II OZ 44/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 listopada 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 1748/25 wstrzymujące wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi G. N. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 2 września 2025 r. nr WOP.7721.67.2025.TN w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu wniosku G.N. (dalej: "skarżąca"), postanowieniem z dnia 25 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 1748/25, na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), wstrzymał wykonanie zaskarżonej przez nią decyzji Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: "PWINB") z dnia 2 września 2025 r., nr WOP.7721.67.2025.TN, którą utrzymano w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Siemiatyczach (dalej: "PINB") z dnia 16 lipca 2025 r., nr NB.7356-23/24 nakazującą rozbiórkę wiaty znajdującej się na działkach nr [...] w [...]. Sąd uznał, że obowiązek wykonania rozbiórki murowanej wiaty o wymiarach 5,20m x 11,96m, pełniącej funkcje gospodarcze oraz porządkowe, rodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, bowiem powrót do stanu pierwotnego wymagałby poniesienia znacznych nakładów finansowych, czasu i pracy. Zauważył, że demontaż dachu pokrytego eternitem falistym wymaga zatrudnienia specjalistycznego wykonawcy legitymującego się stosownymi uprawnieniami i dopełnienia szeregu formalności, zaś uzyskane w wyniku rozbiórki odpady wymagają unieszkodliwienia (transportu do miejsca wyznaczonego na jego składowanie). Wykonanie tych prac przed merytorycznym rozpoznaniem skargi może narażać skarżącą na straty finansowe. Zażalenie na postanowienie z dnia 25 listopada 2025 r. złożył uczestnik postępowania M. S. (dalej: "uczestnik"), domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia wniosku skarżącej, ewentualnie jego zmiany poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, mimo że skarżąca nie wykazała istnienia tych przesłanek w stopniu wykraczającym poza typowe konsekwencje wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie wzniesionego obiektu, a także przez nadmiernie szeroką i w istocie automatyczną wykładnię pojęć "znacznej szkody" i "trudnych do odwrócenia skutków", prowadzącą do traktowania każdej decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego jako spełniającej przesłanki wstrzymania wykonania. Ponadto skarżący wytknął Sądowi pominięcie interesu publicznego i celu przepisów Prawa budowlanego oraz utrwalenie stanu rażącego i wielokrotnego naruszania prawa budowlanego przez skarżącą, a także podniósł nieuwzględnienie w wystarczającym stopniu prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z 17 marca 1999 r., sygn. akt I Ns [...] i Sądu Okręgowego w Białymstoku z 4 grudnia 2001 r., sygn. akt II Ca [...] ustanawiających i chroniących służebność drogi koniecznej do działki nr [...] o szerokości 4 m, a także obowiązek nieczynienia przeszkód w korzystaniu z tej służebności, które skarżąca narusza poprzez wznoszenie samowolnie obiektów w pasie tej drogi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 61 § 1 P.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. W myśl natomiast § 3 tego przepisu, po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. O takim potencjalnym niebezpieczeństwie jest mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. i z tą sytuacją należy wiązać możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W przypadku rozbiórki obiektu budowlanego nie chodzi więc o ocenę, czy obiekt budowlany został wybudowany zgodnie z przepisami prawa budowlanego, lecz o ocenę czy może powstać znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki wywołane rozbiórką obiektu, jeżeli okazałoby się, że w wyniku uwzględnienia skargi decyzja o nakazie rozbiórki zostanie uchylona. Rozbiórka obiektu budowlanego przed rozpoznaniem sprawy przez sąd administracyjny z reguły łączy się z niebezpieczeństwem powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków z tego powodu, że w razie uwzględnienia skargi, w sytuacji gdy nakaz rozbiórki został już wykonany, może okazać się, iż udzielona stronie ochrona jest iluzoryczna (zob. postanowienie NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II OZ 785/12). Przenosząc powyższe spostrzeżenia na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji co do zasady trafnie przyjął, że zachodzą podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, albowiem niewątpliwie w przypadku rozbiórki wiaty murowanej jeszcze przed prawomocnym zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego mogą powstać skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. wskutek trwałego usunięcia obiektu z dotychczasowego miejsca posadowienia. Tym samym nie można stwierdzić, jak oczekuje tego wnoszący zażalenie uczestnik, że we wniosku skarżąca nie wykazała podstaw do zastosowania ochrony tymczasowej w tym postępowaniu. I nie ma tutaj znaczenia, że skarżąca - jego zdaniem - dopuściła się wielokrotnego naruszenia przepisów prawa budowlanego przy budowie innych obiektów na swych nieruchomościach, tj. zbiornika na nieczystości, altany (tarasu), garażu blaszanego i budynku gospodarczego. Nieprawidłowości przy realizacji tych inwestycji nie dotyczą tej sprawy, lecz są (były) przedmiotem odrębnych postępowań administracyjnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za okoliczności uzasadniające odmowę wstrzymania wykonania kwestionowanej decyzji nie można również uznać, że obiekt podlegający rozbiórce jest usytuowany w miejscu, w którym ustanowiono służebność drogi koniecznej na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr [...] oraz że z uwagi na usytuowanie wiaty nie można swobodnie przejechać w pasie drogi o szerokości 4 m, co uniemożliwia prawidłowe korzystanie z nieruchomości. Podkreślenia wymaga, że celem omawianej instytucji jest ukształtowanie stosunków do czasu rozpoznania skargi w zakresie zapobieżenia szkodzie lub trudnym do odwrócenia skutkom, a nie ocena legalności decyzji rozbiórkowej, czy kwestia przebiegu drogi koniecznej. Można natomiast co do zasady zgodzić się z argumentacją zażalenia, jeśli chodzi o koszty rozbiórki, gdyż nie wykraczają one poza normalne następstwa wykonania decyzji. Poza tym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trudno mówić o możliwości wyrządzenia znacznej szkody w przypadku, gdy koszt usunięcia i utylizacji eternitu z dachu nie jest znany. Zarzuty podnoszone w zażaleniu nie podważają jednak trafności stanowiska Sądu pierwszej instancji zaprezentowanego w zaskarżonym postanowieniu, ponieważ zmierzają do wykazania, że zaskarżona decyzja nakazująca rozbiórkę wiaty jest zgodna z prawem i powinna być bezzwłocznie wykonana, podczas gdy ocena tych zarzutów, a także zarzutów podniesionych przez skarżącą może nastąpić dopiero po rozpoznaniu skargi w orzeczeniu kończącym postępowanie, a nie w postępowaniu wpadkowym przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Ustawodawca nie wiąże wystąpienia podstaw udzielenia ochrony tymczasowej z prawdopodobieństwem uwzględnienia skargi na dany akt. Sąd administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania aktu nie może, choćby wstępnie, badać czy zaskarżony akt dotknięty jest wadą uzasadniającą jego uchylenie lub stwierdzenie nieważności (zob. uchwałę NSA z 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07). Zastosowanie art. 61 § 3 P.p.s.a. przez Sąd pierwszej instancji było więc w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowe, a tym samym legalność zaskarżonego postanowienia nie została skutecznie podważona. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.