II OZ 386/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1230/13 w przedmiocie odmowy zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 lipca 2013 r. nr SKO.ZP/415/518/2013 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1230/13 oddalił wniosek P. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 lipca 2013 r. nr SKO.ZP/415/518/2013 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od ww. skargi w kwocie 500 zł. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył zażalenie na zarządzenie oraz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedłożonego formularza PPF wynika, że skarżący jest jedynym żywicielem rodziny, ma sześcioro niepracujących dzieci z czego czwórka uczęszcza do różnego rodzaju szkół. Żona skarżącego, z którą pozostaje we wspólności majątkowej nie pracuje, a koszt utrzymania rodziny jest bardzo wysoki. Opłata za prąd wynosi ok. 390 zł miesięcznie, wywóz śmieci 90 zł miesięcznie, opłata za gaz w skali roku ok. 12000 zł, opłata za wodę ok. 200 zł miesięcznie, opłata za szkołę ok. 600 zł miesięcznie. Skarżący posiada dom o pow. 180 m², mieszkanie o powierzchni 36 m² oraz samochód marki Fiat. Z oświadczenia skarżącego wynika nadto, że prowadzi on działalność gospodarczą, z której dochód wynosi 10.000 zł (netto ok. 7000 zł). Podał nadto skarżący, że pozostali członkowie rodziny nie osiągają żadnych dochodów, spłaca kredyt hipoteczny w kwocie 500 franków miesięcznie, co stanowi kwotę ok. 1750 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy podał skarżący, że jego żona nie pracuje, z posiadanych nieruchomości nie czerpie żadnych dochodów, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie ma zaległości z tytułu opłat, a przesłane płatności za gaz nie dotyczą sezonu grzewczego stąd są one stosunkowo niskie. Podał, że w sezonie grzewczym rachunki za gaz wynoszą od 1500 do 2000 zł. Nadto z przesłanych odcinków opłaty za energię elektryczną wynika, że w miesiącu październiku opłata z tego tytułu wynosiła 388, 10 zł, w listopadzie 388, 10 zł, w grudniu 359,90 zł., w styczniu 359,90 zł.; z faktury VAT wynika że opłata za usługi sieci Orange wynosi 73,60 zł.; z odcinka wpłaty do Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji S.A. wynika, że wpłacono kwotę 502,52 zł; z decyzji z dnia 18 stycznia 2013 r. w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013 wynika, że ustalono podatek w kwocie 242 zł, a decyzją z dnia 12 stycznia 2013 r. podatek w kwocie 224 zł. Z nadesłanego zeznania podatkowego za 2012 r. wynika natomiast, że dochód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej wynosi 96117 zł, 56 gr. Skarżący nie nadesłał jednak historii rachunku bankowego prywatnego i firmowego za ostatnie trzy miesiące, deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące, zeznania podatkowego żony za rok 2012 r. oraz dokumentów obrazujących koszty utrzymania (gaz, prąd, woda, ścieki) mieszkania. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2013 r. (II SA/Kr 1230/13) Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniósł, że postanowienie oparto na błędnych ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej, jego dochód wynosi 10.000 zł, spłaca kredyt w wysokości 98.000 zł, a rata miesięczna kredytu wynosi 417,94 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd Wojewódzki oddalając wniosek P. W. powołała się na treść art. 259, art. 245 § 1, art. 246 § 1 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) i wskazał, że skarżący nie nadesłał wszystkich dokumentów o których przedłożenie został wezwany przez Referendarza Sądowego. Nie przedstawił dokumentów obrazujących miesięczny koszt utrzymania mieszkania, wyciągów z konta bankowego prywatnego ani firmowego, ani deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące. Powyższe uniemożliwiło ocenę jego możliwości finansowych, w tym ocenę czy spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący wnosząc o jego uchylenie lub zmianę przez zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłaty od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja "prawa pomocy" ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy, aby odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie ocenia się sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, ponieważ w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Z włączonego do akt niniejszej sprawy pisma skarżącego z dnia 27 listopada 2013 r. oraz dokumentów wynika, że nie przedstawił dokumentów obrazujących miesięczny koszt utrzymania mieszkania, wyciągów z konta bankowego prywatnego oraz firmowego, oraz deklaracji VAT za ostanie trzy miesiące. Tym samym przedstawione przez skarżącego dokumenty w żaden sposób nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadnie zatem Sąd Wojewódzki uznał, że w przypadku uchylania się przez wnioskodawcę od udokumentowania swojego stanu majątkowego nie jest możliwa ocena jego rzeczywistej sytuacji. Artykuł 255 p.p.s.a., z którego w przedmiotowym postępowaniu skorzystał Sąd Wojewódzki, umożliwia rzetelne rozpatrzenie tego, czy w danym przypadku i w konkretnej sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy zależne jest od wykazania przez wnioskodawcę, iż spełnia on ustawowe przesłanki w tym względzie. Stąd też bezzasadne jest stanowisko skarżącego, iż nie ma on obowiązku przedstawiania pełni swojej sytuacji Sądowi. To w interesie wnioskodawcy leży, bowiem wykazanie, że jego przypadek uzasadnia odstąpienie od zawartej w art. 199 p.p.s.a. ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 91/09). Wykreślenia zaś i zatajenie przez wnioskodawcę części istotnych informacji żądanych przez Sąd, a zatem dostarczenie danych według uznania wnioskodawcy, uniemożliwiło Sądowi Wojewódzkiemu ocenę, czy rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy odpowiada przesłankom wymienionym w art. 246 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.