoszący skargę w imieniu skarżącego (będącego osobą fizyczną) należy do katalogu osób wymienionych w art. 35 § 1 p.p.s.a. W takim przypadku w pierwszej kolejności należy wyjaśnić wyłącznie ważność udzielonego umocowania i wezwać pełnomocnika do nadesłania pełnomocnictwa procesowego do występowania w imieniu skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym lub sądami administracyjnymi, z którego jednoznacznie wynika, że pełnomocnik należy do katalogu osób mogących pełnić tę funkcję zgodnie z art. 35 § 1 p.p.s.a. (o treści którego należy stronę pouczyć). Wymagana informacja o tym, do której kategorii tzw. pełnomocników nieprofesjonalnych wymienionych w art. 35 § 1 p.p.s.a. należy osoba określającą się pełnomocnikiem, może być zawarta w dokumencie pełnomocnictwa lub w dodatkowym oświadczeniu skarżącego. Ocena, czy przełożone pełnomocnictwo udzielone osobie niebędącej pełnomocnikiem profesjonalnym spełnia wymogi z art. 35 § 1 p.p.s.a., należy do Sądu i obowiązek ten nie może być przerzucany na stronę. Dopiero po pozytywnym zweryfikowaniu przez Sąd prawidłowości udzielonego pełnomocnictwa dana osoba może być uwzględniona jako pełnomocnik skarżącego, a w dalszej kolejności do niej powinna być kierowana dalsza korespondencja w sprawie, w tym wezwania do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu sądowego. W przypadku, gdy wezwanie do nadesłania pełnomocnictwa procesowego spełniającego wymogi z art. 35 § 1 p.p.s.a. pozostanie bez odpowiedzi lub z informacji udzielonych przez stronę wynika, że osoba sporządzająca i wnosząca skargę nie należy do katalogu osób mogących być pełnomocnikiem w świetle przywołanego wyżej przepisu, osobę określającą się pełnomocnikiem należy pominąć w dalszym postępowaniu i uznać, że skarżący występuje w sprawie osobiście. W konsekwencji powyższego należy skarżącego wezwać do własnoręcznego podpisania wniesionej skargi i ewentualnego usunięcia innych braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego. W niniejszej sprawie z dołączonej już do skargi kopii pełnomocnictwa nie wynikało w sposób niebudzący wątpliwości, że K. A. należy do katalogu osób wymienionych w art. 35 § 1 p.p.s.a., mogących być pełnomocnikiem skarżącego B. P. Z jego treści nie wynikało wszak, by wyżej wymieniona była innym skarżącym lub uczestnikiem postępowania, jak również małżonkiem, rodzeństwem, wstępnym, zstępnym strony ani osobą pozostającą ze skarżącym w stosunku przysposobienia. W tej sytuacji należało wezwać pełnomocnika wyłącznie do usunięcia tylko tego jednego braku formalnego skargi w postaci nadesłania pełnomocnictwa spełniającego wymogi z art. 35 § 1 p.p.s.a., a dalsze wezwania uzależnić od wyniku weryfikacji ważności udzielonego pełnomocnictwa. W konsekwencji skierowane do K. A. (jako pełnomocnika) wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w postaci nadesłania podpisanego przez skarżącego egzemplarza skargi, odpisów skargi i uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie mogą być uznane za skuteczne, a niewywiązanie się skarżącego z nałożonych nimi obowiązków nie mogło doprowadzić do zastosowania rygoru odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ani art. 220 § 3 p.p.s.a. Nie uszło uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego, że dopiero na etapie oceny braków formalnych rozpoznawanego obecnie zażalenia zarządzeniem z dnia 20 maja 2021 r. (k. 50) dokonano oceny ważności udzielonego pełnomocnictwa i pominięto K. A. jako pełnomocnika skarżącego, gdyż nie spełnia ona wymogów art. 35 § 1 p.p.s.a. (o czym poinformowano B. P. dopiero w tym momencie). W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji wadliwie odrzucił skargę uznając, że strona nie uiściła w terminie wpisu sądowego od skargi. Nieprawidłowe wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego – skierowane do osoby niebędącej jego pełnomocnikiem w świetle wymogów art. 35 § 1 p.p.s.a. – uniemożliwiało uznanie dokonanego wezwania za skuteczne, a tym samym zastosowanie rygoru odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Mając na uwadze, że obecnie wpis sądowy od skargi uiszczony w należnej wysokości (bez prawidłowego wezwania w tym przedmiocie) znajduje się na rachunku bankowym Sądu (k. 37), przyjąć należy, że wniesiona skarga nie jest obarczona brakiem fiskalnym uzasadniającym jej odrzucenie na podstawie 220 § 3 p.p.s.a. Jedynie dla porządku przypomnieć warto, że warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi jest – poza uiszczeniem należnego wpisu – także usunięcie wszelkich innych braków formalnych skargi. W aktach spawy znajduje się już egzemplarz skargi podpisany przez skarżącego osobiście (k. 34-35), natomiast nie była jeszcze badana przez Sąd kwestia nadesłania odpowiedniej liczby odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub podpisanych przez skarżącego osobiście. Do nadania skardze dalszego biegu niezbędna będzie zatem także ocena ww. kwestii i ewentualnie wezwanie skarżącego do usunięcia wspomnianego braku formalnego skargi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.