II OZ 369/15

Dnia 5 maja 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt II SAB/Lu 630/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na przewlekłość postępowania Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej w przedmiocie wniosku z dnia 2 października 2006 r. dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt II SAB/Lu 630/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Lublinie odmówił J. H. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że J. H. w dniu 14 lipca 2014 r. na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadnił tym, że jest osobą niepełnosprawną, prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i studiującą córka, z którymi zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu o powierzchni 67 m2, utrzymującą się z renty w kwocie 1.108,19 zł brutto oraz renty żony w kwocie 870,96 zł brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 1.979,15 zł brutto. Skarżący podkreślił, że zarówno on, jak i żona cierpią na szereg chorób wymagających stałego, kosztownego leczenia farmakologicznego powiązanego z wykonywaniem cyklicznych badań. Wykonywane w związku z leczeniem żony, co kilka miesięcy, badania kosztują od 1.500 zł do 2.000 zł. Do kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżący zaliczył wydatki związane z kosztami swojego leczenia– 200 zł, koszty bieżących remontów – 100 zł, koszt podatku od nieruchomości, zużycia wody, wywozu szamba, koszy zużycia gazu w butlach oraz zużycia energii elektrycznej – 350 zł miesięcznie oraz koszt zakupu węgla i drzewa do ogrzania domu i przygotowania ciepłej wody w kwocie 700 zł. Skarżący oświadczył, że ponosi też koszty studiów córki oraz, iż z powodu powyższych wydatków nie posiada środków finansowych na zakup odzieży. Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 stycznia 2015 r. odmówił J. H. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy, że poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Niezbędne są zatem rzetelne informacje o wysokości kosztów utrzymania koniecznego oraz rzetelne informacje o realnej wysokości środków finansowych, którymi dysponuje wnioskodawca. Tymczasem udzielone przez skarżącego informacje – zebrane w toku postępowania - o wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego są niewiarygodne i to nie tylko dlatego, że wysokość tych kosztów u skarżącego nie zmienia się od 18 października 2012 r., ale i dlatego, iż do stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego zalicza on opłacanie podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy nie wykazuje, aby był właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości. Skarżący nie przedstawił dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość ponoszonych stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego, dokumentu wskazującego na wysokość dochodów żony w kwocie brutto i netto oraz, czy i jakie nieruchomości posiada. Na podstawie pisma skarżącego z dnia 13 lipca 2014 r. przesłanego w sprawie II SAB/Lu 171/14 ustalono, że skarżący aktualnie osiąga dochody w kwocie 1.108,19 zł tytułem renty i innych źródeł utrzymania nie posiada. Odnośnie natomiast wezwania do przedstawienia wysokości wydatków związanych z utrzymaniem studiującej córki oraz kosztów leczenia żony skarżący oświadczył, że w żadnym składanym dotychczas przez niego oświadczeniu kosztów tych nie podawał, gdyż są one w różnej wysokości. Natomiast wezwaniem z dnia 22 lipca 2014 r. zobowiązao skarżącego do nadesłania aktualnego dokumentu źródłowego wskazującego na wysokość renty małżonki w kwotach brutto i netto, dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego za okres maj, czerwiec i lipiec 2014 r., oświadczenia wskazującego kwotę, którą przeznacza na leczenia żony oraz kwotę, którą na ten cel przeznacza najstarsza córka i wskazania jak często ma to miejsce, oświadczenia wskazującego na wysokość opłat związanych z wynajmem domu, wraz z umową jego najmu oraz oświadczenia wyjaśniającego jak często i w jakiej wysokości ponosi koszty zakupu węgla i drzewa do ogrzewania domu i ogrzania wody oraz aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu gminy wskazującego jakie nieruchomości i o jakiej powierzchni należą do niego bądź aktualnej decyzji wymiarowej podatku od nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 1 sierpnia 2014 r. zatytułowane "sprzeciw", w którym zaskarżył zarządzenie, zarzucając referendarzowi sądowemu, iż w wezwaniu nie została wskazana nazwa i data orzeczenia na podstawie którego podjął on czynności wskazane w wezwaniu i nie podał poprawnej podstawy prawnej wezwania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący zakwestionował odmowę przyznania pomocy. Wskazał, że referendarz sądowy "zastosował nie dozwolone chwyty, aby nie udzielić pomocy prawnej", a wezwania do uzupełnienia braków znacznie przekracza normy wynikające "z art. 252 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej Ppsa), czy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia...". Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zarządzenia do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF, jak i "o przyznanie wnioskowanej pomocy prawnej dla osoby żyjącej w głębokim ubóstwie". Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w przedmiotowej sprawie skarżący nie ujawnił, iż jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 5,9043 ha fiz. (3.7782 ha przeliczeniowych.) oraz 0,0528 ha fiz. lasu, która to okoliczność wynika ze znajdującej się w aktach sprawy I SA/Lu 455/14 (akta administracyjne) decyzji z dnia 6 lutego 2014 r., nr FN: 3123.70064.2014.LZP.1 w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego. W świetle podanych przez skarżącego informacji sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał w pełni rzeczywistej sytuacji materialnej swojej i rodziny. Skarżący podając informacje niepełne i sprzeczne z jego rzeczywistym stanem rodzinnym i majątkowym, nie wykazał wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 Ppsa. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. H., który powtórzył w istocie argumentację wyrażoną w sprzeciwie oraz wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, 2. uchylenie w całości "wezwania" do uzupełnienia braków złożonego formularza PPF, 3. przyznanie wnioskowanej pomocy prawnej, ewentualnie, "zlecić dla referendarza sądowego z urzędu zebrania dokumentów, które zostały wskazane w zarzutach i nie niszczyć – bezprawiem – osobę ubogą", 4. zwolnienie skarżącego z opłaty od niniejszego zażalenia na podstawie złożonego formularza PPF. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 Ppsa, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 Ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 Ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 Ppsa). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 Ppsa wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że sąd I instancji zasadnie zobowiązał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący powinien uzupełnić. Tymczasem skarżący nawet nie podjął próby by wykonać wezwanie tegoż sądu, lecz zanegował zasadność nałożonego na niego obowiązku. Analizując natomiast złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o jego stan majątkowy oraz rodzinny. Prawidłowo zwrócił uwagę sąd I instancji na sprzeczność informacji podawanych przez skarżącego we wnioskach o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji majątkowej, co musiało skutkować dokonaną przez sąd I instancji odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 Ppsa, orzekł jak w sentencji.