II OZ 401/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R.i A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wr 29/24 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M.R.i A. R. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wstrzymania robót budowlanych polegających na samowolnej budowie budynku rekreacyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wr 29/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M. R. i A. R. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych ich skargi na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 listopada 2023 r., nr [...]. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z 15 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 29/24, odrzucił skargę M. R. i A. R. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 9 listopada 2023 r., nr [...], z uwagi na nieuzupełnienie przez skarżących w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi poprzez podanie numerów PESEL. Pismem z dnia 22 marca 2024 r. skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi, wskazując jednocześnie numery PESEL obojga skarżących. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, że nie ponoszą winy w uchybieniu terminowi ponieważ w niniejszej sprawie działają sami, bez profesjonalnego pełnomocnika, w związku z czym mają trudności ze zrozumieniem kierowanych pism sądowych. Wezwanie do usunięcia braku formalnego potraktowali jako nieobowiązkowe, gdyż w toku postępowania administracyjnego podawali już numery PESEL i stąd przyjęli, że nie ma potrzeby powtórnego ich podawania. Wskazali również, że nie znają procedur sądowych, gdyż na co dzień nie mają styczności z wymiarem sprawiedliwości, natomiast gdyby wiedzieli, że brak numerów PESEL skarżących wywoła dla nich negatywne skutki, niezwłocznie podaliby je Sądowi. Odmawiając skarżącym przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi Sąd podniósł, że argumentacja skarżących podniesiona we wniosku nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku winy w uchybieniu terminu, gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od nich przeszkód w prawidłowym i terminowym uzupełnieniu braku formalnego w postaci podania numeru PESEL skarżących, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Należy podkreślić, że okoliczność nieznajomości procedury, czy też brak wiedzy prawniczej nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu, nieznajomość prawa nie jest bowiem okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu. Jest to zasada powszechnie przyjęta przez orzecznictwo sądowe. Nieznajomość prawa, czy niezrozumienie przepisów prawa procesowego nie mogą być uznawane jako usprawiedliwione przeszkody uniemożliwiające dokonanie czynności, gdyż już ze swej istoty są one zawinione przez stronę. Oczywistym jest ponadto, że strona występująca do sądu nie musi posiadać wykształcenia prawniczego, zaś na sądzie ciąży obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika profesjonalnego, w razie uzasadnionej potrzeby, niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z tych też względów, jak wynika z akt sprawy, skarżący otrzymali wezwania do usunięcia braku formalnego skargi z jasnym i prawidłowym pouczeniem o terminie i sposobie jego uzupełnienia oraz o skutkach uchybienia temu terminowi. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do treści pouczenia skarżący mogli zwrócić się do Sądu o jego wyjaśnienie. W terminie otwartym do uzupełnienia braku formalnego skarżący nie podjęli jednak żadnych kroków w tym zakresie. Podsumowując powyższe Sąd stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnili braku swojej winy w niedochowaniu terminu do usunięcia braku formalnego skargi. Tym samym nie można uznać, że w sprawie wystąpiła przesłanka uzasadniająca przywrócenie terminu. Zażaleniem M. R. i A. R. zaskarżyli powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do WSA we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przywrócenie terminu do dokonania czynności, a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia powtórzono argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy. Podczas tej oceny należy brać pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14; 9 września 2014 r., sygn. akt I GZ 499/14; 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1011/14; 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99). Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a. Jak wynika z art. 87 § 2 p.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź do zastępczego środka dowodowego. Strona zobowiązana jest sprostać złagodzonemu reżimowi procedowania dowodowego, niemniej – co należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć – ocena, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczone uprawdopodobnienie braku winy w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu. Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do jego przekonania przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na ocenę niezawinienia w uchybieniu terminu. Podstawą tej oceny powinien być obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie jest to więc ocena dowolna, a stanowiąca wypadkową okoliczności powoływanych w sprawie oraz dyrektyw oceny dowodów - dokonywanej przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przez pryzmat specyfiki uprawdopodobnienia (postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III FZ 652/21). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Przede wszystkim nie mogły odnieść zamierzonego skutku podnoszone przez skarżących argumenty dotyczące występowania w sprawie bez pomocy podmiotu profesjonalnego, braku znajomości procedur sądowych czy przepisów prawa. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem powyższe nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Nieznajomość prawa nie jest bowiem okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu (zob. postanowienie NSA z dnia 2 września 2019r., sygn. akt II FZ 334/19; postanowienie NSA z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt II OZ 1004/15; wyrok NSA z dnia 6 listopada 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 153/97, postanowienie NSA z dnia 1 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 713/04). Jednocześnie zwrócenia uwagi wymaga, że w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji wypełnił wynikający z art. 6 p.p.s.a. obowiązek udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, bowiem wzywając skarżących do uzupełnienia przedmiotowego braku formalnego skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pouczył ich (dodatkowo wytłuszczając tę informację), że cyt. "Nieusunięcie braków formalnych skargi w terminie spowoduje odrzucenie skargi art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.)". W związku z tak jasnym i kategorycznym sformułowaniem przywołanego powyżej wezwania niezrozumiałe jest uznanie przez skarżących, że nieuzupełnienie przedmiotowego braku formalnego skargi jest nieobowiązkowe czy że jego niewykonanie nie wywoła dla nich negatywnych skutków. Jednocześnie mając na uwadze podnoszoną przez skarżących okoliczność znajdowania się ich numerów PESEL w aktach administracyjnych sprawy, co w ocenie skarżących świadczy o wadliwym uznaniu braku tych numerów w aktach sądowych za brak formalny skargi, podnieść należy, że w myśl art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Zgodnie zaś z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., pismo procesowe strony, oprócz wymogów określonych w art. 46 § 1 p.p.s.a., powinno zawierać - gdy jest pierwszym pismem w sprawie - także numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, jeżeli jest obowiązana do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Brak wskazania numeru PESEL strony skarżącej stanowi zatem brak formalny skargi, bez względu na to, czy numer PESEL znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje Sąd (vide: uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2023 r., sygn. akt II GPS 3/22). Reasumując stwierdzić należy, że własne przekonanie skarżących co do braku konieczności uzupełnienia braków formalnych skargi, w sytuacji, gdy otrzymali oni stosowne wezwanie z Sądu, potwierdza, że to z ich winy, bo wynikającej z ich subiektywnego przekonania, nie doszło do uzupełnienia wymaganych braków formalnych skargi przez podanie nr PESEL, co nie jest samo w sobie skomplikowaną czynnością procesową, która wymagałaby odpowiednich kwalifikacji zawodowych (wiedzy). Odnosząc się natomiast do zarzutu pozbawienia skarżących prawa do Sądu zwrócenia uwagi wymaga, że jak już wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt II FZ 105/18, "istnieją trzy zasadnicze elementy składające się na wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem - organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym); 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd. (...) Prawo do sądu może podlegać ograniczeniom, między innymi przez ustanowienie terminów, po których upływie uruchomienie procedury sądowej nie będzie możliwe. O znaczeniu i wadze prawa do sądu świadczy ustanowienie, we wszystkich procedurach sądowych, instytucji przywrócenia terminu, której celem jest usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminu procesowego, gdy strona lub uczestnik postępowania nie ponoszą winy w uchybieniu. Istnienie określonych wymogów w zakresie terminów, nie uchybia przy tym postulatowi rzetelności postępowania. Żadne postępowanie nie mogłoby skutecznie toczyć się bez wymogów proceduralnych zabezpieczających je przed nadużywaniem praw procesowych przez strony. Stąd uchybienia terminom zarówno w procedurze cywilnej, administracyjnej i sądowoadministracyjnej, jak i innych procedurach powoduje bezskuteczność czynności procesowych strony, jeżeli odpowiednie rozwiązanie ustawowe przypisuje niezachowaniu terminu takie konsekwencje prawne". W świetle przedstawionych powyżej okoliczności przyjąć należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie postanowił o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia omawianego braku formalnego przedmiotowej skargi. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.